Viết lách là cách nói khẩu ngữ của “viết”, dùng để nói chung về chuyện viết văn, viết bài, viết sách, nhất là khi coi đó như một thói quen hay một nghề. “Dân viết lách”, “nghề viết lách”, “dạo này chẳng viết lách gì” đều theo nghĩa ấy. Từ này nghe thân mật, có khi pha chút tự nhún, nên hay gặp trong lời nói, bài blog, trang cá nhân hơn là văn bản hành chính.
| Nghĩa ngắn | Viết (thường là viết văn, viết bài), nói khái quát |
| Loại từ | Động từ, dùng được như danh từ: việc viết lách, nghề viết lách |
| Sắc thái | Khẩu ngữ, thân mật, đôi khi khiêm tốn hoặc tự giễu |
| Tiếng Anh gần nghĩa | writing |
Chữ “lách” trong viết lách có nghĩa gì không?
Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê) ghi viết lách là động từ, thuộc khẩu ngữ, nghĩa là viết, thường là viết văn, và nói khái quát. Ví dụ từ điển đưa ra rất đời thường: gần đây chẳng viết lách được gì.
Chữ lách ở đây không mang nghĩa “lách qua khe” hay “luồn lách”. Nó đi theo chữ viết để làm nghĩa rộng ra, từ một hành động cụ thể thành cả một mảng việc. Tiếng Việt có nhiều cặp kiểu này: chợ búa là chuyện đi chợ nói chung, bếp núc là việc nấu nướng nói chung. Vì vậy “viết một bài” thì không ai nói “viết lách một bài”; viết lách chỉ dùng khi nói về hoạt động, thói quen, nghề.
So hai câu sẽ thấy rõ:
- Em đang viết bài văn tả mẹ. (một việc cụ thể, đang làm)
- Hồi cấp ba em mê viết lách lắm. (cả một thú vui, nói chung)
Viết lách, sáng tác, cầm bút: chọn chữ nào cho đúng giọng
| Từ | Sắc thái | Ví dụ |
|---|---|---|
| Viết lách | Thân mật, nói chung, có khi tự nhún | Tôi chỉ viết lách cho vui |
| Viết văn | Trung tính, nghiêng về văn chương | Ước mơ được viết văn |
| Sáng tác | Trang trọng, nhấn vào tạo ra tác phẩm mới | Sáng tác thơ, sáng tác truyện ngắn |
| Cầm bút | Văn chương, chỉ việc theo nghề viết | Ông cầm bút từ năm hai mươi tuổi |
| Chấp bút | Trang trọng, viết thay hoặc viết chính cho một văn bản, cuốn sách | Người chấp bút cuốn hồi kí |
Viết lách không có từ trái nghĩa theo đúng nghĩa đen. Nếu cần đối lập, người ta thường nói “bỏ bút”, “gác bút” (thôi viết), hoặc đặt nó cạnh đọc: đọc nhiều để viết được. Khi giới thiệu một nhà văn trong bài làm văn, nên chọn “sáng tác” hay “cầm bút”; “viết lách” ở chỗ ấy dễ nghe như xem nhẹ công việc của họ.
Người cầm bút nói gì về chuyện viết
Với người viết chuyên nghiệp, chữ viết lách thường được nói với giọng khiêm tốn, nhưng phía sau là một nghề vất vả. Nhiều nhà văn nhắc rằng muốn viết được phải sống nhiều, đọc nhiều và kiên nhẫn với từng trang. Có thể đọc thêm những chia sẻ ấy ở bài nhà văn Tạ Duy Anh nghĩ về nghề và bài vốn sống và lao động của người viết.
Trong đời thường, chữ này xuất hiện ở nhiều chỗ:
- Trên trang cá nhân: “Lâu rồi không viết lách, hôm nay ngồi gõ vài dòng.”
- Trong tin tuyển dụng: “Ưu tiên ứng viên có khả năng viết lách tốt.”
- Lời tự giới thiệu: “Mình làm kế toán, viết lách là chuyện tay trái.”
- Bố mẹ nhắc con: “Chữ xấu thế này thì viết lách gì nổi.”
Muốn viết lách khá hơn thì bắt đầu từ đâu
Viết là một kĩ năng, rèn được như mọi kĩ năng khác. Vài thói quen nhỏ thường được khuyên:
- Đọc có chủ đích. Đọc xong một bài hay, thử chỉ ra vì sao nó hay: câu mở đầu, cách chuyển ý, chữ được chọn.
- Viết đều, dù ngắn. Một đoạn nhật kí mỗi tối còn hơn một bài dài mỗi tháng.
- Biết mình viết cho ai. Bài văn nộp cô, một bài đăng mạng và một email xin việc cần ba giọng khác nhau.
- Đọc lại và cắt bớt. Phần lớn câu văn hay lên nhờ bỏ đi chữ thừa, sửa lỗi gõ sai trước khi gửi.
Với người viết bài cho báo, blog, khâu mở đầu đặc biệt quan trọng; cách viết đoạn mở ấy được nói kĩ trong bài đoạn dẫn đầu bài báo. Còn nếu viết vì thích, giữ được niềm vui ấy lâu dài cũng là một cách nuôi tình yêu với điều mình theo đuổi.
Viết lách: hỏi gì đáp nấy
Viết lách nghĩa là gì?
Là viết nói chung, thường là viết văn, viết bài, viết sách. Từ điển xếp đây là khẩu ngữ, dùng khi nói về chuyện viết như một hoạt động hay một nghề, không dùng cho một lần viết cụ thể.
Viết lách là từ ghép hay từ láy?
Hai tiếng không lặp âm đầu hay vần với nhau, nên không xếp vào từ láy. Cách hiểu phổ biến là coi đây là từ ghép có một tiếng đã mờ nghĩa (“lách”), giống “búa” trong “chợ búa”. Dạng từ này dễ gây tranh cãi khi làm bài tập phân loại, nên hãy theo cách xếp của sách giáo khoa đang học.
Viết lách tiếng Anh là gì?
Thường dịch là writing. “Nghề viết lách” có thể nói là a writing career, còn “người viết lách” là writer.
Dân viết lách là ai?
Là cách gọi vui những người sống với nghề viết hoặc rất mê viết: nhà báo, biên tập viên, người viết nội dung, người viết blog. Cách gọi này thân mật, không phải tên nghề chính thức.