Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Hôn quân là gì? Chữ 昏君 và những ông vua bị sử sách chê u mê

Cập nhật 16/06/2025·MMavrick Nguyễn·8 phút đọc
Nội dung chính
  • 昏君: hôn quân là vua trong bóng tối
  • Vua thế nào thì bị gọi là hôn quân?
  • Lê Tương Dực và Cửu Trùng Đài trên trang kịch
  • Minh quân, bạo chúa, hôn quân đứng cạnh nhau

Hôn quân là ông vua u mê, tối tăm, chỉ lo hưởng lạc mà bỏ mặc việc nước. Đây là từ Hán Việt, thuộc lớp từ cũ, gặp nhiều trong sử sách, truyện lịch sử và phim cổ trang. Hôn quân nghĩa là gì nếu đặt cạnh cụm quen “hôn quân bạo chúa”? Hôn quân là vua ngu muội, bạo chúa là vua tàn ác; hai hạng ấy hay bị nhắc chung. Trái nghĩa là minh quân.

Nghĩa ngắn Vua ngu muội, ham chơi, không biết lo việc nước
Gốc từ Hán Việt 昏君: hôn (tối, mờ, u mê) + quân (vua)
Loại từ Danh từ; từ cũ, sắc thái chê trách
Trái nghĩa Minh quân, thánh quân
hôn quân là gì
hôn quân là gì? Vua u mê, bỏ bê việc nước

昏君: hôn quân là vua trong bóng tối

Chữ hôn (昏) trong hôn quân chính là chữ hôn của hoàng hôn (黃昏), lúc mặt trời đã lặn, trời mờ mờ tối. Từ nghĩa “tối” ấy, chữ này chuyển sang nghĩa đầu óc tối tăm, hồ đồ, lẩm cẩm, rồi cả nghĩa mê man như trong hôn mê. Ông vua bị gọi là hôn quân, vì thế, là ông vua mà trí óc đã sập tối.

Có một chuyện chữ thú vị: các từ điển Hán Việt của Thiều Chửu và Trần Văn Chánh đều ghi 昏 ngày xưa còn được dùng như chữ 婚 (hôn trong hôn nhân), vì lễ cưới thời cổ đón dâu vào lúc chiều tối. Về sau người ta mới tách ra chữ 婚 có bộ nữ. Hai chữ hôn ấy cùng một gốc, nhưng trong tiếng Việt hôm nay thì hôn quân không dính gì tới chuyện cưới xin.

Chữ quân (君) là vua, người làm chủ một nước. Họ hàng của nó rất đông: quân vương, quân chủ, minh quân, quân tử, quân thần.

Vua thế nào thì bị gọi là hôn quân?

Từ điển giải nghĩa hôn quân bằng ba nét đi liền nhau: ngu muội, say đắm thú vui, không lo việc nước. Thiếu nét nào thì từ này cũng hụt đi. Một ông vua kém tài nhưng chăm chỉ, biết nghe lời can thì chưa đáng gọi là hôn quân. Một ông vua ham chơi mà triều đình vẫn có người giỏi lo liệu thì sử có chê, nhưng chưa chắc gọi là hôn quân. Chữ này thường dành cho kẻ để nước rơi vào loạn vì chính sự u mê của mình.

Dấu hiệu sử sách hay ghi:

  • Bỏ bê triều chính, đắm chìm trong yến tiệc, săn bắn, xây cung điện tốn kém.
  • Tin dùng kẻ xu nịnh, gạt bỏ hoặc trừng phạt người can gián thẳng thắn.
  • Bắt dân đóng góp, đi phu nặng nề mà không màng dân khổ.

Ngoài chuyện vua chúa, ngày thường đôi khi người ta cũng gọi đùa một ông “sếp” mê muội, nghe toàn lời nịnh là “hôn quân”. Cách nói này mang giọng châm biếm, chỉ hợp lúc nói vui với nhau.

Lê Tương Dực và Cửu Trùng Đài trên trang kịch

Sử Việt có hai ông vua cuối thời Lê sơ thường bị đem ra làm ví dụ cho chữ hôn quân. Lê Uy Mục mê rượu, hiếu sát, bị đời gọi là “quỷ vương”. Người kế tiếp, Lê Tương Dực, lúc đầu có chỉnh đốn chút ít rồi cũng sa vào ăn chơi, xây cất xa hoa; theo sử ghi, sứ nhà Minh từng chê ông là “vua lợn”. Công trình nổi tiếng nhất của ông là Cửu Trùng Đài do Vũ Như Tô trông coi, làm mãi không xong, dân phu khổ sở.

Chính câu chuyện ấy đi vào vở kịch Vũ Như Tô của Nguyễn Huy Tưởng. Học sinh lớp 11 đọc đoạn trích Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài của Nguyễn Huy Tưởng, nơi kinh thành nổi loạn, Lê Tương Dực bị giết và tòa đài bị đốt. Vở kịch kể về một hôn quân, nhưng nó đặt câu hỏi khó hơn về người nghệ sĩ muốn xây cái đẹp bằng tiền của và mồ hôi của dân, dưới tay một ông vua như thế.

Minh quân, bạo chúa, hôn quân đứng cạnh nhau

Từ Nghĩa Ví dụ
Hôn quân Vua u mê, ham chơi, bỏ bê việc nước Triều chính đổ nát dưới tay hôn quân
Bạo chúa Kẻ cầm quyền tàn ác, dùng bạo lực với dân Bạo chúa giết hại người can gián
Minh quân Vua sáng suốt, biết người, thương dân Đời minh quân, trong nước yên ổn
Gian thần, nịnh thần Quan lại gian xảo, chuyên xu nịnh Hôn quân thường đi cùng nịnh thần

Hôn quân và bạo chúa khác nhau ở chỗ: một bên là lỗi của sự u mê, một bên là lỗi của sự tàn nhẫn. Thực tế nhiều ông vua mang cả hai, nên cụm “hôn quân bạo chúa” thành cách nói gộp. Trong triều xưa, khi vua còn nhỏ hoặc yếu, quyền bính hay rơi vào tay người khác; chuyện này gắn với chức nhiếp chính thay vua cầm quyền. Ở phía ngược lại, tính chuyên quyền của một người nắm quyền, dù không phải vua, thì tiếng Việt gọi bằng chữ độc đoán, gạt mọi ý kiến khác.

Ở thái cực ngược lại, sử sách và truyện cổ hay nói tới bậc chân mệnh thiên tử, ông vua được tin là nhận mệnh trời để cai trị thiên hạ.

Hôn quân trong sử, trong phim và lời ăn tiếng nói

Hôn quân bạo chúa là gì?

Là cách gọi gộp những kẻ cầm quyền vừa u mê vừa tàn ác. Hôn quân nghiêng về ngu muội, ham chơi; bạo chúa nghiêng về hà khắc, tàn sát. Cụm này thường dùng trong văn nghị luận lịch sử và lời bình phim cổ trang.

Minh quân là gì?

Minh quân (明君) là vua sáng suốt, biết dùng người tài, chăm lo cho dân. Đây là từ trái nghĩa trực tiếp với hôn quân: chữ minh là sáng, chữ hôn là tối.

Hôn quân có phải từ thô tục không?

Không. Đây là từ Hán Việt, sắc thái chê trách nhưng không tục. Có điều nó thuộc lớp từ cũ, gắn với chế độ quân chủ, nên đem gọi người thật thì dễ thành mỉa mai.

Hôn quân với hôn nhân có liên quan gì không?

Về chữ thì có họ hàng xa: 昏 trong hôn quân xưa từng được dùng thay cho 婚 trong hôn nhân, vì lễ cưới diễn ra lúc chiều tối. Về nghĩa thì không, hôn quân chỉ ông vua u mê, chẳng liên quan gì tới cưới xin.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
nổ hũ
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
qq88
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5