Xính lao là cách nói đùa của “xinh láo”, tức vừa xinh vừa láo, thường dùng để trêu một cô gái xinh xắn nhưng đanh đá, đối đáp sắc sảo, không chịu thua ai. Từ này nổi lên năm 2019 nhờ phim truyền hình “Về nhà đi con”, khi nhân vật Anh Thư được gọi là “cô em xính lao”. Ai hỏi xính lao nghĩa là gì, câu trả lời gọn nhất là: xinh nhưng láo.
| Nghĩa | Xinh nhưng láo; xinh mà đanh đá, lém lỉnh |
| Gốc | Đảo dấu thanh của cụm “xinh láo” |
| Nổi lên từ | Phim “Về nhà đi con” (VTV1, 2019) |
| Sắc thái | Trêu đùa, nửa khen nửa chê; dễ gây phật lòng nếu dùng sai người |
Xính lao, biệt danh của cô hai Anh Thư
“Về nhà đi con” phát sóng trên VTV1 từ tháng 4 đến tháng 8 năm 2019 và là một trong những phim truyền hình được bàn tán nhiều nhất năm ấy. Phim kể về ông Sơn nuôi ba cô con gái mồ côi mẹ: Thu Huệ điềm đạm, Anh Thư xinh đẹp và thực dụng, Ánh Dương bộc trực như con trai.
Anh Thư, vai của diễn viên Bảo Thanh, là cô gái biết mình đẹp, nói năng gai góc và rất giỏi bày trò. Nhân vật Vũ (Quốc Trường) tán tỉnh rồi bị cô chơi lại hết lần này đến lần khác, nên đặt cho cô biệt danh “cô em xính lao”. Khán giả thích cách gọi đó vì nó nói trúng tính nhân vật: xinh, nhưng đừng hòng bắt nạt. Từ màn ảnh, chữ xính lao đi thẳng vào bình luận, ảnh chế và cả lời trêu nhau ngoài đời.
Xinh láo, đổi dấu thành xính lao
Nhiều trang giải thích xính lao là “láo xinh” nói lái. Nhìn kỹ thì cách tạo từ đơn giản hơn: giữ nguyên chữ của cụm “xinh láo”, chỉ chuyển dấu sắc từ chữ sau lên chữ trước. Xinh thành xính, láo thành lao. Đổi dấu như vậy làm cụm từ nghe lạ tai, có chút giọng lơ lớ, nên lời mắng hóa thành lời trêu.
Vì thế xính lao là từ lóng, không có trong từ điển tiếng Việt. Nghĩa của nó gồm hai vế luôn đi liền: vế “xinh” là khen thật, vế “láo” chỉ sự đanh đá, lém lỉnh, đôi khi hỗn. Người dùng thường nhấn vào vế khen hơn, coi xính lao là kiểu con gái cá tính, không dễ bị bắt nạt. Kiểu tính cách ngọt ngoài mặt nhưng tính toán bên trong của Anh Thư cũng hay được gắn với chữ thảo mai.
Ví dụ dùng:
- Bạn bè trêu nhau: “Cãi tay đôi thắng cả lớp, đúng là cô em xính lao.”
- Bình luận dưới ảnh: “Mặt thì hiền mà trả lời xính lao ghê.”
- Kể chuyện phim: “Hồi đó cả nhà mình mê Thư xính lao, tối nào cũng canh giờ xem.”
Những chữ gần và xa với xính lao
| Từ | Gần ở chỗ | Khác ở chỗ |
|---|---|---|
| Đanh đá | Nói năng sắc, không chịu thua | Không kèm ý khen xinh; nghiêng về chê |
| Sắc sảo | Nhanh nhạy, đối đáp giỏi | Là lời khen, trang trọng; dùng được khi viết văn |
| Lém lỉnh | Tinh nghịch, nhanh miệng | Nhẹ, thân thiện, hay dùng cho trẻ con |
| Chảnh | Biết mình đẹp, khó gần | Ý chê về thái độ kiêu, không nói về sự đối đáp |
Đứng ở phía ngược lại là hiền lành, nhu mì, dịu dàng, đúng kiểu tính của chị cả Thu Huệ trong phim. Muốn khen một cô gái thông minh, đối đáp tốt mà không mang ý “láo”, hãy chọn chữ sắc sảo. Xính lao chỉ hợp khi nói chuyện thân mật; trong bài văn hay lời nói với người lớn tuổi thì không nên dùng.
Gọi ai đó là xính lao có ổn không?
Xính lao nghĩa là gì, khen hay chê?
Nửa khen nửa chê. Khen là xinh, chê là láo, đanh đá. Giữa bạn thân với nhau, phần khen thường nặng hơn; với người lạ, người nghe dễ chỉ nghe thấy chữ “láo”.
Xính lao có phải nói lái không?
Thường được gọi là nói lái, nhưng thực chất chỉ là đổi chỗ dấu sắc trong cụm “xinh láo”. Nói lái theo đúng luật sẽ cho ra kết quả khác, không ra được chữ xính lao.
Ai là cô em xính lao trong “Về nhà đi con”?
Là Anh Thư, cô con gái thứ hai của ông Sơn, do diễn viên Bảo Thanh đóng. Biệt danh này do nhân vật Vũ đặt cho cô.
Con trai có bị gọi là xính lao không?
Rất hiếm. Từ này gần như chỉ dùng cho con gái, vì nó bắt nguồn từ một nhân vật nữ và vế “xinh” vốn quen dùng để khen nữ giới.