Lady boy (thường viết liền là ladyboy) là từ tiếng Anh, hay dùng ở Đông Nam Á, nhất là Thái Lan, để chỉ người được xác định là nam khi sinh ra nhưng thể hiện và sống với bản dạng nữ. Hỏi ladyboy là gì thì cần biết thêm: từ điển Anh ghi nhận đây là từ có thể bị xem là thiếu tôn trọng, nên trong văn bản trang trọng người ta dùng “người chuyển giới nữ”.
| Nghĩa | Người sinh ra mang giới tính nam nhưng sống, thể hiện mình là nữ |
| Gốc từ | Tiếng Anh, ghép lady (quý cô) và boy (cậu bé) |
| Từ tương ứng | Tiếng Thái: kathoey (กะเทย) |
| Sắc thái | Không trang trọng; có thể bị coi là xúc phạm khi người ngoài dùng |
| Nên dùng thay | Người chuyển giới nữ, phụ nữ chuyển giới |
Lady boy là cách ghép chữ của người nói tiếng Anh
Chữ này ghép hai từ tiếng Anh rất quen: lady là quý cô, boy là cậu bé. Ghép lại, nó tả một người mà người nói thấy “vừa là nữ vừa là nam”. Chính cách ghép ấy đã cho thấy cái nhìn từ bên ngoài, chứ không phải cách người trong cuộc tự gọi mình.
Wiktionary định nghĩa ladyboy là phụ nữ chuyển giới hoặc người có bản dạng nữ ở châu Á, đặc biệt là Thái Lan, và gắn nhãn “xúc phạm”. Merriam-Webster cũng ghi nhận nghĩa tương tự, kèm lưu ý: đôi khi người trong cộng đồng tự dùng từ này một cách trung tính, nhưng khi người khác gọi họ như vậy thì dễ bị xem là xúc phạm. Từ điển này còn ghi một nghĩa cũ hơn, mang ý chê bai, chỉ đàn ông hay cậu bé có dáng vẻ yểu điệu.
Ở Việt Nam, chữ lady boy chủ yếu đến với mọi người qua các bài viết du lịch Thái Lan. Vì thế nhiều người quen gắn nó riêng với Thái, dù trong tiếng Anh nó có thể dùng rộng hơn.
Kathoey ở Thái Lan và chuyện dịch sang tiếng Anh
Từ người Thái dùng là kathoey (กะเทย), theo Wikipedia có gốc tiếng Khmer. Thuở trước nó chỉ người có đặc điểm giới tính không rõ ràng, về sau mới dùng cho người sinh ra là nam nhưng sống như nữ, có lúc dùng cả cho người đồng tính nam. Khi dịch sang tiếng Anh, người ta hay chọn chữ ladyboy, nhưng hai chữ này không trùng nhau hoàn toàn. Nhiều phụ nữ chuyển giới Thái cũng không thích bị gọi là kathoey mà tự gọi mình là phụ nữ.
Người chuyển giới nữ ở Thái Lan xuất hiện khá nhiều trên truyền hình, phim ảnh, các cuộc thi sắc đẹp, nên khách nước ngoài có cảm giác họ được chấp nhận rộng rãi. Thực tế họ vẫn gặp không ít khó khăn khi đi học, đi làm, và luật Thái chưa công nhận giới tính thứ ba. Biết điều này để hiểu rằng đằng sau một chữ gọi tên là những con người cụ thể, với cuộc sống bình thường như bao người.
Vì sao nên cân nhắc trước khi gọi ai là lady boy?
Một từ có thể bình thường với người này mà gây tổn thương cho người khác. Lady boy thuộc loại đó. Tạp chí Slate (Pháp) cho rằng ladyboy là cách nói lóng của người nói tiếng Anh, mang ý trêu chọc, và người Thái thường không dùng. Khi kể chuyện, viết bài hay nói về một người cụ thể, cách an toàn nhất là:
- Dùng người chuyển giới nữ hoặc phụ nữ chuyển giới trong văn viết, bài thuyết trình, tin tức.
- Gọi người đó bằng tên và cách xưng hô mà chính họ chọn.
- Chỉ nhắc đến bản dạng giới khi thật sự liên quan đến câu chuyện.
Nghe một bạn dùng chữ này để chọc người khác, có thể nhắc nhẹ rằng có cách gọi lịch sự hơn. Đó cũng là cách người Việt vẫn hay nói: lời nói chẳng mất tiền mua.
Tiếng Việt cũng có một chữ mượn mang giọng chê tương tự là chữ bê đê, gốc tiếng Pháp, từng được dùng để gọi người đồng tính nam một cách thiếu tôn trọng.
Gặp chữ lady boy trong câu thì hiểu thế nào?
Dưới đây là vài tình huống người đọc có thể gặp chữ này, kèm cách hiểu và cách nói lại cho phù hợp:
- Đọc cẩm nang du lịch: “Buổi diễn có các nghệ sĩ lady boy nổi tiếng.” Hiểu là nghệ sĩ chuyển giới nữ; khi kể lại nên dùng cụm này.
- Xem bình luận dưới video thi hoa hậu: “Thí sinh ladyboy này hát hay quá.” Người viết có ý khen, nhưng gọi “thí sinh chuyển giới” sẽ lịch sự hơn.
- Dịch bài tiếng Anh cho lớp: gặp chữ ladyboy, có thể dịch là “người chuyển giới nữ” và ghi chú từ gốc nếu cần.
- Bạn hỏi trong nhóm chat: “Lady boy là gì vậy?” Có thể trả lời ngắn: từ tiếng Anh chỉ người chuyển giới nữ, nhưng nên tránh dùng để gọi người khác.
- Viết bài thuyết trình về bình đẳng giới: thay chữ lady boy bằng “người chuyển giới”, đúng giọng văn bản hơn.
Lady boy, femboy và người chuyển giới nữ
Ba cách gọi này hay bị trộn lẫn, nhưng nói về những điều khác nhau:
| Cách gọi | Nói về | Ghi chú |
|---|---|---|
| Người chuyển giới nữ | Người sinh ra là nam, có bản dạng giới là nữ | Cách gọi trung tính, dùng được ở mọi văn bản |
| Lady boy | Gần nghĩa trên, thường gắn với Thái Lan | Từ lóng, có thể bị coi là thiếu tôn trọng |
| Femboy | Người nam ăn mặc, tạo phong cách nữ tính | Nói về phong cách, không nói về bản dạng giới |
Một femboy thường vẫn xem mình là nam, chỉ thích phong cách mềm mại; còn người chuyển giới nữ xem mình là nữ. Xem kĩ hơn ở bài phong cách femboy của các bạn nam. Còn chuyện một người chủ động cho người khác biết bản dạng giới của mình thì được gọi bằng một chữ khác, xem việc công khai bản dạng giới.
Thắc mắc khi gặp chữ lady boy
Lady boy nghĩa là gì trong tiếng Việt?
Dịch sát là “cô gái – cậu bé”, nhưng nghĩa thật là người chuyển giới nữ, tức người sinh ra là nam và sống với bản dạng nữ. Khi nói hoặc viết, nên dùng “người chuyển giới nữ” thay vì dịch từng chữ.
Ladyboy và lady boy khác nhau không?
Không, đó là cùng một từ. Từ điển Anh ghi dạng viết liền ladyboy là chính; dạng tách “lady boy” cũng gặp nhiều, nhất là trên mạng Việt Nam.
Gọi ai đó là lady boy có bất lịch sự không?
Có thể có. Các từ điển Anh đều lưu ý từ này dễ bị xem là xúc phạm khi người khác dùng để gọi. Nếu không chắc người đó có thoải mái hay không, hãy gọi bằng tên hoặc dùng “người chuyển giới nữ”.
Lady boy có phải chỉ có ở Thái Lan?
Không. Chữ này nổi tiếng nhờ Thái Lan nên nhiều người nghĩ vậy, nhưng người chuyển giới nữ có ở mọi quốc gia, kể cả Việt Nam. Chỉ là cách gọi “lady boy” phổ biến hơn trong bối cảnh Đông Nam Á.