Xuất ngoại là đi ra nước ngoài, rời đất nước mình để sang một nước khác, dù để học, làm việc, công tác hay du lịch. Đây là động từ gốc Hán Việt, mang giọng hơi trang trọng; trong lời nói hằng ngày người ta hay dùng “đi nước ngoài” hơn. Nói “anh ấy xuất ngoại từ năm ngoái” tức là anh ấy đã sang sống, học hoặc làm việc ở một nước khác từ năm ngoái.
| Nghĩa | Đi ra nước ngoài |
| Chữ Hán | 出外: xuất là ra, ngoại là bên ngoài |
| Loại từ | Động từ |
| Sắc thái | Trang trọng, hay gặp trong văn viết, báo chí |
Xuất ngoại vốn là rời nhà đi xa
Hai chữ Hán của từ này rất dễ đọc. 出 (xuất) là ra, đi ra, như trong xuất phát, xuất hành. 外 (ngoại) là phía ngoài, đối lập với 內 (nội) là phía trong. Ghép lại, 出外 nghĩa đen chỉ là “ra bên ngoài”.
Điều thú vị nằm ở chỗ nghĩa gốc trong tiếng Hán rộng hơn nhiều. Các từ điển chữ Hán giảng 出外 là rời nhà đi xa, ra khỏi nhà để đến nơi khác; người Trung Quốc có câu “ở nhà nhờ cha mẹ, ra ngoài nhờ bạn bè”, trong đó chữ “ra ngoài” chính là 出外. Còn để nói đi nước ngoài, tiếng Trung hiện đại thường dùng một từ khác là 出國. Sang tiếng Việt, xuất ngoại thu hẹp lại, gần như chỉ còn một nghĩa: ra khỏi biên giới quốc gia. Không ai nói “chiều nay tôi xuất ngoại ra chợ”.
Đi đâu, đi bao lâu thì gọi là xuất ngoại?
Từ điển tiếng Việt giảng ngắn gọn: xuất ngoại là đi ra nước ngoài, ví dụ lần đầu tiên được xuất ngoại. Định nghĩa không đặt điều kiện về mục đích hay thời gian, nên một chuyến du lịch năm ngày hay một khóa du học bốn năm đều là xuất ngoại.
Trong thực tế, từ này hay đi với vài ngữ cảnh quen:
- Đi học: Cô ấy xuất ngoại du học từ năm mười tám tuổi.
- Đi làm, công tác: Đoàn nghệ sĩ chuẩn bị xuất ngoại biểu diễn.
- Thể thao: Tiền đạo trẻ được kỳ vọng sớm xuất ngoại thi đấu. Báo thể thao rất chuộng cách nói này khi cầu thủ sang chơi cho câu lạc bộ nước ngoài.
- Kể chuyện gia đình: Hồi đó cả họ chỉ có chú Ba từng xuất ngoại.
Vì sắc thái trang trọng, xuất ngoại nghe hợp trong bài báo, hồ sơ, lời kể có chút trịnh trọng. Nhắn tin cho bạn mà viết “tuần sau tao xuất ngoại” thì nghe như đang đùa, hoặc đang khoe khéo.
Xuất ngoại, xuất cảnh, xuất dương, xuất khẩu
Bốn từ cùng mở đầu bằng chữ xuất nên rất dễ bị dùng lẫn.
| Từ | Nghĩa | Dùng khi nào |
|---|---|---|
| Xuất ngoại | Đi ra nước ngoài | Lời kể, báo chí; nói về con người |
| Xuất cảnh | Rời lãnh thổ qua cửa khẩu | Thủ tục, giấy tờ, ngôn ngữ pháp luật |
| Xuất dương | Vượt biển ra nước ngoài | Văn chương, lịch sử; nay ít dùng |
| Xuất khẩu | Bán hàng hóa, dịch vụ ra nước ngoài | Kinh tế, thương mại; nói về hàng |
Chữ xuất dương gắn với một bài thơ trong chương trình Ngữ văn: Phan Bội Châu viết “Lưu biệt khi xuất dương” lúc rời nước sang Nhật năm 1905. Bối cảnh bài thơ có trong bài soạn Lưu biệt khi xuất dương. Ở thời ấy, ra nước ngoài là việc hệ trọng, chữ dương (biển lớn) gợi đúng cảnh người đi phải vượt trùng khơi.
Đồng nghĩa gần nhất với xuất ngoại là ra nước ngoài, đi nước ngoài. Trái nghĩa là về nước, hồi hương, hay theo cách nói thủ tục là nhập cảnh. Người Việt sống lâu năm ở nước ngoài thì có tên gọi riêng, xem thêm chuyện chữ kiều trong Việt kiều.
Một lỗi hay gặp là viết “hàng xuất ngoại” để chỉ hàng xuất khẩu. Hàng hóa thì xuất khẩu; con người mới xuất ngoại.
Xuất ngoại trong hồ sơ, bản tin và lời kể
Xuất ngoại nghĩa là gì?
Là đi ra nước ngoài. Từ này không phân biệt mục đích: đi học, đi làm, đi du lịch hay công tác đều có thể gọi là xuất ngoại.
Đi du lịch nước ngoài có gọi là xuất ngoại không?
Có. Chỉ cần ra khỏi biên giới nước mình là đúng nghĩa xuất ngoại. Tuy vậy, khi kể chuyện đi chơi, người ta thường nói tự nhiên hơn là “đi du lịch nước ngoài”.
Xuất ngoại và xuất cảnh khác nhau ra sao?
Xuất cảnh là từ của thủ tục: rời lãnh thổ qua cửa khẩu, có kiểm tra giấy tờ. Xuất ngoại là từ của đời sống và báo chí, chỉ chuyện đi ra nước ngoài nói chung. Trên tờ khai, bạn sẽ gặp chữ xuất cảnh chứ không gặp chữ xuất ngoại.
Xuất ngoại tiếng Anh là gì?
Thường dịch là go abroad hoặc travel abroad; nói về việc sang nước ngoài sống, làm việc lâu dài thì có go overseas.