Điểm tựa tinh thần là người, điều hay niềm tin mà ta dựa vào để đứng vững khi gặp chuyện khó: một người mẹ luôn nghe con kể, một người bạn nhắn đúng lúc, một ước mơ đủ lớn để không bỏ cuộc. Cách nói gần nghĩa là chỗ dựa tinh thần. Nó không giải quyết thay ta mọi việc, nhưng giúp ta đủ bình tĩnh để tự giải quyết.
| Nghĩa ngắn | Chỗ dựa về tinh thần giúp một người vững vàng trước khó khăn |
| Gốc hình ảnh | Điểm tựa của đòn bẩy trong Vật lí: có điểm tựa, lực nhỏ nâng được vật nặng |
| Loại từ | Cụm danh từ; hay đi với “là”, “làm”, “tìm”, “mất” |
| Thuật ngữ gần | Hỗ trợ xã hội, hỗ trợ cảm xúc (social support, emotional support) |
Điểm tựa tinh thần nghĩa là gì?
Chữ điểm tựa đi ra từ bài học về đòn bẩy. Cái xà beng chỉ bẩy được hòn đá khi có một điểm để tì vào; thiếu nó, dù khỏe đến đâu cũng chỉ đẩy vào khoảng không. Câu nói thường được gán cho Archimedes, rằng chỉ cần một chỗ đứng là ông có thể nâng cả Trái Đất, cũng xoay quanh ý ấy.
Đem hình ảnh này sang đời sống tinh thần, ta có một cách hiểu rất gọn: áp lực là hòn đá, sức mình là cánh tay, còn điểm tựa là thứ làm cho sức mình có tác dụng. Người có điểm tựa không hẳn mạnh hơn người khác, chỉ là họ không phải gồng một mình.
Tâm lý học gọi nhóm hiện tượng này là hỗ trợ xã hội: sự quan tâm, giúp đỡ mà một người nhận được từ các mối quan hệ quanh mình, khiến họ thấy mình được thương, được coi trọng và không đơn độc. Trong đó, phần gần với điểm tựa tinh thần nhất là hỗ trợ cảm xúc: sự đồng cảm, lời động viên, cảm giác có người đứng về phía mình. Điều thú vị là các nghiên cứu nhấn mạnh hỗ trợ được cảm nhận: chỉ cần tin rằng khi cần sẽ có người bên cạnh, con người đã chịu đựng áp lực tốt hơn.
Chiếc lá vẽ trên tường của cụ Bơ-men
Văn chương có một ví dụ rất đẹp về điểm tựa tinh thần. Trong truyện Chiếc lá cuối cùng của O. Henry, cô họa sĩ trẻ Giôn-xi bị viêm phổi nặng và tin rằng khi chiếc lá thường xuân cuối cùng ngoài cửa sổ rụng xuống, cô cũng sẽ chết. Một đêm mưa gió, cụ Bơ-men, ông họa sĩ già sống cùng khu nhà, lặng lẽ vẽ một chiếc lá lên bức tường. Sáng ra chiếc lá vẫn còn đó, Giôn-xi lấy lại ý muốn sống. Còn cụ Bơ-men thì mất vì sưng phổi sau đêm dầm mưa ấy.
Chiếc lá chỉ là màu vẽ, nhưng nó trở thành điểm tựa giữ Giôn-xi lại. Truyện cho thấy điểm tựa tinh thần có khi đến từ một người lặng lẽ hi sinh mà ta không hề hay biết. Tóm tắt và câu hỏi đọc hiểu có ở bài truyện ngắn Chiếc lá cuối cùng trong sách Ngữ văn.
Khi nào thấy mình có, hay thiếu, điểm tựa?
Điểm tựa tinh thần không đo bằng số bạn bè. Người có một điểm tựa vững thường nhận ra vài dấu hiệu sau ở đời sống hằng ngày:
- Có ít nhất một người mà mình dám kể chuyện xấu hổ nhất, không sợ bị chê cười.
- Gặp thất bại vẫn buồn, nhưng không thấy mọi thứ sụp đổ.
- Biết rõ điều gì khiến mình muốn cố gắng: gia đình, ước mơ, một lời hứa.
Ngược lại, người đang thiếu điểm tựa thường thấy mình gồng gánh một mình, ngại mở lời, hay so mình với người khác trên mạng rồi tự trách. Những dấu hiệu này chỉ là quan sát đời thường, không dùng để tự chẩn đoán. Nếu cảm giác trống rỗng, buồn bã kéo dài và ảnh hưởng tới ăn ngủ, học hành, nên nói chuyện với người thân và tìm gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ.
Vì sao ai cũng cần một chỗ dựa?
Con người là loài sống theo bầy. Khi gặp chuyện khó, việc biết có người đứng sau giúp ta đánh giá chuyện ấy nhẹ hơn, và tìm ra cách xoay xở nhanh hơn. Đó là lí do một học sinh trước kì thi lớn bình tĩnh hơn hẳn khi bố mẹ nói “điểm thế nào cũng được, con cứ làm hết sức”.
Điểm tựa thường đến từ bốn nguồn: gia đình, nơi đầu tiên ta được che chở; bạn bè, thầy cô, những người hiểu ta ở tuổi đi học; niềm tin và lí tưởng, như một ước mơ, một nguyên tắc sống; và chính mình, khi đã đủ hiểu bản thân để tự trấn an. Điểm tựa đầu tiên của phần đông chúng ta là mái nhà, điều mà bài sợi dây gắn bó cha mẹ, anh em trong nhà nói kĩ hơn.
Mất điểm tựa, chẳng hạn khi người thân qua đời hay một tình bạn đổ vỡ, ta dễ hụt hẫng, mất phương hướng. Đó là lúc cảm giác một mình giữa đám đông xuất hiện rõ nhất.
Dựa vào người khác hay phụ thuộc người khác?
| Có điểm tựa tinh thần | Phụ thuộc cảm xúc | |
|---|---|---|
| Cách dựa | Tìm đến khi cần, rồi tự đứng dậy | Không quyết được việc gì nếu thiếu người kia |
| Số lượng | Thường có vài chỗ dựa khác nhau | Dồn hết vào một người |
| Khi người kia vắng mặt | Nhớ, buồn nhưng vẫn sinh hoạt bình thường | Hoảng sợ, bất an, mất kiểm soát |
| Chiều trao nhận | Hai chiều: mình cũng là điểm tựa của ai đó | Một chiều: chỉ nhận, không cho |
Một chiếc ghế ba chân đứng vững hơn chiếc ghế một chân. Tựa vào nhiều nơi, gia đình, bạn bè, sở thích, ước mơ, thì khi một chân lung lay, ta vẫn chưa ngã. Và câu “Con là điểm tựa của mẹ” nhắc rằng điểm tựa luôn có hai đầu: người được dựa cũng đang dựa vào ta.
Làm điểm tựa cho ai đó, bắt đầu từ việc nghe
Chỗ dựa tinh thần là gì, có khác điểm tựa tinh thần không?
Hai cách nói gần như đồng nghĩa. “Chỗ dựa” nghe mềm và đời thường hơn, hay dùng trong gia đình; “điểm tựa” gợi hình ảnh đòn bẩy, hay xuất hiện trong văn viết, bài nghị luận.
Điểm tựa tinh thần tiếng Anh là gì?
Có thể dịch là emotional support (sự nâng đỡ tinh thần), hoặc pillar of strength, rock khi nói về một người: “She is my rock” là “Cô ấy là điểm tựa của tôi”.
Làm điểm tựa tinh thần cho người khác cần những gì?
Trước hết là lắng nghe mà không vội phán xét hay khuyên bảo. Tiếp theo là có mặt đều đặn, kể cả bằng một tin nhắn hỏi han. Cuối cùng là biết giới hạn của mình: khi người kia gặp khủng hoảng quá sức, hãy khuyến khích họ tìm tới người có chuyên môn.
Viết đoạn văn về điểm tựa tinh thần của con người nên nói gì?
Có thể đi theo ba ý: giải thích điểm tựa tinh thần là gì, nêu vai trò của nó qua một dẫn chứng cụ thể (người thân, nhân vật văn học như Giôn-xi), rồi rút ra bài học: biết trân trọng điểm tựa của mình và tập làm điểm tựa cho người khác.