Loanh quanh là đi lại vòng vèo, trở đi trở lại trong một khoảng nhỏ mà không đi xa; nghĩa thứ hai là nói xa xôi, vòng vo, mãi không chạm vào điều chính. Người tìm “loanh quanh nghĩa là gì” thường gặp từ này trong hai cảnh rất đời: một đứa trẻ loanh quanh ngoài sân, và một người loanh quanh mãi chưa chịu nói thật.
| Nghĩa ngắn | (1) Đi vòng vèo trong một phạm vi hẹp; (2) nói vòng vo, không thẳng vào trọng tâm |
| Loại từ | Động từ (dùng cả như trạng ngữ: “đi loanh quanh”, “nói loanh quanh”) |
| Cấu tạo | Từ láy, tiếng gốc là “quanh” |
| Gần nghĩa | Lòng vòng, vòng vo, quanh quẩn |
| Trái nghĩa | Thẳng thắn, đi thẳng, nói thẳng |
Loanh quanh mọc ra từ chữ quanh
Bỏ tiếng “loanh” đi, ta còn chữ quanh, một chữ ai cũng hiểu: vòng xung quanh, bao lấy một chỗ. Tiếng “loanh” đứng một mình thì không mang nghĩa gì, nó chỉ đi theo để láy lại phần vần “-anh”. Kiểu cấu tạo này cho ta một từ láy mà nghĩa được kéo giãn ra: không còn là một vòng tròn gọn gàng, mà là những vòng đi tới đi lui, không rõ điểm dừng.
Chữ quanh sinh ra cả một họ từ cùng hình ảnh vòng tròn: quanh co, quanh quẩn, xung quanh, vây quanh, nói quanh. Đọc lên là thấy chúng chung một nét: không đi theo đường thẳng. Loanh quanh mang thêm vẻ thong thả, có khi lơ đãng, như bước chân của người không vội đến đâu cả.
Đi loanh quanh và nói loanh quanh
Từ điển tiếng Việt chia từ này làm hai nghĩa, và hai nghĩa ấy dùng ở hai chỗ khác nhau.
Nghĩa thứ nhất, về chuyển động: di chuyển theo những đường vòng, cứ trở đi trở lại trong một phạm vi nhất định. Câu dùng thường kèm chỗ chốn cụ thể:
- Chiều chủ nhật, ông ngoại chỉ loanh quanh trong mảnh vườn sau nhà, tỉa lá, nhổ cỏ.
- Con mèo cứ loanh quanh dưới chân bàn từ lúc mẹ bắt đầu rán cá.
- Kỳ nghỉ hè này cả nhà chẳng đi đâu xa, chỉ loanh quanh mấy quán quen trong phố.
Nghĩa thứ hai, về lời nói: nói xa xôi, vòng vèo, rào đón mà không đi thẳng vào điều quan trọng. Từ điển còn ghi một sắc thái gần: không rõ ràng, thiếu dứt khoát.
- Hỏi điểm kiểm tra, cậu em cứ trả lời loanh quanh chuyện đề khó, chuyện cô chấm chặt.
- Đừng loanh quanh nữa, có chuyện gì thì nói luôn đi.
Trong khẩu ngữ, người ta còn dùng loanh quanh để ước lượng, kiểu “giá thuê loanh quanh ba triệu một tháng”, nghĩa là chỉ dao động quanh con số ấy. Cách nói này thân mật, không nên đưa vào bài văn nghị luận hay văn bản hành chính.
Loanh quanh khác luẩn quẩn, quanh co ra sao?
| Từ | Điểm nhấn | Ví dụ |
|---|---|---|
| Loanh quanh | Vòng tới vòng lui trong phạm vi hẹp; nói vòng vo | Loanh quanh ngoài ngõ; nói loanh quanh |
| Lòng vòng, vòng vo | Không theo lối thẳng, mất thời gian; thiên về lời nói | Chỉ đường lòng vòng; trả lời vòng vo |
| Quanh quẩn | Chỉ ở trong một chỗ, không ra khỏi được nếp quen | Quanh quẩn xó bếp cả ngày |
| Luẩn quẩn | Bế tắc, đi mãi vẫn về chỗ cũ, không có lối ra | Cái vòng luẩn quẩn nghèo đói |
| Quanh co | Đường uốn khúc nhiều lần; nói chối, không nhận thật | Đường đèo quanh co; khai quanh co |
Chỗ dễ sai nhất là đổi loanh quanh với luẩn quẩn. “Nói loanh quanh” chỉ là chưa chịu vào việc, người nghe sốt ruột nhưng câu chuyện vẫn có thể đi tiếp. “Luẩn quẩn” thì nặng hơn hẳn: tình thế bị khóa lại, càng gỡ càng rối. Còn quanh co, khi tả đường sá, gần với hình ảnh khúc khuỷu được giải nghĩa ở bài chữ ngoằn ngoèo và những con đường uốn khúc; khi tả lời khai, nó gợi ý giấu giếm mà loanh quanh không có.
Vì là từ láy có tiếng gốc mang nghĩa, loanh quanh hay được lấy làm ví dụ khi học cách nhận diện láy bộ phận, phần này có thêm ở bài khái niệm từ láy và các kiểu láy.
Một câu dễ nhớ để thấy cả hai nghĩa đứng cạnh nhau: Cậu ấy đi loanh quanh trước cổng nhà bạn gái nửa tiếng, gặp bố cô ấy lại nói loanh quanh là đi mua phấn.
Loanh quanh khi đặt câu và khi dịch
Loanh quanh là từ láy hay từ ghép?
Là từ láy bộ phận: hai tiếng chung phần vần “-anh”, tiếng “quanh” mang nghĩa còn tiếng “loanh” thì không. Nếu cả hai tiếng đều có nghĩa riêng thì mới tính là từ ghép.
Nói loanh quanh nghĩa là gì?
Là nói xa xôi, rào trước đón sau mà không vào thẳng chuyện chính. Người nói loanh quanh có thể vì ngại, vì chưa nghĩ kĩ, hoặc vì muốn tránh một câu hỏi khó.
Đặt câu với từ loanh quanh thế nào?
Với nghĩa di chuyển, nên kèm nơi chốn: “Bé chỉ được chơi loanh quanh trong sân nhà.” Với nghĩa lời nói, đặt sau động từ nói, trả lời, giải thích: “Bạn ấy giải thích loanh quanh mà không nhận là quên làm bài.”
Loanh quanh tiếng Anh là gì?
Nghĩa đi lại có thể dịch là wander around hoặc hang around. Nghĩa nói vòng vo gần với cụm beat around the bush.