DISC là mô hình chia cách hành xử của con người thành bốn xu hướng: D (Dominance), I (Influence), S (Steadiness) và C (Conscientiousness, có bản gọi là Compliance). Mô hình bắt nguồn từ lí thuyết của nhà tâm lí học người Mỹ William Moulton Marston năm 1928 và hay được dùng dưới dạng trắc nghiệm DISC ở trường học, công ty. Bài này giải thích 4 nhóm DISC, giới hạn của bài test và điểm khác với MBTI.
| Nghĩa ngắn | Mô hình 4 xu hướng hành vi: quyết đoán, ảnh hưởng, ổn định, chuẩn mực |
| Viết tắt của | Dominance – Influence – Steadiness – Conscientiousness |
| Gốc lí thuyết | Sách Emotions of Normal People (1928) của William Moulton Marston |
| Độ tin cậy | Phổ biến trong doanh nghiệp, nhưng giá trị khoa học còn bị nghi ngờ |
DISC ra đời từ cuốn sách năm 1928
Năm 1928, Marston xuất bản cuốn Emotions of Normal People (tạm dịch: Cảm xúc của người bình thường). Chữ “bình thường” ở đây chỉ người phổ biến, không mắc bệnh, vì phần lớn tâm lí học thời đó tập trung vào người có rối loạn. Ông cho rằng cảm xúc của con người lộ ra qua hành vi, và hành vi ấy phụ thuộc vào hai điều: người đó thấy môi trường quanh mình thuận lợi hay chống đối, và thấy mình chủ động hay bị động trước nó.
Đặt hai trục ấy vuông góc sẽ được bốn ô. Marston gọi chúng là dominance (áp đảo), inducement (lôi kéo), submission (thuận theo) và compliance (tuân thủ). Các bộ công cụ về sau đổi tên chữ I thành influence, chữ S thành steadiness, chữ C thành conscientiousness hoặc vẫn giữ compliance, nên cùng là DISC mà mỗi tài liệu dịch hơi khác.
Điều ít người biết: Marston không tự làm bài trắc nghiệm nào và không đăng kí bản quyền mô hình. Bảng hỏi đầu tiên dựa trên lí thuyết của ông do nhà tâm lí học công nghiệp Walter Clarke soạn năm 1956, nhằm giúp doanh nghiệp chọn nhân viên. Vì không ai giữ độc quyền, ngày nay có rất nhiều phiên bản DISC khác nhau về câu hỏi lẫn cách chấm.
Ngoài nghĩa này, disc trong tiếng Anh còn là danh từ chỉ cái đĩa, như compact disc (đĩa CD); bài này chỉ bàn về mô hình tính cách.
4 nhóm DISC nhìn qua hành vi hằng ngày
Bài test DISC thường là các câu tự đánh giá, chọn từ “giống mình nhất” và “ít giống mình nhất”. Kết quả cho biết bạn nghiêng về nhóm nào, chứ không xếp cứng một người vào một ô.
| Nhóm | Xu hướng | Dễ thấy ở lớp học | Điểm cần để ý |
|---|---|---|---|
| D – Dominance (quyết đoán) | Thẳng thắn, thích thử thách, muốn kết quả nhanh | Nhận làm trưởng nhóm, chốt phương án ngay | Dễ nóng vội, ít nghe ý người khác |
| I – Influence (ảnh hưởng) | Hoạt bát, thích giao lưu, giỏi truyền cảm hứng | Thuyết trình sôi nổi, kéo cả lớp tham gia | Dễ hứa nhiều, quên chi tiết |
| S – Steadiness (ổn định) | Kiên nhẫn, điềm tĩnh, thích sự hòa hợp | Lặng lẽ làm phần việc của mình, hay giúp bạn | Ngại thay đổi, khó từ chối |
| C – Conscientiousness (chuẩn mực) | Cẩn thận, logic, coi trọng độ chính xác | Soát lỗi chính tả, kiểm số liệu cho cả nhóm | Dễ cầu toàn, chậm ra quyết định |
Phần lớn người làm test có một hoặc hai nhóm nổi trội (kiểu DI, SC). Kết quả cũng có thể đổi theo hoàn cảnh: một bạn trầm ở lớp vẫn có thể rất “D” khi làm đội trưởng đội bóng.
DISC được dùng vào đâu và nên tin đến mức nào
DISC phổ biến trong đào tạo nhân sự, huấn luyện làm việc nhóm, hướng nghiệp. Lí do dễ hiểu: chỉ bốn nhóm, dễ nhớ, dễ nói chuyện với nhau (“mình là C nên cần thời gian kiểm lại”). Khi cả nhóm biết đồng đội nghiêng về đâu, họ có thể chia việc hợp hơn và bớt hiểu lầm.
Mặt khác, giới tâm lí học khá dè dặt với DISC. Có mấy điểm hay bị nêu:
- Giá trị dự báo chưa được chứng minh rõ: chưa có bằng chứng vững rằng nhóm DISC nói trước được ai sẽ làm tốt công việc nào.
- Một nghiên cứu ở Đức năm 2013 trên một phiên bản DISC thấy bài test cho kết quả khá ổn định giữa các lần làm, nhưng không đạt yêu cầu về độ giá trị.
- Một nghiên cứu ở Bắc Âu cho thấy bốn chiều của DISC không thật độc lập và có thể được giải thích tốt hơn bằng mô hình Big Five (năm nhân tố lớn) vốn được dùng nhiều trong nghiên cứu.
- Vì có rất nhiều phiên bản, chất lượng mỗi bài test mỗi khác; bản miễn phí trên mạng thường không công bố cách kiểm định.
Cách dùng hợp lí là coi DISC như một tấm gương để tự hỏi “mình hay phản ứng thế nào khi bị dồn ép?”, không phải để dán nhãn bản thân hay người khác. Không cần trả tiền cho một bài test để biết điều đó; quan sát chính mình qua vài lần làm việc nhóm cũng cho nhiều thông tin.
DISC đặt cạnh MBTI
Hai mô hình hay bị đem ra so, vì đều có bảng hỏi và đều được doanh nghiệp ưa chuộng. Đọc thêm bài giải thích bộ trắc nghiệm MBTI và độ tin cậy của nó để thấy rõ hơn.
| Tiêu chí | DISC | MBTI |
|---|---|---|
| Gốc lí thuyết | Marston, năm 1928 | Phát triển từ lí thuyết kiểu tâm lí của Carl Jung |
| Số nhóm | 4 nhóm chính, có tổ hợp | 16 nhóm từ 4 cặp chữ cái |
| Tập trung vào | Hành vi thể hiện ra ngoài, nhất là khi làm việc | Cách nhận thông tin, ra quyết định, nạp năng lượng |
| Ví dụ kết quả | “Bạn nghiêng về S và C” | “Bạn là INFJ” |
| Đánh giá khoa học | Giá trị dự báo còn bị nghi ngờ | Bị phê bình về độ ổn định khi làm lại |
Nói gọn: DISC mô tả “bạn hành xử ra sao”, MBTI mô tả “bạn nghĩ và cảm theo kiểu nào”. Một người sống thiên về nội tâm vẫn có thể ra kết quả D cao nếu quen chủ động trong công việc.
Ngoài hai hệ ấy, nhiều người còn tìm đến chín kiểu tính cách Enneagram với chín con số, mỗi số gắn với một nỗi sợ và một mong muốn cốt lõi.
Trước khi làm trắc nghiệm DISC, nên biết
DISC là gì nói ngắn gọn?
Là mô hình chia hành vi thành bốn xu hướng: quyết đoán (D), ảnh hưởng (I), ổn định (S) và chuẩn mực (C). Nó giúp hiểu cách mỗi người phản ứng khi làm việc với người khác.
Trắc nghiệm DISC có chính xác không?
Kết quả chỉ nên xem để tham khảo. Nhiều nghiên cứu chưa chứng minh được DISC dự báo đúng năng lực hay thành công, và chất lượng mỗi phiên bản mỗi khác.
4 nhóm DISC nhóm nào tốt nhất?
Không có nhóm tốt hay xấu. Mỗi xu hướng có mặt mạnh và điểm cần để ý; một nhóm làm việc hiệu quả thường có đủ các kiểu người.
DISC và MBTI nên chọn cái nào?
Tùy mục đích. DISC gọn, hợp để bàn chuyện làm việc nhóm; MBTI chi tiết hơn về cách suy nghĩ. Cả hai đều không thay được việc tự quan sát và lắng nghe nhận xét của người xung quanh.