Tác giả tác phẩm Bài ca ngất ngưởng chương trình sách mới giúp bạn nắm vững kiến thức trọng tâm của văn bản.
Câu hỏi ôn tập cuối kì thường yêu cầu nhìn lại nhiều văn bản cùng lúc; bài ôn tập học kì II Ngữ văn 11 Kết nối tri thức gợi ý cách trả lời từng câu theo sách.
Nội dung bài thơ Bài ca ngất ngưởng
I. Đôi nét về tác giả Nguyễn Công Trứ
– Nguyễn Công Trứ (1778- 1858) tự là Tồn Chất, hiệu là Ngộ Trai, biệt hiệu Hi Văn
– Là người có tài năng và nhiệt huyết trên nhiều lĩnh vực từ văn hóa, kinh tế đến chính trị, quân sự. Thế nhưng con đường làm quan lại trắc trở, gập ghềnh, thăng giáng thất thường
– Là người ưa tự do, phóng túng, có cá tính có bản lĩnh, ngông ngạo
– Là người yêu nước thương dân có nhiều đóng góp cho đất nước
– Các tác phẩm chính:
+ các sáng tác chủ yếu bằng chữ Nôm với nhiều thể loại thơ, phú, câu đối, hát nói
+ riêng thơ Đường luật có khoảng 150 bài
– Đặc điểm sáng tác:
+ tập trung vào ba chủ đề chính: chí nam nhi, triết lí sống nhàn, thế thái nhân tình đen bạc
+ Nguyễn Công Trứ là người đầu tiên có công đưa hát nói trở thành thể loại văn học dân tộc
⇒ Cùng với Cao Bá Quát, Nguyễn Công Trứ là một trong hai thi sĩ nổi tiếng nhất của văn học Việt Nam nửa cuối thế kỉ 19
II. Đôi nét về tác phẩm Bài ca ngất ngưởng (Nguyễn Công Trứ)
1. Hoàn cảnh sáng tác
– Bài thơ được viết sau năm 1848, khi tác giả cáo quan về ở ẩn
2. Bố cục
– Phần 1 (6 câu đầu): Ngất ngưởng trên con đường công danh, sự nghiệp
– Phần 2 (12 câu tiếp): Ngất ngưởng trong lối sống, suy nghĩ
– Phần 3 (còn lại) : Lời khẳng định về sự ngất ngưởng vô địch
3. Giá trị nội dung
– Bài thơ khẳng định ngất ngưởng là cách Nguyễn Công Trứ thể hiện bản lĩnh cá nhân trong cuộc sống
4. Giá trị nghệ thuật
– Cách gieo vần, các câu thơ thuần Hán , thuần Việt được đan cài vào nhau tạo nên nhịp điệu câu thơ
– Số âm tiết qua cách nói cách hát thể hiện sự phóng khoáng của cá nhân, nghệ thuật điệp từ
mục
III. Dàn ý phân tích Bài ca ngất ngưởng (Nguyễn Công Trứ)
1. Ngất ngưởng trên con đường công danh, sự nghiệp
– Câu thơ đầu là lời tuyên ngôn về lẽ sống, lời khẳng định chắc nịch tràn đầy niềm tự hào kiêu hãnh về tài năng xuất chúng của mình
– Tác giả cũng không ngần ngại đem tài năng của mình vào vòng trói buộc của công danh, sự nghiệp những mong thể hiện hoài bão vì dân vì nước, khẳng định tài năng của mình
– Hàng loạt các chức vụ được liệt kê trong niềm tự hào kiêu hãnh: khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông,….
– Trong cái vòng trói buộc ấy, tác giả vẫn thể hiện được lí tưởng của mình, giữ vững bản lĩnh, cá tính. Ông tự nhận mình là kẻ ngất ngưởng trong chốn quan trường
⇒ Giọng văn hơi khoa trương nhưng không gây khó chịu cho người đọc bởi tài năng thực sự, phẩm chất của tác giả. Suốt cuộc đời làm quan ông đã cống hiến hết mình, sống đúng chất là một tay ngất ngưởng chốn quan trường
2. Ngất ngưởng trong lối sống suy nghĩ
– Ngất ngưởng khi cáo quan
+ trả lại mũ ấn về quê vui thú cái tôi ngất ngưởng được thoả sức tung hoành
+ rời chốn quan trường bắt đầu chặng đường mới mà giọng văn khoan khoái không chút buồn phiền
+ không ngựa ngựa, xe xe, cụ Thượng Trứ thong dong cưỡi bò dong duổi khắp kinh kì
– Ngất ngưởng trong thú chơi, trong quan niệm sống, trong lối sống
+ trước sự biến động của xã hội và sự thăng trầm của cuộc đời, Nguyễn Công Trứ đã đưa ra một triết lí tự nhiên, ung dung, tự tại và một lối sống lấy sự hưởng lạc làm lẽ tồn tại
+ ông đem giáo lí của đạo Phật, đạo tiên và cách sống theo thói trần tục ra để phủ nhận khi so sánh với thú vui của cuộc sống trần thế: khi ca, khi tửu, khi cắc, khi tùng, không Phật, không tiên, không vướng tục
⇒ Nguyễn Công Trứ là tấm gương mẫu mực về cái tài, cái tâm
3. Câu kết
– Đó là lời khẳng định chắc nịch về một đời ngất ngưởng của ông Hi Văn mang đầy vẻ thách thức với đời, với đám quan lại trong triều thối nát
– Hình thức diễn đạt mang dáng dấp của câu hỏi làm tăng tính khẳng định cho câu thơ
4. Nghệ thuật
– Ở Bài ca ngất ngưởng bên cạnh yếu tố hát của nhịp điệu giàu chất nhạc là yếu tố nói đậm ngôn ngữ đời sống
– Biện pháp nghệ thuật điệp từ được sử dụng linh hoạt góp phần diễn tả nội dung
– Thể loại hái nói dưới bàn tay ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ đã được phá cách hơn
Khi chuyển sang phần Viết, bài nghị luận về một tác phẩm nghệ thuật có dàn ý và nhiều bài làm để em học cách triển khai.
Xem thêm:
- Soạn bài Bài ca ngất ngưởng chuẩn theo các câu hỏi trong SGK
- Phân tích Bài Ca ngất ngưởng cho học sinh tham khảo, đạt điểm cao.