Cypher là một vòng tròn ngẫu hứng trong văn hóa hip hop: các rapper (có khi cả beatboxer, b-boy) đứng quây lại, lần lượt freestyle hoặc đọc verse của mình, không giám khảo, không phân thắng thua. Ngoài nghĩa ấy, cypher còn là cách viết khác của cipher, nghĩa là mật mã. Với dân rap, cypher trước hết là một cuộc chơi nhạc cùng nhau.
| Nghĩa ngắn | Vòng tròn freestyle, giao lưu ngẫu hứng của dân hip hop |
| Gốc từ | Tiếng Anh, biến thể chính tả của cipher (số 0, mật mã) |
| Loại từ | Danh từ |
| Sắc thái | Trung tính; gắn với tinh thần cộng đồng, không đối đầu |
Cypher vốn là con số 0
Chữ gốc là cipher. Theo từ điển Wiktionary, nó vào tiếng Anh từ thế kỷ 14, qua tiếng Pháp cổ, và xa hơn nữa là từ tiếng Ả Rập ṣifr, nghĩa là số không, rỗng. Vì thế nghĩa cũ nhất của cipher là chữ số 0, rồi đến nghĩa bóng “người vô danh, chẳng ai để ý”. Nghĩa phổ biến nhất hiện nay của nó trong tiếng Anh là mật mã, cách biến đổi một văn bản để giấu nội dung.
Cypher với chữ y là lối viết khác, gặp nhiều trong tiếng Anh Anh. Riêng ở nghĩa lóng của dân hip hop, cách viết cypher gần như thắng thế. Người Việt mượn nguyên chữ, đọc gần như “xai-phờ”, và dùng chủ yếu theo nghĩa rap. Ai gặp chữ cipher trong sách về mật mã học thì nên hiểu theo nghĩa kia.
Nhiều người thích liên hệ: số 0 có hình tròn, mà cypher cũng là một vòng tròn người. Cách nhớ này dễ thương, nhưng chưa có nguồn nào khẳng định đó là lý do chữ này đi vào hip hop.
Vòng tròn ở các góc phố New York
Cypher gắn với những ngày đầu của hip hop ở New York, khoảng thập niên 1970. Khi chưa có sân khấu hay phòng thu, người trẻ tụ lại ở công viên, góc phố, sân sau khu nhà. Một người giữ beat bằng miệng hoặc loa nhỏ, những người khác lần lượt bước vào giữa, nhả vài câu rồi nhường lượt.
Không có luật thành văn, nhưng có phép lịch sự ngầm: chờ đến lượt, không chen ngang, nghe người khác cho hết câu. Ai đến cũng có thể vào, người mới vẫn được cổ vũ. Không khí có chút ganh đua vì ai cũng muốn chơi hay hơn người trước, nhưng mục đích chính là luyện tay nghề và kết nối. Các vòng tròn của dân nhảy breakdance cũng được gọi là cypher, theo đúng tinh thần ấy.
Ở Việt Nam, chữ cypher còn được dùng để đặt tên cho các bài, các video mà nhiều rapper lần lượt góp verse trên cùng một beat, không có điệp khúc rõ ràng. Đây là nghĩa mở rộng, xa vòng tròn ngoài phố nhưng vẫn giữ ý “mỗi người một lượt”.
Cypher, battle và freestyle khác gì nhau?
| Từ | Là gì | Thắng thua |
|---|---|---|
| Cypher | Vòng tròn giao lưu, lần lượt đọc rap hoặc nhảy | Không có giám khảo, không xử thắng thua |
| Battle | Cuộc đấu trực tiếp giữa hai người hoặc hai nhóm | Có giám khảo hoặc khán giả phân định |
| Freestyle | Lối rap ứng tác, nghĩ ra lời ngay tại chỗ | Không phải một cuộc chơi; là kỹ năng dùng trong cả cypher lẫn battle |
| Diss | Lời rap đá xéo, chê bai một người cụ thể | Hay xuất hiện trong battle, hiếm khi là mục đích của cypher |
Chỗ dễ lẫn nhất là cypher với freestyle. Freestyle là cách đọc rap; cypher là nơi chốn, khung hình để đọc. Trong một cypher, có người freestyle thật, có người đọc lại verse đã viết sẵn, và cả hai đều được chấp nhận. Còn battle thì khác hẳn về tinh thần: đối đầu là chính, nên lời lẽ thường gắt hơn. Muốn hiểu kiểu đá xéo ấy có thể đọc bài chữ diss trong giới rapper.
Nói “vào cypher” thế nào cho đúng?
- Bình luận dưới video: “Cả cypher này ai cũng chắc tay, nhưng verse cuối là đỉnh nhất.”
- Nhắn rủ bạn: “Tối thứ Bảy có cypher ở bờ hồ, mang loa nhỏ ra nhé.”
- Kể chuyện ở lớp: “Lần đầu vào cypher mình run quá, quên lời ngay câu thứ hai mà mọi người vẫn vỗ tay.”
- Bàn về bài nhạc: “Bài này gọi là cypher vì năm rapper chia nhau mỗi người một đoạn, không có hook.”
- Nói về nhảy: “Hết giờ thi, các b-boy vẫn đứng thành cypher nhảy giao lưu đến tối.”
Lưu ý thói quen dùng: người ta “vào cypher”, “đứng cypher”, “làm một cypher”, chứ không ai “thắng cypher”. Nói “thắng cypher” là đang nhầm với battle.
Mấy chữ đi cùng cypher trong rap Việt
Đứng trong vòng tròn, thứ được khen nhiều nhất là cách nhả chữ bám nhịp beat của từng người. Một câu chốt đắt, kiểu câu rap tung ra để cả vòng hò reo, có thể khiến người đứng sau khó đọc tiếp. Còn khi hai rapper có hiềm khích riêng, chuyện thường không dừng ở cypher mà thành mâu thuẫn công khai giữa hai rapper.
Từ văn hóa hip hop, tiếng lóng Việt còn mượn chữ bling bling để tả vẻ hào nhoáng của dây chuyền vàng, nhẫn đá lấp lánh.
Cypher, chữ nghĩa và luật vòng tròn
Cypher trong rap là gì?
Là vòng tròn mà các rapper đứng quây lại, mỗi người một lượt đọc rap, thường là ngẫu hứng. Mục đích là giao lưu, luyện tập, không chia thắng thua.
Cypher và cipher có khác nhau không?
Về gốc, đây là một chữ với hai cách viết. Cipher hay dùng cho nghĩa mật mã, số 0; cypher là cách viết quen thuộc của nghĩa vòng tròn hip hop.
Không biết freestyle có vào cypher được không?
Được. Nhiều người đọc verse đã viết sẵn trong cypher. Điều quan trọng là chờ lượt, nghe người khác và giữ không khí vui vẻ.
Cypher nghĩa là gì ngoài rap?
Trong tiếng Anh, cypher (cipher) còn có nghĩa mật mã, chữ số 0, hoặc người không có vai trò gì. Khi gặp từ này trong tài liệu về bảo mật, hãy hiểu theo nghĩa mật mã.