Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Khoan thư sức dân là gì? Lời dặn của Trần Hưng Đạo và nguyên văn

Cập nhật 10/02/2025·MMavrick Nguyễn·7 phút đọc
Nội dung chính
  • Khoan thư sức dân nghĩa là gì?
  • Lời dặn bên giường bệnh năm 1300
  • Những ý gần với khoan thư sức dân
  • Từ lời dặn xưa đến đề nghị luận hôm nay

Khoan thư sức dân là nới bớt gánh nặng cho dân, để sức người sức của trong dân được nghỉ ngơi và hồi lại. Cụm từ này gắn với lời Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn dặn vua Trần Anh Tông năm 1300, khi ông coi việc nuôi sức dân là kế giữ nước lâu dài nhất. Hỏi khoan thư sức dân là câu nói của ai thì câu trả lời là của ông.

Nghĩa ngắn Nới, giảm gánh nặng cho dân để dân có sức
Xuất xứ Lời Trần Quốc Tuấn trước khi mất (1300), chép trong Đại Việt sử ký toàn thư
Chữ Hán gốc 寬民力 (khoan dân lực)
Tư tưởng Dân là gốc; gốc khỏe thì nước bền
khoan thư sức dân là gì
khoan thư sức dân là gì? Nới gánh nặng cho dân

Khoan thư sức dân nghĩa là gì?

Thử nghĩ đến một sợi dây cung. Kéo căng mãi thì dây đứt; phải có lúc nới ra cho dây hồi lại. Sức dân cũng vậy. Thời chiến, dân phải góp người đi lính, góp lúa nuôi quân, bỏ ruộng đi đắp lũy. Khi giặc đã lui, người cầm quyền phải biết nới tay: bớt sưu thuế, bớt phu dịch, để dân về với ruộng đồng, có của để dành.

Từng chữ trong cụm từ khá dễ hiểu. Khoan (寬) theo Hán Việt là rộng rãi, nới lỏng, cũng có nghĩa tha thứ. Thư thường được hiểu như trong thư thái, thư thả: duỗi ra, cho thong thả. Sức dân là toàn bộ sức người, sức của, thời gian của dân chúng. Gộp lại: làm cho sức dân được giãn ra, không bị vắt kiệt.

Đọc kỹ thì đây không phải lời khuyên làm ơn cho dân. Nó là một phép tính giữ nước. Dân có sức thì khi giặc đến lại có người, có lúa, có lòng để đánh.

Lời dặn bên giường bệnh năm 1300

Năm 1300, Hưng Đạo Vương ốm nặng. Vua Trần Anh Tông đến thăm, hỏi nếu giặc phương Bắc lại sang thì nên dùng kế gì. Ông bàn về cách đánh, rồi kết lại bằng câu được nhắc nhiều nhất:

“Khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc…”

Ông gọi đó là thượng sách, tức kế hay nhất để giữ nước.

Trong bản Hán văn của Đại Việt sử ký toàn thư, câu này chép là 寬民力,以為深根固柢之計,此守國之上策也 (khoan dân lực, dĩ vi thâm căn cố đế chi kế, thử thủ quốc chi thượng sách dã). Bản gốc chỉ có “khoan dân lực”; chữ “thư” không có trong nguyên văn, “khoan thư sức dân” là cách nói quen dùng trong tiếng Việt. Hình ảnh “sâu rễ bền gốc” (thâm căn cố đế) coi dân như rễ cây: rễ ăn sâu thì cây đứng vững qua bão.

Người nói câu ấy là vị tướng chỉ huy quân dân nhà Trần chống quân Nguyên Mông, với trận Bạch Đằng năm 1288. Ông hiểu rõ chiến thắng ấy được trả bằng mồ hôi và máu của ai. Tiểu sử và trước tác của ông có ở bài chân dung tác giả Trần Quốc Tuấn; còn tinh thần trên chiến trường thì đọc trong tác phẩm Hịch tướng sĩ.

Những ý gần với khoan thư sức dân

Tư tưởng lấy dân làm gốc không chỉ có ở một câu. Ở mỗi thời, người Việt diễn đạt nó bằng lời khác nhau:

  • Gần nghĩa: nới sức dân, lấy dân làm gốc, dưỡng sức dân, an dân. Trong chính sách xưa, phép gửi lính vào nhà nông cũng là một cách giữ cho dân vừa làm ruộng vừa giữ được quân số.
  • Trái nghĩa: vắt kiệt sức dân, hà khắc, lao dân thương tài (làm dân mệt, tốn của).

Một chỗ dễ hiểu sai: khoan thư sức dân không có nghĩa là cho dân nghỉ hết, nhà nước không thu gì. Ý chính là liệu sức mà dùng, biết lúc nào phải huy động và lúc nào phải buông.

Từ lời dặn xưa đến đề nghị luận hôm nay

Câu nói hay xuất hiện trong đề nghị luận xã hội và giờ học lịch sử. Khi triển khai, có thể đi theo ba ý:

  1. Giải thích: khoan thư sức dân là nới gánh nặng cho dân; “sâu rễ bền gốc” là coi dân là nền móng của nước.
  2. Chứng minh: nhà Trần thắng ba lần nhờ cả nước một lòng; những triều đại vắt sức dân để xây cung điện thì lòng dân rời bỏ.
  3. Liên hệ: ở thời bình, tinh thần ấy là giảm thủ tục phiền hà, chia sẻ khó khăn với người dân lúc thiên tai, dịch bệnh.

Chỗ đắt nhất của câu để đưa vào bài viết là chữ “thượng sách”. Trần Quốc Tuấn đã bàn đủ kế đánh giặc, nhưng kế ông xếp lên trên hết lại không nằm ở chiến trường mà nằm ở ruộng đồng.

Khoan thư sức dân qua bốn câu ngắn

Khoan thư sức dân là câu nói của ai?

Của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, nói với vua Trần Anh Tông năm 1300, khi ông ốm nặng và vua đến thăm hỏi kế giữ nước. Lời này được chép trong Đại Việt sử ký toàn thư.

Khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc nghĩa là gì?

Nghĩa là nới bớt gánh nặng cho dân để dân khỏe, giàu, đó là cách làm cho gốc rễ của nước vững chắc lâu dài. Ông gọi đó là thượng sách, tức kế hay nhất để giữ nước.

Chữ thư trong khoan thư có trong nguyên văn không?

Không. Nguyên văn chữ Hán chỉ ghi “khoan dân lực”. Chữ “thư” do bản dịch tiếng Việt thêm vào cho đủ ý nới ra, cho thong thả.

Khoan thư sức dân còn đúng với thời nay không?

Tinh thần của nó vẫn được nhắc nhiều: báo chí từng dùng câu này khi bàn chuyện giảm thuế, hỗ trợ người dân vượt dịch. Cách làm đổi theo thời, còn ý coi dân là gốc thì giữ nguyên.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
FB88
FB88
FB88
fb88
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
Hay88
Hay88
Hay88
Hay88
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
33win
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
RR88
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
kèo bóng đá
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5