Hiện hữu là đang có, đang tồn tại thật ở thời điểm được nói tới. Đây là từ Hán Việt, hay đi kèm những cụm như nguy cơ hiện hữu, khách hàng hiện hữu, tài sản hiện hữu. Hiểu “hiện hữu nghĩa là gì” thì cứ nghĩ tới hai chữ: đang có, không phải sẽ có, cũng không phải từng có.
| Nghĩa ngắn | Đang có, đang tồn tại trong thực tế |
| Gốc từ | Hán Việt 現有: hiện (hiện ra, đang ở trước mắt) + hữu (có) |
| Loại từ | Động từ; thường đứng sau danh từ để bổ nghĩa như tính từ |
| Tiếng Anh | existing, exist; danh từ là existence |
Hiện hữu dùng trong câu thế nào?
Các từ điển phổ thông giải hiện hữu rất gọn: đang có, đang tồn tại, kèm ví dụ quen thuộc tài sản hiện hữu. Gọn nhưng đủ, vì cái khó của từ này không nằm ở nghĩa mà ở chỗ đặt nó vào câu nào cho tự nhiên.
Trong văn bản, hiện hữu thường đứng sau một danh từ để nói rằng thứ đó đang có thật, ngay bây giờ:
- Ngân hàng tặng quà cho khách hàng hiện hữu, tức những người đang có tài khoản, khác với khách hàng mới.
- Sạt lở là nguy cơ hiện hữu với các hộ dân sống ven sông.
- Dự án tận dụng hạ tầng hiện hữu thay vì xây mới từ đầu.
Nó cũng đứng được làm vị ngữ, khi muốn nhấn mạnh sự có mặt của một điều gì: Khoảng cách giàu nghèo vẫn hiện hữu ở nhiều vùng quê. Trong lời văn giàu cảm xúc, người viết còn dùng nó cho những thứ vô hình: Mẹ đã đi xa, nhưng mùi bếp rơm vẫn hiện hữu trong trí nhớ tôi.
Một lưu ý nhỏ: hiện hữu là từ của văn viết, hơi trang trọng. Nói chuyện hằng ngày mà bảo “nhà tôi hiện hữu ba cái quạt” thì nghe rất gượng; “nhà tôi đang có ba cái quạt” mới là tiếng nói thường.
Hiện hữu, hiện diện và tồn tại
Ba từ này hay bị dùng lẫn trong bài viết của học sinh. Bảng dưới tách chúng ra theo chỗ mỗi từ nhấn mạnh.
| Từ | Nhấn vào | Ví dụ |
|---|---|---|
| Hiện hữu | Đang có thật ở hiện tại (đối lập với sẽ có, tiềm ẩn) | Rủi ro đã hiện hữu, không còn là dự báo |
| Hiện diện | Có mặt ở một nơi, một dịp cụ thể | Đại diện nhà trường hiện diện tại buổi lễ |
| Tồn tại | Có, còn đó, nói chung chung; cũng dùng cho cái còn sót lại | Những thói quen xấu vẫn tồn tại |
| Tiềm ẩn, tiềm tàng | Gần như trái nghĩa: có nhưng chưa lộ ra | Nguy cơ tiềm ẩn trong khu dân cư cũ |
Cặp hay đi với nhau nhất là tiềm ẩn và hiện hữu. Một nguy cơ tiềm ẩn là thứ có thể xảy ra; khi nó đã thành chuyện trước mắt thì người ta gọi là nguy cơ hiện hữu. Trái nghĩa mạnh hơn nữa là không có thật, hư vô.
Hiện diện gần với có mặt, một chữ thay được cho xuất hiện; còn biến mất, mất hút, tan biến là phía đối lại, xem đồng nghĩa, trái nghĩa với xuất hiện.
Chữ 現有 và cuộc gặp với triết học
Chữ hiện (現) có nghĩa là hiện ra, lộ ra trước mắt, rồi mở thành nghĩa “bây giờ”, như trong hiện tại, hiện nay, hiện trạng. Chữ hữu (有) là có, đối lập với vô (無), gặp trong sở hữu, hữu ích, hữu hạn. Ghép lại, 現有 là cái đang có. Cùng chữ hữu còn có hữu hình, đọc thêm ở bài chữ 有形 và chuyện có hình có dạng.
Ngoài lớp nghĩa đời thường, hiện hữu còn xuất hiện trong sách triết dịch sang tiếng Việt, làm một trong những cách chuyển chữ existence. Các bản dịch không thống nhất: có sách dùng hiện hữu, có sách dùng tồn tại, có sách dùng hiện sinh. Học sinh gặp từ này trong một trang triết học thì nên hiểu theo nghĩa “sự tồn tại cụ thể của một con người, một sự vật”. Phần về trào lưu triết học mang tên ấy có ở bài giải thích chủ nghĩa hiện sinh.
Chỉ cần nhớ một mẹo nhỏ để khỏi dùng sai: thấy chỗ nào thay được bằng “đang có thật” mà câu vẫn trôi thì hiện hữu đặt vào đó là hợp.
Khách hàng hiện hữu, nguy cơ hiện hữu và hiện sinh
Khách hàng hiện hữu là gì?
Là khách đang dùng dịch vụ hoặc đang có tài khoản, hợp đồng với một doanh nghiệp, ngân hàng. Từ này dùng để phân biệt với khách hàng mới, chưa từng giao dịch.
Nguy cơ hiện hữu nghĩa là gì?
Là mối nguy đã có thật, đang diễn ra hoặc sắp xảy ra trước mắt, chứ không còn ở dạng dự đoán. Báo chí hay dùng cụm này khi nói về thiên tai, dịch bệnh, ô nhiễm.
Hiện hữu tiếng Anh là gì?
Khi đứng sau danh từ, dịch là existing (existing customers, existing infrastructure). Khi làm vị ngữ, dùng exist hoặc be present; danh từ “sự hiện hữu” là existence.
Hiện hữu và hiện sinh có giống nhau không?
Không trùng. Hiện hữu là từ thông dụng, nghĩa là đang có; hiện sinh gần như chỉ dùng trong triết học và lối sống chịu ảnh hưởng của triết học ấy.