Truyền thuyết thánh gióng – Ngữ văn 6 là một trong những tác phẩm tiêu biểu của truyền thuyết Việt Nam, mang đậm giá trị văn hóa và tinh thần dân tộc. Câu chuyện về người anh hùng đánh giặc, bảo vệ quê hương không chỉ thể hiện sức mạnh mà còn khắc họa ước mơ hòa bình của nhân dân.
Câu trả lời cho phần đọc hiểu trong sách được trình bày theo từng câu ở phần hướng dẫn soạn Thánh Gióng Ngữ văn 6 Cánh diều.
Đời (vua) Hùng Vương thứ Sáu, giặc Ân kéo sang xâm phạm bờ cõi nước ta. Thế giặc rất mạnh, vua Hùng sai sứ giả đi khắp nơi tìm người tài giỏi cứu nước.
Bấy giờ ở làng Phù Đổng, tỉnh Bắc Ninh ngày nay, có hai vợ chồng ông lão chăm chỉ làm ăn, phúc đức mà mãi chưa có con. Một hôm bà vợ ra đồng ruộng thấy có một vết chân rất to lớn, bà đặt chân vào thì khi về nhà bà có thai. Mười hai tháng sau, bà sinh được một con trai khôi ngô và đặt tên là Gióng.
Gióng lên ba tuổi mà vẫn không biết nói, biết cười, cũng chẳng biết đi, đặt đâu nằm đấy.
Nghe tiếng sứ giả rao tìm người tài, Gióng bỗng cất tiếng nói, bảo mẹ mời sứ giả vào. Gióng bảo sứ giả về tâu vua rèn cho một con ngựa sắt, một cái roi sắt và một áo giáp sắt để đi đánh giặc. Từ hôm đó, Gióng lớn nhanh như thổi, cơm ăn mấy cũng không no, áo vừa mặc xong đã căng đứt chỉ; bà con hàng xóm phải góp gạo nuôi chú bé.
Giặc vừa kéo đến chân núi Trâu thì sứ giả cũng đem ngựa sắt, roi sắt, áo giáp sắt tới. Gióng vươn vai một cái biến thành tráng sĩ, mặc áo giáp, cầm roi, nhảy lên mình ngựa xông ra trận, đi đến đâu giặc chết như rạ. Khi roi sắt gãy, Gióng nhổ những cụm tre bên đường quật vào quân giặc.
Đánh tan giặc, Gióng một mình một ngựa lên đỉnh núi Sóc, cởi áo giáp sắt bỏ lại rồi cả người lẫn ngựa bay lên trời.
Ngày nay còn thấy các hồ ao là dấu vết chân ngựa sắt để lại. Ngôi làng bị lửa ngựa phun thiêu cháy nay gọi là làng Cháy. Vua phong Gióng là Phù Đổng Thiên Vương, nhân dân lập đền thờ ở quê nhà.
Tìm hiểu tác phẩm Thánh Gióng chi tiết
Văn bản Thánh gióng văn lớp 6 trong chương trình ngữ văn được nhiều em học sinh yêu thích. Khám phá các thông tin quan trọng trong tác phẩm này.
Nội dung Thánh gióng là một câu chuyện truyền thuyết
Khái niệm
- Là loại truyện dân gian kể về các sự kiện và nhân vật ít nhiều có liên quan đến lịch sử, thông qua sự tưởng tượng, hư cấu.
Một số yếu tố truyền thuyết của bài Thánh gióng
- Truyền thuyết thường kể lại cuộc đời và chiến công của nhân vật lịch sử hoặc giải thích nguồn gốc các phong tục, sản vật địa phương theo quan điểm của tác giả dân gian.
- Truyền thuyết được kể theo mạch tuyến tính (có tính chất nối tiếp, theo trình tự thời gian). Nội dung thường gồm ba phần gắn với cuộc đời của nhân vật chính: hoàn cảnh xuất hiện và thân thể; chiến công phi thường; kết cục.
- Nhân vật chính của truyền thuyết là những người anh hùng. Họ thường phải đối mặt với những thử thách to lớn, cũng là thử thách của cả cộng đồng. Họ lập nên những chiến công phi thường nhờ có tài năng xuất chúng và sự hỗ trợ của cộng đồng.
- Lời kể của truyền thuyết cô đọng, mang sắc thái trang trọng, ngợi ca, có sử dụng một số thủ pháp nghệ thuật nhằm gây ấn tượng về tính xác thực của câu chuyện.
- Yếu tố kì ảo (lạ và không có thật) xuất hiện đậm nét ở tất cả các phần nhằm tôn vinh, lí tưởng hóa nhân vật và chiến công của họ.
II. Tìm hiểu sơ lược về tác phẩm Thánh Gióng
Thể loại: Truyện truyền thuyết
Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác: Theo Lê Trí Viễn, Ngữ văn 6, tập I, 2017
Phương thức biểu đạt: Tự sự
Người kể chuyện: Ngôi thứ ba
Tóm tắt:
Đời Hùng Vương thứ sáu, làng Gióng có hai vợ chồng ông lão chăm chỉ, phúc đức nhưng không có con. Một hôm bà vợ ra đồng ướm vào vết chân to, về nhà thụ thai. Mười hai tháng sau sinh cậu con trai khôi ngô. Lên ba tuổi mà chẳng biết đi, không biết nói cười. Giặc xâm lược, nhà vua chiêu mộ người tài, cậu bé cất tiếng nói yêu cầu vua sắm roi sắt, áo giáp sắt, ngựa sắt để đánh giặc. Cậu ăn khỏe, lớn nhanh như thổi. Cả làng phải góp gạo nuôi. Giặc đến, chú bé vùng dậy, vươn vai biến thành tráng sĩ, giáp sắt, ngựa sắt, roi sắt xông ra đánh tan giặc, roi sắt gãy tráng sĩ nhổ những cụm tre quật giặc. Tráng sĩ mình một ngựa, lên đỉnh núi cởi bỏ giáp sắt cùng ngựa bay lên trời. Nhân dân nhớ ơn lập đền thờ, giờ vẫn còn hội làng Gióng và các dấu tích ao hồ,…
Bố cục: Gồm 4 phần:
- Phần 1 (từ đầu đến “cứ đặt đâu thì nằm đấy”): Sự ra đời kì lạ của Gióng
- Phần 2 (tiếp theo đến “giết giặc, cứu nước”): Gióng đòi đi đánh giặc và sự lớn lên kì lạ
- Phần 3 (tiếp theo đến “bay lên trời, biến mất”): Gióng cùng nhân dân đánh thắng giặc Ân và bay về trời
- Phần 4 (còn lại): Nhân dân ghi nhớ công ơn của Thánh Gióng
Giá trị nội dung:
Hình tượng Thánh Gióng với nhiều sắc màu thần kì là biểu tượng rực rỡ của ý thức và sức mạnh bảo vệ đất nước, đồng thời là sự thể hiện quan niệm và ước mơ của nhân dân ta ngay từ buổi đầu lịch sử về người anh hùng cứu nước chống giặc ngoại xâm.
Giá trị nghệ thuật:
Xây dựng nhiều chi tiết tưởng tượng kì ảo tạo nên sức hấp dẫn cho truyền thuyết
Tìm hiểu chi tiết về tác phẩm Thánh Gióng
Sự ra đời của Thánh Gióng
- Bà mẹ ra đồng, ướm chân mình lên một vết chân rất to, về nhà bà thụ thai
- Mười hai tháng mang thai, sinh ra một đứa bé khôi ngô
- Đến ba tuổi, đứa bé không biết nói, biết cười, không biết đi, cứ đặt đâu thì nằm đấy
→ Sự ra đời kì lạ, khác thường của Thánh Gióng
Thánh Gióng đòi đi đánh giặc và sự lớn lên kì lạ
- Khi nghe tiếng rao của sứ giả, Thánh Gióng cất tiếng nói đầu tiên – tiếng nói xin được đi đánh giặc
- Gióng đòi một con ngựa sắt,một cái roi sắt và một áo giáp sắt cùng lời hứa sẽ đánh tan quân xâm lược
→ Câu nói của Thánh Gióng mang sức mạnh tiềm ẩn của lòng yêu nước. Điều đó thể hiện ý thức, trách nhiệm đối với đất nước và ý chí, lòng quyết tâm đánh thắng giặc Ân.
- Từ khi gặp sứ giả,Thánh Gióng lớn nhanh như thổi:
- Cơm ăn mấy cũng không no, áo vừa mặc xong đã căng đứt chỉ
- Hai vợ chồng làm ra bao nhiêu cũng không đủ nuôi
- Cả làng góp gạo nuôi chú bé, ai cũng mong chú giết giặc, cứu nước
→ Sự lớn mạnh của lòng yêu nước, của quyết tâm đánh thắng giặc Ân xâm lược. Gióng sinh ra, lớn lên trong vòng tay của nhân dân, mang trên mình nguyện vọng của nhân dân
Gióng cùng nhân dân đánh thắng giặc Ân và bay về trời
- Gióng vươn vai một cái trở thành một tráng sĩ, mình cao hơn trượng, oai phong lẫm liệt
- Gióng ra trận đánh giặc:
- Mặc áo giáp, cầm roi, nhảy lên mình ngựa
- Thúc ngựa, phi thẳng đến nơi có giặc, đón đầu chúng đánh giết hết lớp này đến lớp khác
- Khi roi sắt gãy, tráng sĩ nhổ những cụm tre cạnh đường quật vào giặc
- Kết quả: giặc chết như rạ, giẫm đạp lên nhau chạy trốn
→ Dũng mãnh, oai phong, lẫm liệt
→ Ngợi ca lòng yêu nước, sức mạnh chống ngoại xâm của nhân dân ta
- Gióng bay về trời: một mình một ngựa, tráng sĩ lên đỉnh núi, cởi áo giáp sắt bỏ lại, cả người lẫn ngựa bay lên trời
→ Thánh Gióng về với cõi bất tử. Qua đó, cho thấy thái độ ngợi ca, tôn trọng của nhân dân đối với những người anh hùng
4. Nhân dân ghi nhớ công ơn của Thánh Gióng
- Lập đền thờ ở làng Phù Đổng, tục gọi là làng Gióng, hàng năm làng mở hội to lắm
- Dấu tích còn để lại đến ngày nay: những bụi tre đằng ngà ở huyện Gia Bình, những ao hồ liên tiếp, làng Cháy…
→ Niềm tin của nhân dân vào sức mạnh thần kì của dân tộc
Ý nghĩa truyện Thánh Gióng
Người anh hùng của cả làng
Gióng lớn lên bằng gạo của bà con hàng xóm. Chi tiết “cả làng góp gạo nuôi chú bé” cho thấy người anh hùng trong truyền thuyết không đứng một mình: sức mạnh của Gióng là sức mạnh được cả cộng đồng vun đắp. Khi Gióng vươn vai thành tráng sĩ, đó cũng là lúc cả dân tộc đứng dậy trước giặc. Hoàng Tiến Tựu cũng dựa vào chi tiết này để nói về nét bình dị của Gióng, như bài tóm tắt Bàn về nhân vật Thánh Gióng trình bày.
Từ ngựa sắt đến cụm tre bên đường
Gióng đòi ngựa sắt, roi sắt, áo giáp sắt, những thứ vũ khí tốt nhất của thời đại. Nhưng khi roi gãy, Gióng nhổ ngay những bụi tre quen thuộc để đánh giặc. Hình ảnh ấy nói rằng mọi thứ trên quê hương, từ công cụ rèn đúc đến cây tre đầu làng, đều có thể trở thành vũ khí khi đất nước cần.
Đánh xong giặc thì ra đi
Gióng không về triều nhận thưởng mà một mình một ngựa lên núi Sóc, cởi áo giáp rồi bay về trời. Người anh hùng làm xong việc cứu nước thì không đòi hỏi gì. Chính sự ra đi ấy khiến Gióng trở thành bất tử trong lòng dân, được thờ phụng và nhớ đến qua từng mùa hội.
Nguồn gốc truyện Thánh Gióng
Thánh Gióng là truyền thuyết thời Hùng Vương thứ sáu, đã được chép trong Lĩnh Nam chích quái (truyện Phù Đổng Thiên Vương). Làng Phù Đổng, nơi có đền thờ Gióng, xưa thuộc xứ Kinh Bắc, nay thuộc Hà Nội; núi Sóc nơi Gióng bay về trời ở Sóc Sơn (Hà Nội). Hội Gióng ở đền Phù Đổng và đền Sóc được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2010. Thánh Gióng cũng là một trong “Tứ bất tử” của tín ngưỡng người Việt.
Truyện Thánh Gióng trong sách giáo khoa
- Ngữ văn 6, bộ Kết nối tri thức với cuộc sống, tập hai, Bài 6 “Chuyện kể về những người anh hùng”, và bộ Chân trời sáng tạo, tập một, Bài 1 “Lắng nghe lịch sử nước mình”. Xem Soạn bài Thánh Gióng và Thánh Gióng: tác phẩm, bố cục, nội dung, nghệ thuật.
- Tiếng Việt 2, bộ Kết nối tri thức, tập hai, Bài 25 “Đất nước chúng mình”: phần Nói và nghe kể chuyện Thánh Gióng (trang 112). Xem Bài 25: Đất nước chúng mình.
Câu hỏi thường gặp
Thánh Gióng là truyện cổ tích hay truyền thuyết?
Là truyền thuyết: truyện kể về người anh hùng đánh giặc Ân thời Hùng Vương thứ sáu, gắn với các dấu tích có thật như làng Gióng, núi Sóc, ao hồ, tre đằng ngà, làng Cháy.
Vì sao Thánh Gióng bay về trời sau khi đánh thắng giặc?
Gióng làm xong việc cứu nước thì ra đi, không màng công danh; việc bay về trời cho thấy nhân dân muốn người anh hùng được bất tử. Xem thêm Phân tích nhân vật Thánh Gióng và truyền thuyết cùng thời Sơn Tinh, Thủy Tinh.
Đọc xong văn bản, em có thể tự tóm tắt rồi so lại với bài tóm tắt Thánh Gióng ngắn gọn để xem mình còn thiếu ý nào.