Đồng dao Con vỏi con voi là bài đồng dao ngắn tả con voi bước đi theo đúng thứ tự: vòi đi trước, hai chân trước, hai chân sau, cuối cùng là cái đuôi. Bài vui vì kể một điều ai cũng thấy, lại có câu kết “tôi xin kể nốt” để đọc vòng lại không dứt. Dưới đây là lời đầy đủ, giải nghĩa, cách đọc cùng bé, các dị bản và cách phân biệt với bài thơ cùng tên trong sách Tiếng Việt 2.
Lời đồng dao Con vỏi con voi
Con vỏi con voi
Cái vòi đi trước
Hai chân trước đi trước
Hai chân sau đi sau
Còn cái đuôi đi sau rốt
Tôi xin kể nốt
Cái chuyện con voi.
Đồng dao dân gian, đối chiếu Thi Viện, tuyển Đồng dao Việt Nam (Đặng Anh Tú, 2009) do VOH dẫn và các trường mầm non Họa Mi, Năng Mai.
Câu ngắn nhất ba chữ, câu dài nhất sáu chữ, không theo một thể thơ cố định. Thi Viện ghi chú đây là bài đồng dao “có tính lại”: đọc đến “cái chuyện con voi” thì quay về “con vỏi con voi”, cứ thế lặp mãi.
Giải nghĩa từ ngữ trong bài
- Con vỏi con voi: cách gọi láy âm cho vui tai. Tiếng “vỏi” không có nghĩa riêng, chỉ là tiếng đệm như “con cò con vạc”, “con mèo con mẻo” trong lời trẻ em.
- Cái vòi: chiếc mũi dài của voi, dùng để thở, ngửi, uống nước, cuốn thức ăn. Khi voi đi, vòi buông phía trước nên “đi trước”.
- Sau rốt: sau cùng, cuối cùng.
- Kể nốt: kể cho hết, kể nốt phần còn lại.
Cái hay của một câu chuyện “không có gì”
Bài hứa “kể nốt cái chuyện con voi” nhưng rốt cuộc chỉ nói lại việc voi bước đi. Chính sự hiển nhiên ấy gây cười, và câu kết bỏ lửng khiến người nghe phải nghe lại từ đầu. Đây là một trò đùa ngôn ngữ mà trẻ rất thích.
Cách đọc và chơi cùng bé
- Cha mẹ hoặc cô giáo đọc chậm, nhấn vào các chữ “trước”, “sau”, “sau rốt”.
- Bé đứng dậy làm voi: một tay đưa ra trước mũi làm vòi, tay kia vòng ra sau làm đuôi.
- Đọc câu nào, bé đưa bộ phận đó lên trước: vòi, rồi hai chân trước, hai chân sau, cuối cùng ngoáy đuôi.
- Chơi theo nhóm: các bé nối đuôi nhau thành “đàn voi”, bạn đầu hàng làm vòi, bạn cuối hàng làm đuôi, cả đàn bước chậm quanh lớp và đọc đi đọc lại bài.
Cách chơi này giúp trẻ gọi đúng tên từng bộ phận của voi, đồng thời hiểu khái niệm trước – sau một cách tự nhiên.
Ý nghĩa của bài đồng dao Con vỏi con voi
Học về con voi qua cách quan sát
Bài dạy trẻ quan sát: con vật có những bộ phận nào và chúng nằm ở đâu. Thay vì giảng giải, đồng dao cho trẻ tự nhìn thấy theo đúng trình tự bước đi.
Làm quen với khái niệm thứ tự
Các từ “trước”, “sau”, “sau rốt” lặp lại liên tục, giúp trẻ nhỏ hình thành ý niệm về vị trí và trình tự – nền móng cho việc học đếm, học toán sau này.
Niềm vui của trò đùa chữ nghĩa
Tiếng láy “vỏi – voi”, câu kết bỏ lửng, nhịp lặp vòng tròn: tất cả cho thấy đồng dao không cần dạy điều to tát, chỉ cần cho trẻ cười và yêu lời nói.
Các dị bản của Con vỏi con voi
- Nhiều trường mầm non và tuyển tập cho trẻ dùng “câu chuyện” thay cho “cái chuyện”: Tôi xin kể nốt
Câu chuyện con voi - Có bản tách câu thứ năm làm hai, như trang Mầm non Vành Khuyên: Còn cái đuôi
Đi sau rốt - Một số trang viết gộp hai câu cuối thành một câu dài “Tôi xin kể nốt câu chuyện con voi”.
Phân biệt với bài thơ Con vỏi con voi trong sách Tiếng Việt 2
Sách Tiếng Việt 2 Cánh diều, phần ôn tập giữa học kì 2, có bài đọc cũng tên “Con vỏi con voi” nhưng đó là bài thơ của nhà thơ Nguyễn Hoàng Sơn, gồm năm khổ thơ năm chữ với những lý giải ngộ nghĩnh về cái vòi, lớp da, đôi tai, cặp ngà của voi. Bài thơ chỉ mượn câu mở đầu quen thuộc, còn lời là sáng tác có tác giả, không phải đồng dao dân gian. Lời giải bài này có tại Ôn tập giữa học kì 2 lớp 2 Cánh diều.
Câu hỏi thường gặp
“Sau rốt” nghĩa là gì?
“Sau rốt” nghĩa là sau cùng, ở vị trí cuối. Trong bài, cái đuôi là bộ phận đi sau rốt khi voi bước.
Con vỏi con voi là đồng dao hay thơ?
Bài “Con vỏi con voi… cái vòi đi trước” là đồng dao dân gian, không có tác giả. Bài thơ cùng tên năm khổ trong sách Tiếng Việt 2 Cánh diều là thơ của Nguyễn Hoàng Sơn.
Vì sao đọc mãi không hết bài?
Câu cuối “Cái chuyện con voi” dẫn ngược về câu đầu “Con vỏi con voi”, nên người đọc có thể nối vòng liên tục. Đây là kiểu đồng dao “có tính lại”.
Lời kết
Bảy câu ngắn, đồng dao Con vỏi con voi đủ khiến trẻ nhớ mãi dáng voi đi và bật cười vì câu chuyện “không có gì”. Bé có thể đọc thêm Con công hay múa, thơ con voi, những bài vè dân gian cho trẻ mầm non và nhiều bài khác trong chuyên mục đồng dao.