Lê Lợi, một nhân vật lịch sử nổi bật, gắn liền với nhiều truyền thuyết dân gian. Những câu chuyện về ông không chỉ phản ánh văn hóa mà còn khắc họa tinh thần dân tộc. Khám phá những điều thú vị xung quanh Lê Lợi sẽ mở ra nhiều góc nhìn mới.
Ngày xưa, vào thời Việt Nam bị lệ thuộc Trung Hoa dưới thời nhà Minh, có một người làng Lam Sơn, tỉnh Thanh Hoá, tên là Lê Lợi. Ông là một thổ hào trên đất Mường, gia đình giàu có, ruộng vườn cò bay thẳng cánh. Lê Lợi khi lớn lên, gặp lúc nước nhà đang bị Tàu đô hộ, nên đã nuôi chí lớn khôi phục giang sơn Việt Nam.
Quân nhà Minh nghe tiếng bậc hào kiệt, muốn dụ Lê Lợi ra làm quan, Lê Lợi nói: “Đại trượng phu phải giúp nước lúc gặp nạn, lập nên công lớn, để tiếng thơm muôn đời, chứ sao lại bo bo chịu làm đày tớ cho người ngoài ư?”.
Trong cuộc kháng chiến chống Tàu, có một lần Lê Lợi thua trận ở Côi Huyện, binh sĩ tan rã, một mình ông tìm đường trốn. Giặc Tàu đuổi theo. Lê Lợi cùng đường, phải nhảy xuống ruộng. May thay, gặp một ông lão đang cấy mạ, Lê Lợi bèn cởi quân phục giấu xuống bùn, giả vờ cầm mạ, cấy mạ như một nông dân.
Chốc lát sau, giặc Tàu kéo đến tìm. Thấy có 2 người làm ruộng, bèn hỏi thăm: Có thấy ai chạy qua đây không?. Ông lão chỉ tay về phía trước mặt, nói: “Lão vừa thấy có một vị tướng chạy về phía kia kìa!”. Quân giặc tưởng thật, kéo cả đi mất. Lê Lợi thoát hiểm.
Một lần khác, nghĩa quân Lê Lợi lại bị quân giặc Tàu đuổi gấp. Ông phải núp mình ở cánh đồng giáp Mường. Giặc xua chó săn tìm kiếm, bao vây chỗ bụi cây nơi Lê Lợi nấp. Bị quân giặc cầm giáo đâm vào trúng đùi, ông phải lấy áo lau sạch vết máu. Ngay lúc đó, bỗng có con cáo nhảy ra, khiến đàn chó sồng sộc đuổi theo. Nhờ đó, mà Lê Lợi thoát hiểm trong đường tơ kẻ tóc. Cánh đồng mà Lê Lợi nấp, dân chúng gọi tên là Cánh Đồng Chó, ngày nay nằm ở tả ngạn sông Chu, gần Bái Thượng, Bắc Việt.
Một lần khác, Lê Lợi và nghĩa quân Việt Nam bị giặc Tàu bao vây ở núi Chí Linh. Lê Lai liều mình khoác áo ngự bào giả làm Lê Lợi, cưỡi ngựa ra trận để cho quân giặc tưởng đấy là Bình Định Vương Lê Lợi, xúm lại đánh bắt. Nhờ vậy, Lê Lợi lại một phen nữa thoát hiểm.
Lê Lợi và nghĩa quân Việt Nam gian khổ kháng chiến suốt 10 năm trời. Lúc đầu gian nan, sau có nhiều người tài giúp đỡ, như Nguyễn Trãi. Dân chúng khắp nơi đã dốc lòng hưởng ứng, nên dần dà chiếm lại được nước Việt, đánh đuổi giặc Tầu ra khỏi bờ cõi. Sau đó, Lê Lợi lên ngôi, tức vua Lê Thái Tổ. Ông đặt tên nước là Đại Việt, lúc bấy giờ là vào thế kỷ 15.
Ý nghĩa truyện Lê Lợi
Người hào trưởng không chịu làm tôi giặc
Lê Lợi giàu có, ruộng vườn rộng lớn, giặc Minh muốn dụ ra làm quan để yên thân. Câu ông đáp, đại trượng phu phải giúp nước lúc gặp nạn chứ không làm đầy tớ cho người ngoài, mở đầu truyện và cũng là lý do của mười năm gian khổ sau đó.
Những lần thoát hiểm nhờ dân
Ba lần thoát chết trong truyện đều có bóng dáng người dân và đồng đội: ông lão đang cấy ruộng chỉ đường sai cho giặc, con cáo nhảy ra đánh lạc bầy chó săn (dân gian còn gọi nơi ấy là Cánh Đồng Chó), và Lê Lai khoác áo ngự bào chết thay. Truyện nói rõ một điều: cuộc khởi nghĩa thắng được vì có dân che chở, có người tài như Nguyễn Trãi giúp sức.
Lịch sử trong lời kể dân gian
Khác với truyền thuyết thần kỳ, truyện kể lại những biến cố gần với sử sách, xen vài chi tiết mang màu sắc dân gian. Đọc truyện, các em hiểu thêm vì sao tên Lê Lợi gắn với nhiều địa danh, lễ hội và truyền thuyết ở khắp nơi.
Lê Lợi trong sách giáo khoa
Truyền thuyết Sự tích Hồ Gươm kể chuyện Lê Lợi nhận gươm thần rồi trả gươm cho Rùa Vàng, là văn bản đọc trong Ngữ văn 6 bộ Chân trời sáng tạo (tập một, bài 1) và văn bản thực hành đọc hiểu trong Ngữ văn 6 bộ Cánh diều (tập một, bài 1). Sách Ngữ văn 10 có Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi, áng văn tổng kết cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.
Nguồn gốc truyện Lê Lợi
Lê Lợi (1385–1433) là lãnh tụ khởi nghĩa Lam Sơn (1418–1427) chống quân Minh, sau lên ngôi vua, tức Lê Thái Tổ, mở đầu triều Hậu Lê. Truyện trên là bản kể phổ thông về những lần ông thoát hiểm, có những cách gọi như “giặc Tàu”, “Bắc Việt” cho thấy văn bản được viết ở miền Nam trước năm 1975; bản kể không ghi người viết.
Đọc thêm: Lê Lai cứu chúa và truyện về một vị tướng Lam Sơn được thờ ở Nghệ An Sự tích ông Hoàng Mười.
Câu hỏi thường gặp
Lê Lợi đã thoát khỏi quân giặc ở ruộng lúa bằng cách nào?
Ông cởi quân phục giấu xuống bùn, cầm mạ cấy cạnh một ông lão như người nông dân. Khi giặc hỏi, ông lão chỉ tay về phía khác, bảo vừa thấy một vị tướng chạy qua đó.
Ai đã chết thay Lê Lợi ở núi Chí Linh?
Tướng Lê Lai. Ông khoác áo ngự bào, giả làm Lê Lợi xông ra trận để quân giặc dồn lại đánh bắt, giúp chủ tướng thoát vòng vây.