Đồng dao Gánh gánh gồng gồng là bài đồng dao bốn chữ kể chuyện một bạn nhỏ gánh củi về nhà, nấu nồi cơm nếp rồi chia làm năm phần cho mẹ, cha, bà, chị, anh. Bài được trích làm bài nghe – viết trong sách Tiếng Việt 2 Chân trời sáng tạo và thường đi kèm trò chơi gánh hàng ở trường mầm non. Dưới đây là lời đầy đủ, giải nghĩa, cách chơi và ý nghĩa của bài.
Lời đồng dao Gánh gánh gồng gồng
Gánh gánh gồng gồng
Gánh sông gánh núi
Gánh củi gánh cành
Ta chạy cho nhanh
Về xây nhà bếp
Nấu nồi cơm nếp
Chia ra năm phần
Một phần cho mẹ
Một phần cho cha
Một phần cho bà
Một phần cho chị
Một phần cho anh
Ta chạy cho nhanh
Về xây nhà bếp
Nấu nồi cơm nếp…
Đồng dao dân gian, đối chiếu Thi Viện, sách Tiếng Việt 2 Chân trời sáng tạo (đoạn trích) và tuyển của Đặng Thu Quỳnh (NXB Giáo dục, 2004) do VOH dẫn.
Bài viết theo thể bốn chữ, vần nối tiếp nhau qua từng cặp câu: “núi – cành – nhanh”, “bếp – nếp”, “phần – mẹ – cha – bà”. Ba câu cuối lặp lại đoạn giữa nên trẻ có thể đọc vòng lại mãi, đúng tinh thần một bài đồng dao để chơi.
Giải nghĩa từ khó trong bài
- Gánh gồng: mang vác đồ bằng đòn gánh đặt trên vai. Lặp “gánh gánh gồng gồng” tạo nhịp bước chân của người gánh.
- Gánh sông gánh núi: cách nói phóng đại vui, như thể gánh cả sông núi trên vai, cho thấy bạn nhỏ tưởng tượng mình khỏe như người lớn.
- Gánh củi gánh cành: gánh củi khô, cành cây về làm chất đốt nấu cơm.
- Xây nhà bếp: dựng bếp, nhóm bếp lửa để nấu ăn.
- Cơm nếp: cơm nấu từ gạo nếp, dẻo thơm, ngày trước thường dành cho dịp vui.
- Chia ra năm phần: chia đều cho năm người thân. Lời kể đủ năm phần cho người khác, còn phần của chính mình thì bài không nhắc tới.
Cách chơi Gánh gánh gồng gồng
Ở trường mầm non, bài đồng dao thường gắn với trò thi gánh hàng tiếp sức. Bài viết đăng trên trang Trường Cao đẳng Sư phạm Bắc Ninh mô tả cách tổ chức như sau:
- Chuẩn bị hai đôi quang gánh nhỏ, vài viên gạch nhựa hoặc bó củi giả, một ghế thể dục làm “cây cầu”.
- Chia lớp thành hai đội xếp hàng. Mỗi lượt, bạn đầu hàng bỏ vật vào hai đầu quang gánh, mỗi bên một vật.
- Bạn đó gánh lên vai, đi qua ghế thể dục, đặt hàng vào chỗ quy định rồi quay về trao gánh cho bạn kế tiếp.
- Cả lớp vừa vỗ tay vừa đọc đồng dao làm nhịp. Hết bài (hoặc hết một bản nhạc), đội gánh được nhiều hàng hơn là đội thắng.
Ở nhà, cha mẹ có thể chơi đơn giản hơn: cho bé dùng một chiếc gậy ngắn và hai túi vải nhẹ làm quang gánh, vừa đi quanh phòng vừa đọc bài, đến câu “Một phần cho mẹ…” thì bé “chia” đồ chơi cho từng người trong nhà.
Ý nghĩa bài đồng dao Gánh gánh gồng gồng
Tập làm việc nhà từ việc nhỏ
Bạn nhỏ trong bài tự gánh củi, tự nhóm bếp, tự nấu cơm. Lời đồng dao vui tươi khiến việc nhà trở thành một trò chơi mà trẻ muốn bắt chước.
Biết chia sẻ và nghĩ đến người thân
Năm câu “Một phần cho…” là phần đẹp nhất của bài. Có nồi cơm ngon, bạn nhỏ nghĩ trước tiên đến mẹ, cha, bà, chị, anh. Bài học về sự quan tâm được nói bằng một hành động cụ thể là chia đều phần ăn.
Rèn ngôn ngữ và trí nhớ
Câu ngắn, nhiều điệp từ “gánh”, “một phần” giúp trẻ dễ thuộc, luyện phát âm các vần khó như “nhanh”, “bếp”, “nếp”.
Các dị bản của Gánh gánh gồng gồng
- Câu thứ tư có nơi đọc “Tay chạy cho nhanh” thay cho “Ta chạy cho nhanh”, như bản đăng trên trang trường mầm non thực hành của Đại học Tây Nguyên và bài viết của Trường Cao đẳng Sư phạm Bắc Ninh: Gánh củi gánh cành
Tay chạy cho nhanh - Sách Tiếng Việt 2 chỉ trích mười câu để học sinh nghe – viết, bỏ hai câu “Gánh sông gánh núi / Gánh củi gánh cành”: Gánh gánh gồng gồng
Ta chạy cho nhanh
Về xây nhà bếp - Các bài tập nhìn – viết, nghe – viết lớp 1 trên trang VietJack chỉ dùng bảy câu đầu, dừng ở “Chia ra năm phần”.
Gánh gánh gồng gồng trong sách giáo khoa
Đoạn trích mười câu nằm ở phần Ôn tập giữa học kì 1, sách Tiếng Việt 2 Chân trời sáng tạo, tập một, với yêu cầu nghe – viết. Lời giải chi tiết có tại bài Ôn tập giữa học kì 1 Tiếng Việt lớp 2 Chân trời sáng tạo. Khi viết, các em nhớ viết hoa chữ cái mở đầu mỗi dòng và cẩn thận với các tiếng dễ sai như “gồng”, “nhanh”, “nếp”.
Câu hỏi thường gặp
Bài Gánh gánh gồng gồng có bao nhiêu câu?
Bản đầy đủ có mười lăm câu bốn chữ, trong đó ba câu cuối lặp lại đoạn giữa. Đoạn trích trong sách Tiếng Việt 2 có mười câu.
Nồi cơm nếp được chia cho những ai?
Chia làm năm phần cho mẹ, cha, bà, chị và anh.
Bài đồng dao muốn dạy trẻ điều gì?
Bài dạy trẻ yêu lao động, biết giúp việc nhà và biết chia sẻ những gì mình làm ra với người thân trong gia đình.
Lời kết
Vừa có nhịp bước gánh hàng, vừa có tấm lòng chia sẻ, đồng dao Gánh gánh gồng gồng là bài rất hợp để dạy trẻ về gia đình và lao động. Bé có thể học thêm Trồng đậu trồng cà, Kéo cưa lừa xẻ và nhiều bài khác trong chuyên mục đồng dao.
Chơi thêm cùng đồng dao: Rải ranh · Đồng dao Lộn cầu vồng