Hướng đạo sinh là người tham gia một tổ chức Hướng đạo (Scouting), phong trào giáo dục thanh thiếu niên bằng những chuyến cắm trại, đi bộ, kỹ năng ngoài trời và sinh hoạt theo đội nhỏ. Tiếng Anh gọi hướng đạo sinh là scout; nam thường là boy scout, nữ là girl guide hoặc girl scout. Câu châm ngôn ai vào đội cũng thuộc lòng là “Sắp sẵn”.
| Nghĩa ngắn | Thành viên của phong trào Hướng đạo |
| Gốc từ | Hán Việt: hướng đạo 嚮導 (chỉ lối, dẫn đường) + sinh 生 (người học) |
| Ra đời | Nước Anh, từ trại thử nghiệm năm 1907 của Robert Baden-Powell |
| Châm ngôn | Sắp sẵn (Be Prepared) |
| Tính chất | Phong trào giáo dục tự nguyện, phi chính trị |
Hướng đạo sinh, người học cách tìm đường
Nhiều bạn nghe chữ “đạo” thì đoán đây là một đạo, một tôn giáo. Không phải. Hướng đạo (嚮導) trong Hán Việt là chỉ lối, dẫn đường. Từ điển tiếng Việt vẫn giữ nghĩa cũ ấy: người đi trước dẫn đường cho người khác theo, như người hướng đạo của một đoàn thám hiểm. Khi viết hoa, Hướng đạo là tên một tổ chức quốc tế lập ra đầu thế kỷ XX, dùng hoạt động ngoài trời để rèn cho người trẻ tinh thần tự lực, ý thức kỷ luật và thói quen giúp người.
Thêm chữ sinh (người học, như trong học sinh, sinh viên), ta có hướng đạo sinh: người đang theo học con đường ấy. Tổ chức Phong trào Hướng đạo Thế giới (WOSM) tự mô tả mình là một phong trào giáo dục tự nguyện, phi chính trị, mở cho mọi người trẻ, không phân biệt giới tính, nguồn gốc, chủng tộc hay tín ngưỡng. Vậy nên hiểu cho đúng thì hướng đạo sinh trước hết là một người học, chứ không phải lính, cũng không phải thành viên của phe phái nào.
Một trại nhỏ trên đảo Brownsea
Người khởi xướng phong trào là Robert Baden-Powell, một sĩ quan quân đội Anh. Mùa hè năm 1907, ông tổ chức một trại thử nghiệm cho một nhóm thiếu niên trên đảo Brownsea ở miền nam nước Anh. Năm 1908, cuốn Scouting for Boys của ông ra mắt, lúc đầu in thành nhiều kỳ rồi mới đóng thành sách.
Điều bất ngờ là chính đám trẻ đọc sách đã tự rủ nhau lập đội, trước cả khi có tổ chức nào đứng ra lo. Phong trào lan sang các nước khác rất nhanh. Vì sao nó hút người trẻ đến vậy? Baden-Powell bỏ phần quân sự trong những kỹ năng trinh sát cũ, chỉ giữ lại thứ hợp với tuổi thiếu niên: đọc dấu vết, nhóm lửa, dựng lều, tìm đường trong rừng. Với một cậu bé mười hai tuổi, đó là cả một chuyến phiêu lưu có luật chơi hẳn hoi.
Phong trào cũng có lúc bị chê. Những năm đầu, đồng phục kiểu nhà binh, phù hiệu cấp bậc, nghi thức chào cờ, ban nhạc kèn đồng bị cho là quá nặng tính quân sự; về sau nhiều hội đã giảm bớt hoặc bỏ hẳn những thứ ấy. Cái còn lại là phần cốt lõi: học bằng cách tự tay làm, sống chung trong một đội nhỏ, tập lo cho mình rồi lo cho người bên cạnh. Ai từng phải tự dựng lều dưới mưa sẽ hiểu bài học về chuyện tự đứng trên đôi chân mình thấm nhanh thế nào.
Nhận ra một hướng đạo sinh qua những gì?
Không có một khuôn chung cho hướng đạo sinh khắp thế giới, vì mỗi nước, mỗi hội có lề lối riêng. Dù vậy, vài nét sau gần như nơi nào cũng có:
- Lời hứa và luật. Khi gia nhập, hướng đạo sinh làm lễ tuyên hứa giữ Luật Hướng đạo và sống theo những điều phong trào đề cao. Lời hứa mỗi nước viết một kiểu, nhưng ý chung khá giống nhau.
- Châm ngôn “Sắp sẵn”. Trong sách của Baden-Powell, sắp sẵn được giải thích là lúc nào cũng sẵn sàng cả trong đầu lẫn trong người để làm bổn phận của mình. Đi kèm là khẩu hiệu ít người biết hơn: mỗi ngày làm một việc tốt.
- Đồng phục và phù hiệu. Đây là dấu hiệu dễ thấy nhất khi một đoàn hướng đạo đi ngang qua.
- Sinh hoạt theo đội nhỏ. Các em được chia thành nhóm vài người, cùng ăn, cùng làm, cùng chịu trách nhiệm với nhau.
- Học bằng làm. Dựng trại, đi bộ xa, học sinh tồn nơi hoang dã, chơi trò dưới nước; trại họp bạn lớn (jamboree) là dịp hướng đạo sinh nhiều nơi gặp nhau.
Phong trào còn chia ngành theo lứa tuổi; tên gọi và giới hạn tuổi của từng ngành mỗi hội quy định một khác.
Những dấu hiệu trên đều là bề ngoài. Thứ phong trào thật sự muốn có thì khó chụp ảnh hơn nhiều: một người trẻ biết sơ cứu khi bạn bị trầy chân, biết chia phần nước uống cho cả đội, biết bình tĩnh khi lạc đường. Đó cũng là những điều mà bài mười kỹ năng sống cốt lõi cho tuổi học trò nhắc tới.
Hướng đạo, hướng đạo sinh hay huynh trưởng?
Mấy chữ này đi chung một nhà nên rất dễ dùng lẫn. Bảng dưới đây đặt chúng cạnh nhau:
| Từ | Chỉ cái gì | Ví dụ |
|---|---|---|
| Hướng đạo (viết hoa) | Tên phong trào, tổ chức | Phong trào Hướng đạo ra đời ở Anh |
| Hướng đạo sinh | Người trẻ tham gia phong trào | Cả đội hướng đạo sinh dựng xong lều trước khi trời tối |
| Huynh trưởng | Người lớn phụ trách, dẫn dắt một đơn vị | Huynh trưởng dặn các em kiểm tra lại dây lều |
| Hướng dẫn viên | Người làm nghề dẫn khách, giới thiệu điểm đến | Hướng dẫn viên đưa đoàn khách lên đỉnh núi |
Một lỗi hay gặp là gọi người dẫn tour là “hướng đạo sinh”. Người dẫn đường có thể gọi là người hướng đạo theo nghĩa cũ, nhưng chữ sinh ở cuối luôn chỉ người đang học. Viết thì nhớ thêm: Hướng đạo viết hoa khi là tên tổ chức, còn hướng đạo sinh viết thường như học sinh, sinh viên.
Scout, Sắp sẵn và chuyện vào đội
Hướng đạo sinh tiếng Anh là gì?
Từ chung là scout. Nam hướng đạo sinh hay được gọi là boy scout; nữ là girl guide ở Anh và nhiều nước, girl scout ở Mỹ. Phong trào nói chung là Scouting.
Hướng đạo có phải một tôn giáo không?
Không. Chữ đạo ở đây nghĩa là đường đi, hướng đạo là dẫn đường. Phong trào tự nhận là phi chính trị và mở cho người trẻ thuộc mọi tín ngưỡng.
Châm ngôn của hướng đạo sinh là gì?
Là “Sắp sẵn”, dịch từ Be Prepared mà Baden-Powell đặt ra từ những năm đầu của phong trào. Ý của nó: lúc nào cũng sẵn sàng về tinh thần lẫn thể chất để làm tròn phần việc của mình và giúp người khi cần.
Bao nhiêu tuổi thì làm hướng đạo sinh được?
Ban đầu phong trào chỉ dành cho tuổi thiếu niên, từ khoảng 11 tuổi trở lên. Về sau các hội mở thêm ngành cho trẻ nhỏ hơn và cho thanh niên lớn hơn, nên độ tuổi trải khá rộng; mỗi hội quy định mốc tuổi riêng.