Lê Lai cứu chúa là một trong những câu chuyện nổi bật trong kho tàng truyện dân gian Việt Nam. Hình ảnh người anh hùng dũng cảm và trung thành đã để lại nhiều bài học sâu sắc. Những giá trị văn hóa và lịch sử trong câu chuyện này vẫn còn vang vọng đến ngày nay.
Khi Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa, ông là tướng luôn ở bên cạnh, xông pha nhiều trận hiểm nguy. Bấy giờ quân Lam Sơn ít lính, thiếu lương, thường bị quân Minh đánh bại. Cuối tháng 4 năm 1418, Lê Lợi bị thua trận ở Mường Một, chạy thoát về Trịnh Cao, quân Minh đuổi theo vây chặt các lối hiểm yếu.
Trong tình thế nguy cấp, Lê Lợi họp các tướng lại hỏi: – Nay thế trận hiểm nguy, có ai dám bắt chước Kỷ Tín đời Hán, thân khoác hoàng bào mà chết thay ta không? Các tướng đều ngồi yên không ai dám thưa. Lê Lai đứng dậy nói: – Thần nay nguyện được tử trận thay cho chúa công.
Ví như sau này giành được giang sơn thì xin nghĩ đến công lao của thần, khiến cho con cháu muôn đời được nhờ quốc ân, được vậy thần chết cũng nhắm mắt.
Lê Lợi rất thương cảm. Lê Lai nói: – Tình hình nguy khốn, nếu ngồi khư khư, quân thần chung mạng, bao công sức đây hãy còn gì. Nếu theo kế này, may ra có thể thoát được. Kẻ trung thần chết vì nước nào có tiếc gì?
Lê Lợi vái trời khấn rằng: – Lê Lai có công đổi áo, nếu sau này khôi phục nghiệp xưa, nếu không nhớ đến công lao ấy, thì xin cho cung điện biến thành rừng núi, ấn triện biến thành cục đồng, gươm thần biến thành dao cùn.
Lê Lai vâng mệnh mang 2 voi và 500 quân kéo ra trại quân Minh khiêu chiến. Quân Minh đổ ra đánh. Lê Lai thúc ngựa xông thẳng vào giữa trận hô to: – Ta là chúa Lam Sơn đây!
Quân Minh ngỡ là Lê Lợi nên xúm lại đánh kịch liệt. Lê Lai xung trận giết giặc rồi kiệt sức, bị quân Minh bắt và đem hành hình. Hôm ấy là ngày 29 tháng 4.
Lê Lợi nhân lúc việc vây hãm của địch lơi lỏng, cùng các tướng chạy ra đường khác, trốn thoát. Cảm động lòng trung nghĩa của ông, Lê Lợi sai người ngầm tìm được thi hài ông, mang về an táng ở Lam Sơn.
Ý nghĩa truyện Lê Lai cứu chúa
Lúc mọi người im lặng
Bị vây ở thế hiểm, Lê Lợi hỏi có ai dám khoác hoàng bào chết thay mình như Kỷ Tín đời Hán. Các tướng đều ngồi yên. Lê Lai đứng dậy nhận lời. Khoảnh khắc ngắn ngủi ấy là lõi của câu chuyện: lòng dũng cảm thật sự hiện ra khi những người khác còn do dự.
Hy sinh có tính toán
Lê Lai không liều mình vô ích. Ông nói rõ: nếu ngồi yên thì vua tôi cùng chết, theo kế này thì may ra còn thoát; ông chỉ xin sau này nước nhà được giữ thì đừng quên con cháu ông. Rồi ông dẫn hai thớt voi, năm trăm quân xông vào trại giặc, hô to “Ta là chúa Lam Sơn đây!”. Sự hy sinh ấy giữ được người lãnh đạo, giữ được cuộc khởi nghĩa.
Lời thề không quên công
Lời khấn của Lê Lợi, nếu quên công Lê Lai thì cung điện hóa rừng núi, ấn triện hóa cục đồng, gươm thần hóa dao cùn, nói lên đạo lý uống nước nhớ nguồn. Dân gian còn truyền câu “Hăm mốt Lê Lai, hăm hai Lê Lợi”: ngày giỗ Lê Lai được làm trước ngày giỗ Lê Lợi một ngày, để nhớ người đã chết thay chủ tướng.
Nguồn gốc truyện Lê Lai cứu chúa
Lê Lai là nhân vật có thật, một trong những tướng theo Lê Lợi từ những ngày đầu khởi nghĩa Lam Sơn chống quân Minh. Việc ông giả làm Lê Lợi phá vây được sử sách thời Lê chép lại; bản kể trên kể theo lối phổ thông, ngày tháng có thể khác nhau tùy tài liệu. Kỷ Tín được nhắc trong truyện là tướng của Lưu Bang, từng giả làm Hán vương để chủ tướng thoát vòng vây. Bản kể không ghi người viết.
Đọc thêm: Lê Lợi, bài học Sự tích Hồ Gươm (Ngữ văn 6) và giai thoại thời Lê sơ Cứu vua.
Câu hỏi thường gặp
Lê Lai đã cứu Lê Lợi bằng cách nào?
Ông khoác áo hoàng bào giả làm Lê Lợi, dẫn hai voi và năm trăm quân xông vào trại giặc, hô “Ta là chúa Lam Sơn đây!”. Quân Minh dồn lại đánh bắt ông, Lê Lợi nhân lúc vây lỏng thoát ra.
Câu “Hăm mốt Lê Lai, hăm hai Lê Lợi” có nghĩa gì?
Câu dân gian nhắc ngày giỗ: giỗ Lê Lai vào ngày 21, trước giỗ Lê Lợi ngày 22 tháng Tám âm lịch, như lời nhắc không quên người đã chết thay chủ tướng.