Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Ăn xổi ở thì là gì? Nghĩa thành ngữ, chữ xổi và câu Truyện Kiều

Cập nhật 03/01/2025·MMavrick Nguyễn·8 phút đọc
Nội dung chính
  • Ăn xổi ở thì sinh ra từ vại cà
  • Nghĩa bóng: sống tạm, làm vội, lo lợi trước mắt
  • Câu Kiều đặt chữ tiết trăm năm cạnh cái xổi
  • Ăn xổi ở thì đứng cạnh những cách nói nào?

Ăn xổi ở thì là thành ngữ chê lối sống, lối làm ăn tạm bợ: chỉ chăm chăm vào cái lợi trước mắt, được ngày nào hay ngày ấy, chẳng tính đường dài. Người tra “ăn xổi ở thì nghĩa là gì” thường bắt gặp nó trong lời phê một công trình làm ẩu, một kiểu buôn bán chộp giật, hay một mối quan hệ không ai định gắn bó.

Nghĩa ngắn Sống, làm việc tạm bợ, cốt lợi trước mắt, không lo lâu dài
Loại Thành ngữ bốn chữ, hai vế đối nhau: ăn xổi / ở thì
Sắc thái Chê, phê phán; gặp nhiều trong lời bình và văn nghị luận
Trái nghĩa gần Ăn chắc mặc bền, tính kế lâu dài
ăn xổi ở thì là gì
ăn xổi ở thì là gì? Sống tạm bợ, chỉ lo lợi trước mắt

Ăn xổi ở thì sinh ra từ vại cà

Muốn hiểu thành ngữ, cứ nhìn vào bếp nhà quê. Cà muối mặn được ngâm cả tháng, để ăn dần qua mùa. Cà muối xổi thì khác: rửa, thái, rắc muối, nén một hai hôm là đem ra ăn, giòn được ít bữa rồi chua khú, không cất được.

Chữ xổi trong từ điển là tính từ, nghĩa là tạm, chỉ trong thời gian ngắn. Ngoài muối xổi còn có vay xổi: vay ít tiền tiêu tạm, vài hôm trả. Vế sau ở thì cũng mang đúng tinh thần ấy: ở tạm một thời, như người ở trọ chẳng buồn đóng cái đinh treo áo. Chữ thì ở đây gần với thời trong thời buổi, một thời.

Hai vế đặt cạnh nhau theo lối đối quen của thành ngữ Việt: ăn đi với ở, xổi đi với thì. Cả hai cùng nói một ý là tạm, nên ghép lại thì cái tạm được nhân đôi. Cùng khuôn ấy có ăn chắc mặc bền, chỉ khác là ý ngược hẳn.

Nghĩa bóng: sống tạm, làm vội, lo lợi trước mắt

Ra khỏi gian bếp, thành ngữ được dùng cho ba chuyện khá gần nhau.

  1. Lối sống tạm bợ. Không tích lũy, không kế hoạch, có đồng nào tiêu đồng ấy. Ví dụ: Lương tháng nào hết tháng ấy, cứ ăn xổi ở thì mãi thì lấy gì lo cho con đi học.
  2. Cách làm ăn chộp giật. Cốt bán được nhanh, lãi được ngay, mặc kệ chất lượng hay uy tín về sau. Ví dụ: Quán đổi chủ ba lần trong một năm, món nào cũng làm kiểu ăn xổi ở thì.
  3. Quan hệ chóng vánh. Gặp nhau vì việc trước mắt, xong việc là thôi. Ví dụ: Chơi với nhau kiểu ăn xổi ở thì thì lúc khó đừng mong ai đỡ.

Trong khẩu ngữ, người ta hay rút gọn còn ăn xổi: “tư duy ăn xổi”, “làm ăn xổi”. Nghĩa không đổi, chỉ gọn hơn khi viết tít báo hay nói nhanh.

Câu Kiều đặt chữ tiết trăm năm cạnh cái xổi

Thành ngữ này có mặt trong Truyện Kiều của Nguyễn Du. Đêm Kiều sang nhà Kim Trọng, thấy chàng có ý lả lơi, nàng nhẹ nhàng mà dứt khoát giữ lễ:

Phải điều ăn xổi ở thì,
Tiết trăm năm nỡ bỏ đi một ngày!

Hai câu dựng phép đối rất gọn. Một bên là cái xổi, cái thì, thứ được một chốc; bên kia là tiết trăm năm, thứ phải giữ trọn đời. Đổi cái lâu bền lấy một ngày vui thì chẳng đáng. Đọc câu này, học sinh dễ nhớ nghĩa thành ngữ hơn mọi lời giảng: ăn xổi ở thì là khi người ta bán rẻ đường dài cho cái trước mắt.

Ăn xổi ở thì đứng cạnh những cách nói nào?

Cách nói Gần hay xa nghĩa Chỗ khác
Chộp giật Gần Nhấn vào việc vồ lấy lợi nhanh, thường trong buôn bán
Được chăng hay chớ Gần Nhấn vào thái độ làm qua loa, không cầu kết quả tốt
Tư duy mì ăn liền Gần Cách nói mới, hay gặp trên báo, chê lối muốn có kết quả ngay
Ăn chắc mặc bền Trái Chọn cái bền, chắc dù không hào nhoáng
Tính kế lâu dài Trái Lời thường, không phải thành ngữ, dùng được trong văn bản trang trọng

Người hay đặt lợi ích lên đầu đôi khi bị gọi là người sống thực dụng, nhưng hai chuyện không trùng nhau. Người thực dụng có thể tính rất xa; người ăn xổi ở thì thì không tính gì quá ngày mai. Ai thích sưu tầm thêm những câu bắt đầu bằng chữ ăn có thể xem kho tục ngữ, thành ngữ có chữ ăn.

Gợi ý ý cho đề nghị luận về lối sống ăn xổi

Đề kiểu “Suy nghĩ về lối sống ăn xổi ở thì của một bộ phận giới trẻ” có thể triển khai theo ba ý:

  • Giải thích: đi từ hình ảnh muối xổi, ở tạm để ra nghĩa bóng, rồi nêu biểu hiện cụ thể như học tủ, mua bán theo trào lưu, làm việc gì cũng muốn thấy kết quả ngay.
  • Bàn luận: cái lợi trước mắt có thật nhưng ngắn; kiến thức học tủ quên sau kỳ thi, hàng làm ẩu mất khách sau vài lần mua. Có thể đối chiếu với tinh thần phát triển bền vững mà người ta hay bàn trong kinh tế, môi trường.
  • Bài học: không phải việc gì làm nhanh cũng là ăn xổi; cái đáng chê là bỏ qua hậu quả về sau.

Chi tiết hay để mở bài vẫn là vại cà: ăn nhanh được, nhưng sang tuần đã phải đổ đi.

Ăn xổi ở thì trong lời ăn tiếng nói hằng ngày

Ăn xổi là gì?

Là cách nói rút gọn của thành ngữ ăn xổi ở thì, nghĩa vẫn là làm tạm, cốt lợi trước mắt. Nghĩa đen của “ăn xổi” là ăn món muối xổi, tức món muối qua loa vài hôm rồi ăn ngay.

Thành ngữ ăn xổi ở thì có phải lúc nào cũng mang ý chê không?

Phần lớn là chê. Đôi khi người ta dùng để tả một hoàn cảnh bất đắc dĩ, ví dụ gia đình phải chuyển chỗ liên tục nên đành sống ăn xổi ở thì; khi ấy giọng văn thương nhiều hơn trách.

Đặt câu với ăn xổi ở thì thế nào cho tự nhiên?

Nên đặt nó làm vị ngữ hoặc định ngữ chỉ cách làm: “Làm ăn kiểu ăn xổi ở thì thì chẳng giữ được khách quen.” Tránh dùng để khen, vì người nghe sẽ hiểu ngược ý.

Ăn xổi ở thì nói bằng tiếng Anh ra sao?

Không có thành ngữ tương đương hẳn. Khi dịch ý, có thể dùng short-termism (lối nghĩ ngắn hạn) hoặc diễn đạt “living for the moment without thinking ahead”.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
nổ hũ
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
https://789betlove.com/
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
FB88
fb88
kèo nhà cái
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5