Chuyện cổ tích về loài người là bài đọc 1 (Chia sẻ và đọc) mở đầu Bài 18 (Vì cuộc sống con người) trong sách Tiếng Việt lớp 4 Cánh diều tập 2, trang 100–102. Bài viết gợi ý trả lời 2 câu Chia sẻ, 4 câu hỏi Đọc hiểu đoạn trích bài thơ của Xuân Quỳnh và cách học thuộc lòng bốn khổ thơ đầu.

Chia sẻ (trang 100)
Câu 1 (trang 100): Quan sát các hình ảnh dưới đây và nêu nhận xét:
a) Nêu những điều em quan sát được ở mỗi hình ảnh.
b) Qua các hình ảnh, em nhận thấy đời sống của loài người đã thay đổi như thế nào theo thời gian?
Bốn ảnh trong sách có chú thích: (1) Người nguyên thuỷ, (2) Thành phố hiện đại, (3) Máy bay, (4) Tàu vũ trụ.
Trả lời:
a) Những điều em quan sát được:
- Ảnh 1: hai người nguyên thuỷ ngồi trong hang đá, dùng que cọ xát để tạo ra lửa.
- Ảnh 2: thành phố hiện đại với toà tháp rất cao, nhiều nhà cao tầng bên hồ nước, cây cối xanh đỏ.
- Ảnh 3: chiếc máy bay chở khách đang bay giữa bầu trời xanh.
- Ảnh 4: con tàu vũ trụ với những tấm pin mặt trời đang bay ngoài không gian, phía dưới là Trái Đất.
b) Qua các hình ảnh, em thấy đời sống loài người thay đổi rất nhiều: từ chỗ ở hang, phải cọ que lấy lửa, con người đã xây được thành phố hiện đại, làm ra máy bay để đi lại nhanh và cả tàu vũ trụ để bay ra ngoài Trái Đất. Cuộc sống ngày càng tiện nghi, văn minh hơn.
Câu 2 (trang 100): Theo em, những ai đã tạo nên sự thay đổi đó?
Trả lời: Sự thay đổi ấy do chính con người làm nên: đó là những người lao động chăm chỉ (công nhân, nông dân, kĩ sư…) và những nhà khoa học, nhà phát minh không ngừng tìm tòi, sáng tạo. Mỗi thế hệ học hỏi điều hay của thế hệ trước rồi làm ra những thứ mới tốt hơn.
Đọc: Chuyện cổ tích về loài người (trang 101)
Nhà thơ Xuân Quỳnh (1942–1988) có nhiều bài thơ viết cho thiếu nhi. Sách trích 7 khổ thơ, mỗi khổ 4 dòng, mỗi dòng 5 chữ. Nhà thơ tưởng tượng ra một “chuyện cổ tích” về việc mọi thứ trên Trái Đất được sinh ra:
- Khổ 1: lúc đầu Trái Đất trơ trụi, chỉ có trẻ con.
- Khổ 2: Mặt Trời xuất hiện để trẻ con nhìn thấy mọi vật.
- Khổ 3: mẹ được sinh ra để yêu thương, chăm sóc trẻ.
- Khổ 4: bố được sinh ra để dạy trẻ hiểu biết, biết ngoan.
- Khổ 5: trẻ được biết biển rộng, đường dài, núi xa, Trái Đất tròn.
- Khổ 6, 7: có chữ, bàn ghế, trường lớp, thầy giáo; bài học đầu tiên thầy viết là chuyện về loài người.
Giải nghĩa từ:
- Trụi trần: trơ trụi, không có gì che phủ.
- Bế bồng: bế ẵm, nâng niu em bé.
- Bể: biển.
Gợi ý đọc: đọc nhẹ nhàng, chậm rãi như kể chuyện cổ tích; ngắt nhịp 2/3 hoặc 3/2; khổ 3, 4 đọc giọng ấm áp, trìu mến.
Nội dung chính bài Chuyện cổ tích về loài người
Bằng một câu chuyện tưởng tượng, bài thơ cho thấy mọi thứ trên đời, từ Mặt Trời, cha mẹ đến trường lớp, thầy giáo, đều có mặt vì trẻ em. Trẻ em cần được yêu thương, chăm sóc và dạy dỗ, vì trẻ em là tương lai của loài người.
Đọc hiểu (trang 102)
Câu 1 (trang 102): Đọc khổ thơ 1, em hình dung quang cảnh Trái Đất lúc ban đầu như thế nào?
Trả lời: Em hình dung Trái Đất lúc ban đầu trống trải và trơ trụi: mặt đất trần trụi, không có lấy một cái cây hay ngọn cỏ, chưa có nhà cửa, đồ vật nào. Trên Trái Đất chỉ có trẻ con, cảnh vật vắng vẻ, đơn sơ.
Câu 2 (trang 102): Theo giải thích của tác giả, mọi người, mọi vật sinh ra vì ai?
Trả lời: Theo cách giải thích trong bài thơ, tất cả đều có mặt trên đời vì trẻ em:
- Mặt Trời nhô cao để trẻ con nhìn rõ mọi vật.
- Mẹ sinh ra để yêu thương, hát ru, chăm sóc trẻ.
- Bố sinh ra để dạy trẻ biết ngoan, biết suy nghĩ.
- Chữ, bàn ghế, trường lớp, thầy giáo có mặt để dạy trẻ học.
Câu 3 (trang 102): Em thích hình ảnh nào trong bài thơ? Vì sao?
Trả lời: Em có thể chọn:
- Cách 1: Em thích hình ảnh người mẹ sinh ra “Để bế bồng, chăm sóc” trẻ. Hình ảnh này làm em nhớ những lúc mẹ ôm em vào lòng, hát ru em ngủ. Em hiểu tình yêu của mẹ là điều đầu tiên mỗi đứa trẻ cần có.
- Cách 2: Em thích hình ảnh thầy giáo viết thật to trên tấm bảng lớn bằng cái chiếu. Em thấy thật thú vị khi bài học đầu tiên của loài người lại là bài học về chính con người.
Câu 4 (trang 102): Bài thơ muốn nói với em điều gì?
Trả lời: Bài thơ muốn nói với em: trẻ em là quan trọng nhất, mọi thứ trên đời đều có để dành cho trẻ em. Em được bố mẹ, thầy cô yêu thương, chăm sóc, dạy dỗ, vì vậy em cần biết ơn mọi người, chăm ngoan, học giỏi để lớn lên làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn.
Học thuộc lòng bốn khổ thơ đầu (trang 102)
Bốn khổ đầu gồm 16 dòng, từ khổ nói về trẻ con đến khổ nói về người bố (SGK trang 101). Mẹo học:
- Nhớ “dàn ý”: trẻ con có trước → Mặt Trời → mẹ → bố.
- Mỗi khổ 2 dòng đầu nêu điều trẻ còn thiếu, 2 dòng sau nói ai (cái gì) sinh ra để giúp trẻ.
- Học từng khổ, gấp sách đọc lại; thuộc khổ trước mới sang khổ sau, cuối cùng đọc liền cả 4 khổ.
Đọc tiếp bài đọc 2 cùng chủ điểm: Sáng tạo vì cuộc sống.