Eid là từ tiếng Ả Rập (عيد) nghĩa là “lễ hội”, “ngày lễ”, và thường dùng để gọi tắt hai đại lễ trong năm của người Hồi giáo: Eid al-Fitr, lễ mừng kết thúc tháng chay Ramadan, và Eid al-Adha, lễ hiến sinh gắn với mùa hành hương về Mecca. Lời chúc quen thuộc trong những ngày này là “Eid Mubarak”, tạm dịch “chúc ngày lễ an lành”.
| Nghĩa | Lễ hội; tên gọi chung hai đại lễ Hồi giáo |
| Gốc | Tiếng Ả Rập ʿīd |
| Thời điểm | Eid al-Fitr: ngày 1 tháng Shawwal; Eid al-Adha: ngày 10 tháng Dhu al-Hijjah (lịch Hồi giáo) |
| Phần chính | Cầu nguyện chung buổi sáng, bố thí, thăm hỏi, ăn mừng cùng gia đình |
| Ở Việt Nam | Cộng đồng người Chăm theo Hồi giáo, đông nhất ở An Giang |
Eid nghĩa là gì trong tiếng Ả Rập?
Trong tiếng Ả Rập, ʿīd chỉ một ngày hội, một dịp lễ lặp lại hằng năm. Bản thân chữ này không gắn với lễ nào riêng, nên người ta ghép thêm phần sau để gọi cho rõ: al-Fitr là “xả chay”, al-Adha là “hiến sinh”. Khi nói gọn “Eid” mà không kèm gì, người nghe thường hiểu theo mùa: vừa hết tháng Ramadan thì là Eid al-Fitr, còn vào tháng mười hai lịch Hồi giáo thì là Eid al-Adha.
Mỗi vùng lại có tên riêng. Người Thổ Nhĩ Kỳ gọi là Bayram, người Malaysia, Singapore, Indonesia gọi là Hari Raya. Tiếng Việt thường giữ chữ Eid, hoặc dịch thành “lễ xả chay” và “lễ hiến sinh” (có nơi viết “lễ hiến tế”).
Eid al-Fitr và Eid al-Adha khác nhau ra sao?
| Tiêu chí | Eid al-Fitr | Eid al-Adha |
|---|---|---|
| Tên tiếng Việt | Lễ xả chay, “Eid nhỏ” | Lễ hiến sinh, “Eid lớn” |
| Ngày lễ | 1 tháng Shawwal, ngay sau Ramadan | 10 tháng Dhu al-Hijjah, tháng cuối năm |
| Kéo dài | Thường một đến ba ngày | Thường bốn ngày |
| Việc thiện bắt buộc | Zakat al-Fitr: góp lương thực hoặc tiền cho người nghèo trước giờ cầu nguyện | Gia đình có điều kiện hiến sinh một con vật, chia thịt cho họ hàng và người nghèo |
| Gắn với | Một tháng nhịn ăn ban ngày | Mùa hành hương Hajj về Mecca |
Hai lễ cách nhau khoảng hai tháng mười ngày. Vì lịch Hồi giáo tính theo mặt trăng, mỗi năm ngắn hơn năm dương lịch chừng mười một ngày, nên ngày Eid trên tờ lịch treo tường cứ lùi sớm dần qua từng năm, có năm rơi vào mùa đông, có năm rơi vào mùa hè.
Hai câu chuyện đứng sau hai lễ Eid
Eid al-Fitr là ngày khép lại tháng Ramadan, khi tín đồ nhịn ăn uống từ lúc rạng đông đến khi mặt trời lặn suốt một tháng. Ngày đầu tiên được ăn uống trở lại vào ban ngày trở thành ngày cảm tạ: cảm tạ vì đã đi trọn tháng chay, và nhắc nhau nhớ đến người đói nghèo qua khoản bố thí trước lễ. Chuyện tháng chay diễn ra thế nào có bài riêng về tháng Ramadan và Ramưwan của người Chăm.
Eid al-Adha bắt nguồn từ câu chuyện về nhà tiên tri Ibrahim (người Do Thái và Kitô giáo gọi là Abraham). Theo truyền thống Hồi giáo, ông sẵn lòng vâng lời Thượng đế dâng hiến chính con trai mình; đúng lúc ấy, một con cừu được ban xuống để thay thế. Lễ hiến sinh hằng năm tưởng nhớ lòng vâng phục ấy. Lễ cũng trùng những ngày cuối của cuộc hành hương Hajj, nghĩa vụ mà người Hồi giáo có sức khỏe và điều kiện cần thực hiện ít nhất một lần trong đời.
Một ngày Eid diễn ra thế nào?
Buổi sáng ở thánh đường
Ngày lễ mở đầu bằng buổi cầu nguyện tập thể (salat al-Eid) vào buổi sáng, thường đông hơn mọi ngày, có khi phải trải chiếu ra sân. Người đi lễ tắm rửa, mặc quần áo mới hoặc đẹp nhất mình có.
Bố thí và chia sẻ
Với Eid al-Fitr, khoản zakat al-Fitr phải góp xong trước giờ cầu nguyện để người nghèo cũng có cái ăn ngày lễ. Với Eid al-Adha, phần thịt hiến sinh thường chia ba: một phần gia đình giữ, một phần biếu họ hàng, bạn bè, một phần cho người khó khăn.
Thăm hỏi, ăn uống, mừng tuổi
Sau lễ là những ngày đi thăm nhà nhau, mời nhau bánh trái. Trẻ con được người lớn cho quà hoặc tiền, khá giống tục lì xì ngày Tết của người Việt. Ở nhiều nước, Eid là kỳ nghỉ lễ chính thức.
Ở An Giang và cộng đồng Chăm
Người Chăm theo Hồi giáo ở An Giang và một số nơi khác cũng giữ hai dịp này. Lễ trùng thời điểm Eid al-Adha được bà con gọi là Tết Roya Haji, rơi vào đầu tháng mười hai lịch Hồi giáo. Đó là dịp tụ họp ở thánh đường, chia sẻ thức ăn và xin lỗi, bỏ qua cho nhau những điều chưa phải trong năm. Các ngày lễ lớn của các cộng đồng như thế cũng là một phần của bức tranh lễ hội với phần lễ và phần hội trên đất nước mình.
Nếu có bạn bè theo đạo Hồi, một câu “Eid Mubarak” đúng dịp là đủ ấm lòng. Chỉ cần nhớ đừng mời họ ăn uống ban ngày trong tháng Ramadan, còn đến sáng Eid thì cứ mang bánh sang chung vui.
Eid Mubarak, ngày lễ và chữ eID dễ lẫn
Eid Mubarak là gì?
Là lời chúc trong hai lễ Eid, mubarak nghĩa là “được ban phước”. Có thể hiểu là “chúc ngày lễ phước lành”. Người được chúc thường đáp lại bằng chính câu đó hoặc một lời cảm ơn.
Eid là ngày nào trong năm?
Không cố định theo dương lịch. Eid al-Fitr là ngày 1 tháng Shawwal, Eid al-Adha là ngày 10 tháng Dhu al-Hijjah theo lịch Hồi giáo; ngày cụ thể phụ thuộc vào việc quan sát trăng non nên giữa các nước có thể lệch nhau một ngày.
Eid al-Adha là gì?
Là lễ hiến sinh, lễ lớn hơn trong hai lễ Eid, tưởng nhớ lòng vâng phục của nhà tiên tri Ibrahim và gắn với mùa hành hương Hajj. Người Chăm ở An Giang gọi dịp này là Tết Roya Haji.
Eid có liên quan gì đến eID hay VNeID?
Không. eID viết hoa chữ ID là viết tắt của định danh điện tử (electronic identification), như ứng dụng VNeID ở Việt Nam. Còn Eid là tên lễ hội, chỉ trùng mặt chữ.