Con cáo và chùm nho là một trong những truyện ngụ ngôn nổi tiếng. Câu chuyện này mang đến bài học sâu sắc về sự kiêu ngạo và giá trị thực sự. Đằng sau những hình ảnh đơn giản, ẩn chứa nhiều ý nghĩa đáng suy ngẫm.
Một ngày nọ, Cáo ta xuống triền núi và phát hiện ra phía trước có một vườn nho. Dưới tán lá xanh, từng chùm nho căng tròn mọng nước, dưới ánh sáng mặt trời trông lại càng hấp dẫn. Những chùm nho này khiến người ta thèm thuồng. Cáo thèm tới mức nước bọt cứ trào ra hai bên mép. Cáo ta nhìn trước ngó sau thấy chẳng có ai, nho lại nhiều như thế này, cũng muốn chén ngay mấy chùm.
Cáo đứng thẳng người, vươn tay hái nho. Nhưng giàn nho thì cao quá, Cáo ta dù có vươn người đến đâu cũng không thể tới được. Cáo nhanh trí nghĩ ra một cách, thử nhảy lên xem sao nhưng cố lắm cũng chỉ với tới lá nho mà thôi.
Cáo ta không đành lòng rời khỏi vườn nho khi chưa chén được quả nào, thế là nó lượn mấy vòng quanh vườn, cuối cùng cũng phát hiện ra một cây nho khá thấp. Cáo ta lại nhảy lên, không tới được chùm nho, lại gắng sức nhảy lên lần nữa, vẫn không hái được quả nho nào. Cáo ta lại lượn xung quanh giàn nho. Ha ha, cuối cùng thì cũng phát hiện ra một chùm nho còn thấp hơn chùm lúc nãy. Thích chí quá, Cáo ta tự đắc:
– Không có việc gì có thể làm khó ta được, ha ha!
Nước dãi trong cổ họng cứ trào ra, lùi lại mấy bước lấy đà, Cáo nhảy lên, nhưng hỡi ôi, vẫn chẳng với tới được.
Cáo ta dù có làm thế nào cũng không thể hái được nho, thở đánh thượt một cái rồi nói:
– Làm sao mà mình lại cứ phải cố ăn mấy cái chùm nho này nhỉ? Vỏ thì xanh thế, chắc chắn là chưa chín rồi. Không biết chừng còn vừa chua vừa chát, không nuốt được, có khi còn phải nhổ ra, đúng là chả ra làm sao cả.
Nói xong, Cáo rầu rĩ rời khỏi vườn nho.
Lời bàn: Một số người khi không có được thứ gì đó liền nói thứ đó không ra gì cả. Thực tế thì chỉ là vì khả năng của mình có giới hạn không thể có được nhưng đành lấy cớ, tự dối lòng mình để tự biện minh.
Ý nghĩa truyện Con cáo và chùm nho
Muốn mà không với tới
Cáo đã làm đủ cách: vươn người, nhảy lên, đi vòng tìm cây thấp hơn, lùi lại lấy đà. Người kể tả kỹ từng lần cố gắng và từng lần hụt, kèm cả nước dãi trào ra, để người đọc thấy cáo thèm đến mức nào. Nhờ vậy câu nói cuối cùng mới buồn cười: con vật vừa thèm nhỏ dãi giờ lại chê nho xanh, chua, chát.
Lời tự an ủi để giữ thể diện
Cáo không nhận mình thua; nó đổ cho chùm nho dở. Đó là kiểu tự lừa mình rất quen thuộc: không đạt được thì nói điều đó chẳng đáng. Tâm lý học hiện đại gọi hiện tượng này là “hợp lý hóa”, và tiếng Anh dùng luôn tên truyện thành thành ngữ “sour grapes” (nho chua).
Nên làm gì khi không với tới?
Truyện không chê cáo vì đã thất bại. Điều đáng trách là sự thiếu thành thật với chính mình. Nhận rằng mình chưa đủ sức, hay tìm cách khác như nhờ người giúp, kê thêm vật đỡ chân, thì tốt hơn nhiều so với việc chê bai thứ mình từng mong muốn.
Chuyện cáo chê nho xanh còn được các nhà tâm lý học mượn làm ví dụ kinh điển cho hiện tượng bất hòa nhận thức, thứ cảm giác khó chịu khi điều mình muốn và điều mình làm được không khớp nhau.
Nguồn gốc truyện Con cáo và chùm nho
“Con cáo và chùm nho” là một trong những ngụ ngôn nổi tiếng nhất của Aesop (Hy Lạp cổ đại). Nhà thơ Pháp La Fontaine viết lại thành bài thơ “Le Renard et les Raisins” trong quyển III tập Ngụ ngôn (1668). Bản gốc rất ngắn, chỉ vài câu; bản tiếng Việt ở đây kể dài hơn với nhiều chi tiết vui và thêm “Lời bàn” ở cuối.
Đọc thêm các truyện ngụ ngôn về cáo: Cáo bị rơi xuống giếng, Cáo cụt đuôi, Con cáo và cái bóng và bài thơ Quạ và cáo.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao con cáo chê chùm nho còn xanh?
Vì nó đã cố mấy lần mà không hái được. Chê nho chua là cách cáo tự bào chữa cho thất bại của mình.
Thành ngữ “nho chua” có nghĩa là gì?
“Nho chua” (sour grapes) chỉ thái độ chê bai, coi thường điều mình không đạt được để tự an ủi hoặc giữ thể diện.