Lùa gà là tiếng lóng chỉ việc dụ dỗ, lôi kéo những người non kinh nghiệm làm theo ý mình, thường là bỏ tiền vào một “cơ hội” nào đó, để người lùa hưởng lợi còn người bị lùa chịu thiệt. Chữ này nổi lên trên các diễn đàn chứng khoán, nên lùa gà trong chứng khoán là nghĩa hay gặp nhất; còn “bị lùa gà” là thừa nhận mình đã bị dắt mũi.
| Nghĩa ngắn | Dụ người thiếu kinh nghiệm làm theo mình để trục lợi |
| Gốc từ | Thuần Việt: lùa (xua, dồn một đàn) + gà (lóng: người non tay) |
| Loại từ | Cụm động từ, khẩu ngữ; hay đi với “bị”, “chuyên”, “kèo” |
| Sắc thái | Chê trách, cảnh giác; nói đùa giữa bạn bè thì nhẹ hơn |
Lùa gà: từ sân quê lên sàn chứng khoán
Ai từng ở quê chắc đã thấy cảnh chiều xuống, bà cầm cành tre xua cả đàn gà về chuồng. Gà không biết mình đi đâu, chỉ thấy con trước chạy thì con sau chạy theo. Nghĩa đen của lùa gà đơn giản vậy thôi: dồn một đàn gà về một chỗ.
Nghĩa bóng mượn đúng cái hình ảnh ấy. Trong khẩu ngữ, gà từ lâu đã dùng để chê người còn non, chơi chưa giỏi: “gà quá”, “trình gà”. Ghép với lùa, ta có một cảnh rất rõ: một người cầm roi đứng sau, cả nhóm người mới cứ thế chạy theo hướng người ấy muốn, mà không hiểu vì sao mình chạy.
Khác với “lừa”, chữ “lùa” nhấn vào số đông. Người ta ít khi nói lùa gà một người; thường là cả một nhóm chat, cả một lớp học làm giàu, cả một đám đông theo dõi một tài khoản nào đó.
Chữ này lan ra từ mùa dịch
Hai năm 2020 và 2021, khi nhiều người ở nhà vì giãn cách, số người lần đầu mở tài khoản chứng khoán tăng vọt. Báo chí gọi lớp người mới này là nhà đầu tư F0, mượn chữ F0 của dịch tễ học. Cũng thời gian đó, nhiều người trên các diễn đàn tự gọi mình là “gà” đã bị “lùa”, và báo chí kể lại những vụ người mới tố cáo bị dẫn dắt mua cổ phiếu theo ý người khác để kẻ dẫn dắt thu lợi.
Từ sàn chứng khoán, chữ lùa gà lan sang mọi chỗ có người mới và có tiền: tiền ảo, các khóa học “làm giàu nhanh”, những nhóm kín hứa lãi cao. Ai là người đầu tiên dùng chữ này thì chưa rõ; cách nói dân dã kiểu này thường đi từ miệng người này sang người khác trước khi lên mặt báo.
Cũng trong những năm ấy, nhà đầu tư mới hay gửi nhau ảnh chế Meme Man stonks, cái đầu 3D khoanh tay trước bảng điện, để tự giễu lệnh mua tưởng khôn mà hóa dại.
Đặt lùa gà vào câu
Mỗi câu dưới đây là một hoàn cảnh khác nhau, để thấy chữ này đậm nhạt ra sao:
- Bình luận dưới một bài phân tích cổ phiếu: “Lại hô mua đồng loạt, nhìn là biết kèo lùa gà rồi.”
- Nhắn tin cho bố: “Bố ơi, cái nhóm Zalo hứa lãi mỗi tháng mười phần trăm ấy là lùa gà đấy, bố rời nhóm đi.”
- Caption tự giễu: “Năm ngoái bị lùa gà một lần, năm nay học được chữ ‘không’ trước.”
- Ở công ty: “Khóa học năm triệu mà toàn bài chép trên mạng, đúng kiểu lùa gà người mới ra trường.”
- Giữa bạn bè, nói vui: “Đừng hòng lùa gà tao đi xem phim kinh dị lần nữa.”
Câu cuối cho thấy chữ này có lúc dùng để đùa, chỉ việc rủ rê ai làm điều họ không muốn. Còn bốn câu trước mang ý cảnh báo thật: có tiền mất, có người chịu thiệt.
Lùa gà, scam, úp sọt và thao túng đặt cạnh nhau
| Từ | Trọng tâm | Câu dùng |
|---|---|---|
| Lùa gà | Dẫn dắt một đám người non kinh nghiệm theo hướng có lợi cho người dẫn | Hội nhóm ấy chuyên lùa gà |
| Scam | Lừa đảo, thường là chiếm tiền một cách trực tiếp | Mua hàng online bị scam |
| Úp sọt | Bất ngờ tóm gọn người không kịp đề phòng | Đang đi thì bị úp sọt |
| Thao túng | Chi phối giá cả hay suy nghĩ người khác một cách kín đáo | Thao túng giá cổ phiếu |
Lùa gà có khi chưa phải hành vi lừa đảo theo nghĩa pháp lý; người bị lùa vẫn tự tay bấm mua. Cái sai nằm ở chỗ người dẫn dắt biết rõ rủi ro mà vẫn giấu. Muốn xem kĩ những chiêu lừa khi mua bán qua mạng thì chữ scam là chỗ nên đọc tiếp; còn cái cảnh bị chụp gọn không kịp chạy thì có nghĩa lóng của chữ úp sọt.
Khẩu ngữ còn có chữ ngắn hơn cho mọi trò gạt người là chữ bịp trong khẩu ngữ, nghe nhẹ hơn lừa đảo nhưng cũng đủ chê.
Viết trang trọng thì gọi là gì?
Lùa gà là khẩu ngữ, không hợp với bài văn hay văn bản hành chính. Tùy chuyện cụ thể, có thể thay bằng: lôi kéo, dụ dỗ nhà đầu tư thiếu kinh nghiệm; dẫn dắt, kích động mua bán; khi đã có dấu hiệu vi phạm thì dùng đúng tên hành vi như lừa đảo chiếm đoạt tài sản hay thao túng thị trường và tâm lý. Báo chí khi dùng chữ lùa gà thường để nó trong ngoặc kép, như một cách nói của dân mạng.
Gà, người lùa và mấy dấu hiệu cần nhớ
Lùa gà nghĩa là gì khi nói về người thường, không phải nhà đầu tư?
Vẫn là ý dụ dỗ người nhẹ dạ làm theo mình, chỉ khác là chuyện nhỏ hơn: rủ mua món hàng không cần, kéo vào một nhóm bán hàng, hay bạn bè trêu nhau “bị lùa” đi chơi. Sắc thái nặng hay nhẹ tùy câu chuyện có dính tới tiền hay không.
Gà trong chứng khoán là ai?
Là người mới, ít kinh nghiệm, dễ mua bán theo lời người khác hô hào. Cách gọi này mang ý tự giễu nhiều hơn chê, vì không ít người dùng nó để kể chính mình.
Làm sao biết mình đang bị lùa gà?
Mấy dấu hiệu hay gặp: được hứa lãi cao trong thời gian ngắn, bị giục quyết định ngay, phải chuyển tiền trước dưới danh nghĩa phí tham gia hay ký quỹ, và không ai nói rõ công ty, giấy phép ở đâu. Gặp những dấu hiệu đó, hãy dừng lại, hỏi người lớn trong nhà hoặc tra thông tin trên trang của cơ quan quản lý trước khi xuống tiền.
Bị lùa gà rồi thì có báo công an được không?
Nếu có dấu hiệu bị chiếm đoạt tiền, người bị hại nên giữ lại tin nhắn, biên lai chuyển khoản rồi trình báo cơ quan công an nơi gần nhất. Lùa gà chỉ là tên gọi dân dã; còn hành vi cụ thể có vi phạm hay không do cơ quan chức năng xác định.