Fake là từ tiếng Anh nghĩa là giả, không thật, được làm ra để trông như thật. Người Việt mượn nguyên chữ này cho nhiều thứ: hàng fake là hàng giả, hàng nhái; acc fake là tài khoản giả mạo; tin fake là tin bịa. Nói về người, sống fake hay cười fake nghĩa là giả tạo, bên ngoài một kiểu mà bên trong một kiểu.
| Nghĩa ngắn | Giả, giả mạo, không thật; nói về người: giả tạo |
| Gốc từ | Tiếng Anh fake, vừa là tính từ, danh từ, vừa là động từ |
| Loại từ trong tiếng Việt | Chủ yếu là tính từ đứng sau danh từ: hàng fake, nick fake |
| Sắc thái | Chê, cảnh giác; khi nói về người thì khá nặng |
Fake gốc là chữ tiếng Anh
Trong tiếng Anh, fake làm được ba việc. Là tính từ, nó nghĩa là giả, không thật: a fake watch là chiếc đồng hồ giả. Là danh từ, nó chỉ món đồ giả hoặc kẻ mạo danh. Là động từ, nó nghĩa là làm giả hoặc giả vờ: to fake a smile là gượng cười. Theo từ điển Wiktionary, gốc xa của chữ này đến nay vẫn chưa xác định chắc chắn.
Còn một nghĩa ít người để ý, trong thể thao: fake là động tác giả, đánh lừa đối thủ. Cầu thủ “fake” một cú sút để hậu vệ đổ người rồi mới dẫn bóng qua.
Về tiếng Việt, fake gần như chỉ còn vai tính từ, đứng sau danh từ theo trật tự tiếng Việt. Ta nói “hàng fake” chứ không nói “fake hàng”. Nghĩa cũng thu về hai hướng chính: đồ vật, thông tin không thật và con người không thật lòng. Hướng thứ hai là nghĩa mà dân mạng dùng nhiều, nghe gay gắt hơn chữ “giả” thuần Việt.
Fake, rep, scam, catfish: chữ nào chỉ cái gì?
Trên mạng, fake hay đứng chung với một loạt từ mượn khác. Mỗi từ có phạm vi riêng:
| Từ | Nghĩa | Dùng khi |
|---|---|---|
| Fake | Giả nói chung | Hàng, tài khoản, tin tức, ảnh, cả tính cách |
| Rep | Bản sao hàng hiệu làm kỹ, bán đúng là hàng sao chép | Mua bán quần áo, giày, túi |
| Real, auth | Hàng thật, chính hãng | Đối lập với fake khi mua hàng |
| Scam | Lừa đảo để lấy tiền, lấy thông tin | Có một người bị thiệt |
| Catfish | Dựng danh tính giả để làm quen người khác | Hẹn hò, kết bạn qua mạng |
Điểm khác dễ thấy nhất: fake chỉ nói một thứ là giả, chưa nói ai bị lừa. Một chiếc túi fake bán đúng giá túi fake cho người biết rõ là chuyện mua bán; chiếc túi ấy bị rao là hàng thật để bán giá cao thì đã thành lừa đảo. Bảng thuật ngữ mua sắm chi tiết hơn có ở bài phân biệt real, rep, auth khi mua online, còn kiểu kết bạn bằng danh tính giả được kể ở bài chuyện bị lừa bằng danh tính giả.
Năm câu có chữ fake
- Hỏi mua đồ: “Shop ơi đôi này hàng thật hay hàng fake vậy, sao giá rẻ thế?”
- Cảnh báo trong nhóm lớp: “Có nick fake lấy ảnh cô chủ nhiệm đi nhắn tin vay tiền, mọi người đừng chuyển nhé.”
- Bình luận một bài đăng: “Tin này fake đấy, trang chính thức của trường chưa thông báo gì.”
- Nói về một người: “Ở trước mặt thì khen nức nở, quay đi nói xấu ngay, đúng là sống fake.”
- Nhắn cho bạn thân: “Ảnh kỷ yếu tớ cười fake quá, nắng chói không mở nổi mắt.”
Câu cuối cho thấy fake không phải lúc nào cũng là lời chê nặng. Tự nói mình “cười fake” chỉ là đùa rằng nụ cười hơi gượng. Nhưng gán chữ ấy cho người khác thì phải cẩn thận, vì “người fake” gần với giả dối, hai mặt.
Họ hàng của fake trên mạng xã hội
Nghĩa “giả tạo” của fake chạm tới nhiều chữ lóng khác. Kiểu ngọt ngào ngoài mặt để lấy lòng người ta gọi là thảo mai, ngọt nhạt ngoài mặt. Kiểu dựng một cuộc đời lung linh trên mạng khác hẳn đời thật có tên là lối sống ảo trên mạng. Còn tài khoản phụ lập thêm thì không hẳn là fake: nick phụ vẫn do chính chủ dùng, chỉ thành acc fake khi đem tên, ảnh của người khác ra mạo danh. Hai khái niệm nick phụ và acc clone được giải riêng.
Trong văn viết, nên đổi fake thành chữ Việt cho rõ: hàng giả, hàng nhái, tài khoản giả mạo, tin giả, giả tạo. Một lỗi hay gặp là viết “hàng fake nhái” hay “tin fake giả”: hai chữ cùng nghĩa đứng cạnh nhau, chỉ cần giữ một.
Tin giả lan nhanh nhất khi kèm câu chuyện có kẻ giật dây phía sau, và thuyết âm mưu giải thích vì sao nhiều người tin như thế.
Để người theo dõi phân biệt trang thật với trang mạo danh, Facebook và TikTok gắn dấu tích xanh cho tài khoản đã được xác minh.
Hàng fake, acc fake và người sống fake
Hàng fake là gì?
Là hàng giả, hàng nhái, sao chép kiểu dáng, logo hoặc bao bì của một thương hiệu mà không được phép. Hàng fake thường rẻ hơn nhiều so với hàng chính hãng, chất lượng thấp hơn và không được bảo hành.
Acc fake là gì?
Là tài khoản mạng xã hội giả mạo, dùng tên hoặc ảnh không phải của người lập. Acc fake hay được dùng để mạo danh người quen, vay tiền hoặc để bình luận mà không lộ danh tính.
Sống fake nghĩa là gì?
Là sống giả tạo: lời nói, thái độ không đúng với suy nghĩ thật, tốt trước mặt nhưng khác sau lưng. Đây là lời nhận xét khá nặng, nên dùng có cân nhắc.
Fake news là gì?
Là tin giả, tin bịa đặt hoặc bị bóp méo nhưng được trình bày như tin thật. Cách kiểm tra đơn giản là tìm xem trang chính thức của cơ quan, trường học, báo lớn có đăng tin ấy hay không.