Lễ nạp tài là nghi thức trong đó họ nhà trai trao sính lễ, gồm lễ vật cùng tiền hoặc vàng, cho họ nhà gái như lời xin cưới chính thức. Nạp tài là gì nếu hiểu theo mặt chữ? Đó là dâng nộp của cải. Phần lớn gia đình hiện nay làm nạp tài trong cùng buổi ăn hỏi, nên hai tên gọi hay được dùng lẫn cho nhau.
| Nghĩa | 納財: nạp là dâng, nộp; tài là của cải; nạp tài là đưa sính lễ sang nhà gái |
| Gốc nghi lễ | Gần với lễ nạp tệ (nạp trưng) trong lục lễ thời xưa |
| Thời điểm | Sau dạm ngõ, trước lễ cưới; thường gộp với ăn hỏi |
| Lễ vật | Trầu cau, trà, rượu, bánh trái, kèm tiền hoặc vàng |
Lễ nạp tài: dâng của để ngỏ lời hứa
Chữ 納 (nạp) có các nghĩa thu vào, dâng nộp, như nạp thuế, giao nạp; người xưa còn gọi việc lấy vợ là nạp phụ. Chữ 財 (tài) là của cải nói chung, gặp trong tài sản, tiền tài. Nạp tài, theo mặt chữ, là đem của cải dâng nộp.
Trong chuyện cưới hỏi, “của” ở đây không phải món tiền mua bán gì. Đó là sính lễ: lễ vật nhà trai sửa soạn để tỏ lòng trọng thị, cảm ơn công cha mẹ cô gái nuôi con, và làm bằng chứng cho lời hứa hôn. Khi nhà gái nhận lễ, hai họ coi như đã nhận lời.
Dấu vết của nạp tệ trong sáu lễ cưới xưa
Hôn lễ thời phong kiến theo khuôn lục lễ có gốc từ lễ chế Trung Hoa, gồm sáu bước:
- Nạp thái (納采): nhà trai nhờ người mối sang ngỏ ý.
- Vấn danh (問名): hỏi tên tuổi, ngày sinh của cô gái để xem tuổi.
- Nạp cát (納吉): báo cho nhà gái biết tuổi hai người hợp nhau.
- Nạp tệ (納幣), sách khác ghi nạp trưng (納徵): nhà trai mang sính lễ đến nhà gái.
- Thỉnh kỳ (請期): xin định ngày cưới.
- Thân nghinh (親迎): chú rể đón dâu về nhà.
Làm đủ sáu lễ thì mất nhiều tháng, tốn kém, nên người Việt rút gọn dần. Bước thứ tư, đưa sính lễ, chính là phần mà ngày nay gọi là nạp tài. Nó nhập vào lễ ăn hỏi: theo mô tả của cơ quan văn hóa, ăn hỏi hiện đã bao gồm luôn phần lễ dẫn cưới, tức phong bì tiền và lễ vật nhà trai đưa sang giúp nhà gái lo việc.
Nhà trai mang gì sang và nhà gái đáp lễ ra sao?
Không có danh mục lễ vật bắt buộc. Thường gặp nhất là:
- Trầu cau, thứ không thể thiếu vì việc cưới xin xưa nay đều mở lời bằng miếng trầu.
- Trà, rượu, bánh như bánh phu thê, bánh cốm, mứt, trái cây.
- Có nơi thêm xôi gà hoặc heo quay.
- Tiền hoặc vàng nạp tài, đặt trong phong bì hay hộp đỏ.
Buổi lễ diễn ra gần giống ăn hỏi. Đại diện nhà trai trình lễ, nói lời xin kết thông gia; nhà gái nhận lễ, đặt lên bàn thờ thắp hương báo tổ tiên. Sau đó nhà gái thường lại quả hay thối lễ: trả lại một phần lễ vật để nhà trai mang về, tỏ ý có qua có lại. Phần còn lại được chia cho họ hàng, như một cách báo tin con gái đã có nơi có chốn. Chuyện miếng trầu mở đầu mọi lễ cưới bắt nguồn từ truyện cổ về trầu, cau và đá vôi.
Dạm ngõ, ăn hỏi, nạp tài đặt cạnh nhau
| Tiêu chí | Dạm ngõ | Ăn hỏi | Nạp tài |
|---|---|---|---|
| Mục đích | Ngỏ ý, xin cho đôi trẻ qua lại | Công bố hai họ kết thông gia | Trao sính lễ, xác nhận lời hứa hôn |
| Quy mô | Vài người thân | Đông hơn, thường có đội bê tráp | Có thể nhỏ, hoặc nằm ngay trong buổi ăn hỏi |
| Lễ vật | Trầu cau, trà, bánh đơn giản | Nhiều tráp lễ | Lễ vật kèm tiền, vàng |
| Quan hệ với nhau | Bước đầu | Bước giữa, thường bao gồm nạp tài | Một phần của ăn hỏi, hoặc làm riêng |
Nói gọn: ăn hỏi có thể chứa phần nạp tài, nhưng nạp tài không nhất thiết là cả buổi ăn hỏi. Cách gọi cũng tùy nơi, tùy nhà. Bước trước đó, khi nhà trai mới ướm lời, xem thêm ở bài về buổi chạm ngõ của hai gia đình.
Sau các lễ hứa ấy mới tới buổi sáng nhà gái tiễn con về nhà chồng, tức lễ vu quy bên nhà gái.
Băn khoăn thường gặp trước ngày nạp tài
Nạp tài là gì?
Nạp tài (納財) nghĩa đen là dâng nộp của cải. Trong cưới hỏi, đó là việc nhà trai đưa sính lễ, gồm lễ vật và tiền hoặc vàng, sang nhà gái để chính thức xin cưới.
Lễ nạp tài và ăn hỏi có phải là một?
Gần như vậy với phần lớn gia đình, vì nạp tài thường làm ngay trong buổi ăn hỏi. Nếu tách riêng, nạp tài là phần trao sính lễ, còn ăn hỏi là cả buổi lễ công bố hôn ước giữa hai họ.
Tiền nạp tài bao nhiêu là đủ?
Không có mức cố định. Đây là thỏa thuận giữa hai nhà, tùy điều kiện và phong tục từng nơi. Ý nghĩa của lễ nằm ở thành ý, không ở con số.
Nạp tài và nạp tệ khác nhau thế nào?
Nạp tệ (hay nạp trưng) là tên bước thứ tư trong lục lễ thời xưa, khi nhà trai mang sính lễ đến nhà gái. Nạp tài là cách gọi đang dùng, chỉ đúng việc ấy nhưng nằm trong chuỗi lễ đã rút gọn: dạm ngõ, ăn hỏi, cưới.