Ekip là cách gõ quen tay của ê kíp (cũng viết ê-kíp, êkíp): một nhóm người được tổ chức ra để cùng làm một nhiệm vụ chung, như ê kíp mổ, ê kíp làm phim, ê kíp trực đêm. Từ này mượn từ tiếng Pháp équipe. Ekip nghĩa là gì trong công việc thì gần với “đội”, “tổ”, nhưng nhấn vào việc mỗi người giữ một phần của cùng một việc.
| Nghĩa ngắn | Nhóm người cùng phối hợp làm một nhiệm vụ chung |
| Gốc từ | Tiếng Pháp équipe (đội, nhóm cùng làm việc) |
| Cách viết | Ê kíp, ê-kíp, êkíp; “ekip” là lối gõ không dấu |
| Loại từ | Danh từ |
Ekip mượn từ chữ Pháp nào?
Gốc của nó là équipe, đọc gần như “ê-kíp”, âm cuối nhẹ đến mức người Việt bỏ luôn. Trong tiếng Pháp, équipe là một nhóm người hợp sức để làm xong một việc nhất định; ở sân bóng, nó là đội cầu thủ cùng chơi để thắng. Các từ điển nối chữ này với động từ équiper (trang bị), nên có thể hình dung équipe là một nhóm người được sắp xếp, trang bị đủ để cùng làm một việc.
Sang tiếng Việt, từ điển ghi ê kíp là danh từ, chỉ nhóm người được tổ chức để cùng làm một nhiệm vụ chung, kèm những ví dụ rất “công sở” như ê kíp lãnh đạo của xí nghiệp, cùng một ê kíp lái tàu. Nghĩa ấy khá sát nghĩa Pháp, chỉ hẹp hơn một chút: người Việt ít gọi một đội bóng là ê kíp, mà gọi là đội.
Còn chữ “ekip” không dấu thì mọc lên từ bàn phím. Gõ nhanh trên điện thoại, nhiều người bỏ dấu, bỏ gạch nối, và dạng này dần quen mắt trên mạng, trong tên nhóm, trên poster sự kiện. Wiktionary tiếng Anh còn xếp chữ kíp (như trong kíp trực) vào nhóm từ tiếng Việt đi ra từ équipe; điều này nghe hợp lí nhưng chưa thấy từ điển tiếng Việt nào ghi nguồn gốc ấy.
Ê kíp trong phim trường, phòng mổ và văn phòng
Chữ này hợp nhất khi nói về một nhóm có phân vai rõ, ai lo phần nấy, thiếu một người là việc khựng lại. Mỗi câu dưới đây một hoàn cảnh:
- Tin giải trí: “Đạo diễn vẫn giữ nguyên ê kíp quay phim, dựng phim của phần trước.”
- Bệnh viện: “Ca mổ kéo dài sáu tiếng, cả ê kíp thay nhau đứng bàn.”
- Nhóm làm video ở trường: “Ekip lớp mình gồm hai bạn quay, một bạn dựng, một bạn viết lời dẫn.”
- Lời cảm ơn cuối chương trình: “Xin cảm ơn toàn bộ ê-kíp sản xuất đã làm việc xuyên đêm.”
- Nói chuyện công ty: “Sếp mới về, mang theo ê kíp riêng nên phòng cũ được xếp lại.”
Câu cuối cho thấy một sắc thái hay gặp trên báo: “ê kíp của ông A”, “thay cả ê kíp” ám chỉ nhóm người thân cận, cùng về cùng đi với một người đứng đầu. Ở đây chữ ê kíp không còn trung tính hoàn toàn, nó gợi một nhóm khép kín. Khi hai nhóm như vậy bắt tay làm chung một sản phẩm, giới trẻ lại có chữ khác để gọi, xem bài giải nghĩa chữ collab.
Ê kíp, team, đội, nhóm: chọn chữ nào?
| Từ | Hay dùng khi | Ví dụ |
|---|---|---|
| Ê kíp | Nhóm chuyên môn, phân vai rõ, làm một nhiệm vụ cụ thể | Ê kíp phẫu thuật, ê kíp làm phim |
| Kíp | Nhóm thay ca theo giờ | Kíp trực, kíp lái, đổi kíp |
| Đội | Nhóm thi đấu hoặc có tổ chức, có người chỉ huy | Đội bóng, đội cứu hộ |
| Nhóm | Bất kì tập hợp người nào, chặt hay lỏng | Nhóm học tập, nhóm bạn |
| Team | Khẩu ngữ, công sở trẻ, mạng xã hội | Team marketing, team đi Đà Lạt |
Một mẹo nhỏ: nếu thay được bằng “đội ngũ cùng làm việc này” mà câu vẫn ổn, ê kíp là lựa chọn đúng. Nhóm bạn rủ nhau đi chơi cuối tuần thì gọi ê kíp nghe hơi “nghiêm trọng hóa”, trừ khi cố ý nói vui. Trong bài văn, nên viết đủ dấu “ê kíp” hoặc thay bằng “tập thể”, “nhóm cộng sự”. Còn nếu đề bài là về sức mạnh của người cùng chí hướng, chữ cần bàn đến là tinh thần đoàn kết, vì ê kíp chỉ là hình thức, cái giữ được nó là sự gắn bó bên trong.
Ê kíp trên giấy tờ và trong câu nói thường ngày
Ekip nghĩa là gì trong công việc?
Là nhóm người cùng phụ trách một đầu việc, mỗi người một vai: người lên kế hoạch, người thực hiện, người kiểm tra. Nói “ê kíp dự án” tức là toàn bộ những người gánh dự án ấy từ đầu đến cuối.
Viết ê kíp, ê-kíp hay ekip mới đúng?
Từ điển tiếng Việt ghi “ê kíp” (hai tiếng tách rời); “ê-kíp” và “êkíp” là cách viết phiên âm cũng hay gặp trên sách báo. “Ekip” không dấu chỉ nên dùng trong tin nhắn, tên nhóm; bài văn, văn bản hành chính thì viết có dấu.
Ekip tiếng Anh là gì?
Tùy ngữ cảnh: crew cho ê kíp làm phim, tổ lái; team cho nhóm làm việc nói chung; surgical team cho ê kíp mổ.
Ê kíp có phải từ Hán Việt không?
Không. Đây là từ mượn tiếng Pháp, được ghi lại theo âm đọc. Những từ cùng đường đi vào tiếng Việt như vậy được giải thích kĩ hơn ở bài từ mượn trong sách Ngữ văn.