Sính lễ là lễ vật nhà trai mang sang nhà gái để chính thức xin cưới, thường được trao trong lễ ăn hỏi. Đồ sính lễ quen thuộc gồm trầu cau, chè, rượu, bánh trái, có nơi thêm xôi, lợn quay, cùng tiền hoặc vàng. Khi nhà gái nhận lễ và đặt lên bàn thờ, hai họ coi như đã nhận lời, chỉ còn chờ ngày cưới.
| Nghĩa | Lễ vật nhà trai đem đến nhà gái để xin cưới |
| Chữ Hán | 聘禮: sính là hỏi cưới, mời đón; lễ là lễ vật, nghi lễ |
| Thời điểm | Thường trao trong lễ ăn hỏi, sau dạm ngõ, trước lễ cưới |
| Tên gọi gần | Sính nghi, đồ lễ, lễ dẫn cưới |
Chữ sính trong sính lễ nghĩa là gì?
Chữ 聘 (sính) thuộc bộ nhĩ, tức bộ tai. Nghĩa xưa nhất của nó không dính gì tới cưới xin: các từ điển Hán Việt giảng sính là tìm hỏi, mời đón, tức nghe ai có tài đức thì đem lễ vật quý đến để mời ra giúp việc. Người làm vua thời xưa “sính” hiền sĩ, các nước sai sứ sang “sính” nhau để giữ hòa hiếu.
Từ nghĩa mời đón trang trọng ấy, chữ sính chuyển sang chuyện hôn nhân: nhà trai cũng đem lễ vật đến để “mời” cô gái về làm dâu. Thiều Chửu ghi rõ nghĩa này: người mai mối đem lễ vật đến dạm hỏi cũng gọi là sính. Cho nên sính lễ, xét theo gốc chữ, là món quà của sự trọng thị, không phải món tiền đổi chác.
Trong tiếng Việt, sính lễ là danh từ. Người ta nói sắm sửa sính lễ, trao sính lễ, đồ sính lễ.
Từ lễ nạp trưng đến mâm tráp ngày nay
Hôn lễ thời phong kiến làm theo khuôn sáu lễ có gốc từ lễ chế Trung Hoa. Trong sáu bước ấy, bước thứ tư là nạp trưng (có sách ghi nạp tệ): nhà trai mang lễ vật sang nhà gái, đánh dấu lời hứa hôn đã chắc. Đó chính là lúc trao sính lễ.
Làm đủ sáu lễ thì tốn kém, kéo dài, nên người Việt rút gọn dần thành ba buổi quen thuộc: dạm ngõ, ăn hỏi, cưới. Phần trao sính lễ nhập vào buổi ăn hỏi, có nơi tách riêng thành lễ nạp tài với tiền vàng nhà trai đưa sang. Ý nghĩa thì giữ nguyên: nhà trai tỏ lòng biết ơn cha mẹ cô gái đã nuôi dạy con, công bố cho họ hàng hai bên biết chuyện đã định, và góp một phần lo cho đám cưới.
Sính lễ, của hồi môn và tiền thách cưới
| Sính lễ | Của hồi môn | Thách cưới | |
|---|---|---|---|
| Ai đưa | Nhà trai | Cha mẹ cô dâu | Nhà gái đặt ra, nhà trai lo |
| Đưa cho ai | Nhà gái | Con gái mình mang về nhà chồng | Nhà gái |
| Bản chất | Lễ vật xin cưới | Vốn liếng cho con gái | Yêu cầu về lễ vật, tiền bạc |
| Sắc thái | Trang trọng, tốt đẹp | Tình thương của cha mẹ | Thường bị phê phán khi đòi quá sức |
Sính lễ đi từ nhà trai sang nhà gái, còn của hồi môn cha mẹ cho con gái lại đi theo chiều ngược lại, cùng cô dâu về nhà chồng. Thách cưới là khi nhà gái nêu sẵn mức lễ vật mình muốn; tục này từng gây nhiều chuyện lỡ duyên vì nhà trai lo không nổi.
Sính lễ gồm những gì và trao ra sao?
Không có danh mục bắt buộc, nhưng phần lớn các nhà đều có những món sau:
- Trầu cau: món không thể thiếu, vì việc cưới xin xưa nay mở đầu bằng miếng trầu.
- Chè, rượu, thuốc lá (nhiều nhà bỏ thuốc lá), bánh như bánh cốm, bánh phu thê, mứt sen.
- Trái cây xếp thành mâm, thường chọn loại có màu đẹp, tên gọi may mắn.
- Xôi, gà hoặc lợn quay: phổ biến ở miền Nam và một số vùng miền Trung.
- Tiền và trang sức: phong bì đỏ, bông tai, vòng, nhẫn cho cô dâu.
Lễ vật được xếp trong tráp hoặc mâm quả, số tráp thường là số lẻ: năm, bảy, chín. Ngày ăn hỏi, đội bưng lễ của nhà trai trao từng tráp cho đội đỡ lễ bên nhà gái. Đại diện nhà trai nói lời xin cưới; nhà gái nhận lễ, đặt lên bàn thờ thắp hương báo tổ tiên. Trước khi nhà trai ra về, nhà gái “lại quả”, tức trả lại một phần lễ vật để tỏ ý có đi có lại, phần còn lại chia cho họ hàng như một cách báo tin vui. Nhiều nơi còn chia bánh cốm, bánh phu thê cho họ hàng, hàng xóm để báo tin.
Chuyện thách cưới trong ca dao
Ca dao có một bài hài hước, được đưa vào sách Ngữ văn, kể chuyện chàng trai nghèo dẫn cưới. Chàng lần lượt tính dẫn voi, dẫn trâu, dẫn bò, rồi tự gạt đi từng thứ, cuối cùng dẫn “một con chuột béo”. Cô gái đáp lại không kém duyên:
Người ta thách lợn thách gà,
Nhà em thách cưới một nhà khoai lang.
Tiếng cười ở đây vừa là cách người lao động tự giễu cái nghèo, vừa là lời nhắc rằng sính lễ quý ở tấm lòng. Một nhà khoai lang có khi còn đáng giá hơn mâm vàng, vì nó cho thấy hai bên hiểu hoàn cảnh của nhau. Miếng trầu đầu tiên trong mâm lễ cũng có tích riêng, đọc trong truyện cổ tích về sự tích trầu cau.
Sính lễ trong mắt nhà trai, nhà gái và cô dâu
Sính lễ là gì trong đám cưới?
Là phần lễ vật nhà trai mang đến nhà gái để xin cưới, thường trao trong buổi ăn hỏi trước ngày cưới. Nhà gái nhận sính lễ nghĩa là đồng ý gả con gái.
Tiền sính lễ bao nhiêu là đủ?
Không có con số chuẩn. Mức tiền, vàng tùy điều kiện hai nhà và thường được bàn trước từ buổi dạm ngõ. Nhiều gia đình chủ động giảm bớt để đôi trẻ không phải vay mượn.
Sính lễ thuộc về ai, bố mẹ hay cô dâu?
Tùy nếp từng nhà. Có nhà để cha mẹ cô dâu giữ để lo cỗ cưới, có nhà trao lại toàn bộ tiền vàng cho con gái làm vốn. Trang sức đeo cho cô dâu trong lễ thường được coi là của cô dâu.
Sính lễ và lễ ăn hỏi có phải là một?
Không hẳn. Sính lễ là lễ vật; ăn hỏi là cả buổi lễ mà trong đó sính lễ được trao. Nói “chuẩn bị sính lễ” là lo đồ lễ, còn “đi ăn hỏi” là đi dự cả nghi thức.