Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Vần cách là gì? Sơ đồ ABAB, ví dụ Ông đồ, Tràng giang và bài tập

Cập nhật 22/04/2026·MMavrick Nguyễn·11 phút đọc
Nội dung chính
  • Vần cách: khi vần nhảy qua một dòng
  • Ghi sơ đồ ABAB để bắt vần cách
  • Vần cách trong Ông đồ, Tràng giang và Lượm
  • Đặt vần cách cạnh vần liền và vần ôm

Vần cách là cách gieo vần mà hai dòng thơ hiệp vần với nhau không đứng sát nhau, thường cách ra một dòng ở giữa, phổ biến nhất là dòng 2 vần với dòng 4. Đây là kiểu đối lập với vần liền. Nhiều bạn còn hỏi “gieo vần cách là gì” hay “vần cách là vần gì”; câu trả lời gọn là: vần được đặt cách quãng, đọc xong một dòng khác vần rồi mới gặp lại âm cũ.

Khái niệm Vần gieo ở các dòng không liên tiếp, thường cách nhau một dòng
Thuộc Cách phân loại vần theo khoảng cách giữa các dòng (cùng trục với vần liền)
Dấu hiệu nhận biết Sơ đồ khổ bốn dòng có dạng ABAB hoặc xAxA
Nghĩa với người đọc Có quãng nghỉ, nhịp thong thả, câu thơ như chờ nhau
Học ở Ngữ văn 6, 7 (thơ bốn chữ, năm chữ); dùng lại khi phân tích thơ mới
vần cách là gì
vần cách là gì? Vần gieo cách nhau một dòng thơ

Vần cách: khi vần nhảy qua một dòng

Khi học thơ bốn chữ, năm chữ, sách Ngữ văn THCS chia cách gieo vần theo hai trục. Trục thứ nhất là vị trí trong dòng: vần chân ở cuối dòng, vần lưng ở giữa dòng. Trục thứ hai là khoảng cách giữa các dòng hiệp vần: liền nhau thì gọi là vần liền, cách quãng thì gọi là vần cách. Vần cách và vần liền vì thế luôn được học thành một cặp. Một bài thơ có thể vừa dùng vần liền vừa dùng vần cách; tài liệu hướng dẫn gọi trường hợp ấy là vần hỗn hợp.

Vì là hai trục khác nhau nên một cặp vần mang được cả hai tên. Tiếng cuối dòng 2 hiệp với tiếng cuối dòng 4 thì đó vừa là vần chân (xét vị trí) vừa là vần cách (xét khoảng cách). Nắm chỗ này, học sinh sẽ không còn lúng túng khi đề hỏi “bài thơ gieo vần gì”: nên trả lời đủ cả hai ý. Phần nền về vần chân, vần lưng có ở bài vần chân, vần lưng và cách nhận biết.

Vần cách cũng không đòi hai tiếng phải giống hệt nhau. Chỉ cần phần vần trùng hoặc gần nhau và cùng nhóm thanh (cùng bằng hoặc cùng trắc). Lặp lại nguyên một chữ thì là điệp, không tính là vần.

Ghi sơ đồ ABAB để bắt vần cách

Đọc lướt thì dễ bỏ sót, vì giữa hai tiếng hiệp vần có một dòng “lạ” chen vào. Cách chắc chắn nhất là làm theo ba bước:

  1. Chép tiếng cuối mỗi dòng thành một cột, đánh số từ trên xuống.
  2. Gán chữ cái: tiếng đầu tiên mang vần A; tiếng nào cùng vần cũng ghi A, vần mới ghi B, C. Tiếng không hiệp với ai thì ghi x.
  3. Nhìn khoảng cách giữa hai chữ giống nhau. Nếu giữa hai chữ A có đúng một chữ khác (A B A B, x A x A) thì đó là vần cách. Nếu hai chữ A đứng sát nhau (A A B B) thì đó là vần liền.

Thêm một mẹo nhỏ: với thơ bốn chữ, năm chữ hay thơ mới, dòng chẵn (2, 4, 6…) thường là nơi đặt vần cách, còn dòng lẻ hay kết bằng thanh trắc để tạo độ chênh. Thấy các dòng lẻ “lơ lửng” không vần với ai, hãy dò ngay dòng chẵn.

Vần cách trong Ông đồ, Tràng giang và Lượm

Khổ mở đầu bài Ông đồ

Mỗi năm hoa đào nở
Lại thấy ông đồ già
Bày mực tàu giấy đỏ
Bên phố đông người qua

Tiếng cuối dòng 2 (già) hiệp với tiếng cuối dòng 4 (qua), cùng vần “a”, cùng thanh bằng. Giữa chúng là dòng 3 kết bằng tiếng trắc đỏ. Sơ đồ là xAxA: vần cách, đồng thời là vần chân. Âm “a” mở, ngân dài ở cuối dòng chẵn làm khổ thơ có giọng kể chậm rãi, đúng không khí phố Tết ngày xưa. Câu hỏi đọc hiểu của văn bản có trong bài soạn bài Ông đồ Cánh diều.

Khổ thứ nhất bài Tràng giang

Sóng gợn tràng giang buồn điệp điệp,
Con thuyền xuôi mái nước song song.
Thuyền về nước lại sầu trăm ngả;
Củi một cành khô lạc mấy dòng.

Huy Cận để song và dòng hiệp vần “ong” ở dòng 2 và dòng 4. Dòng 1 và dòng 3 kết bằng hai tiếng trắc (điệp, ngả) không vần với nhau. Vần “ong” là vần bằng, âm khép lại trong miệng, đặt cách quãng nên đọc lên như con sóng đi rồi trở lại, hợp với nỗi buồn trải dài trên sông. Toàn bài được phân tích ở soạn bài Tràng giang của Huy Cận.

Bốn dòng đầu bài Lượm

Ở bài thơ bốn chữ của Tố Hữu học trong Ngữ văn 6, bốn dòng đầu kết bằng loắt choắt, xinh xinh, thoăn thoắt, nghênh nghênh. Dòng 1 hiệp với dòng 3 (vần “oắt”, trắc), dòng 2 hiệp với dòng 4 (vần “inh” và “ênh” gần nhau, bằng). Sơ đồ ABAB trọn vẹn: một khổ vần cách mẫu mực, đọc lên nghe như bước chân chú bé liên lạc nhảy nhót.

Đặt vần cách cạnh vần liền và vần ôm

Tiêu chí Vần cách Vần liền Vần ôm
Sơ đồ khổ bốn dòng ABAB hoặc xAxA AABB ABBA
Khoảng cách Cách một dòng Sát nhau Cặp ngoài cách hai dòng, cặp trong sát nhau
Nhịp đọc Thong thả, có quãng chờ Dồn, nhanh Khép tròn khổ thơ
Ví dụ Ông đồ, Tràng giang, Lượm Đồng dao, vè Một số bài thơ mới, thơ dịch

Ba kiểu này hiếm khi đứng một mình suốt bài. Nhiều bài thơ năm chữ mở bằng một cặp vần liền rồi chuyển sang vần cách ở khổ sau. Khi phân tích, nên gọi tên từng cặp vần cụ thể thay vì dán một nhãn cho cả bài. Riêng kiểu đối lập trực tiếp với vần cách được giải thích ở bài vần liền gieo ở các dòng kề nhau.

Luyện tập nhận biết vần cách có đáp án

Câu 1

Câu 1: Vần cách khác vần liền ở điểm nào?

Đáp án: Khác ở khoảng cách giữa hai dòng hiệp vần. Vần liền gieo ở hai dòng kề nhau (sơ đồ AABB); vần cách gieo ở hai dòng không liên tiếp, thường cách một dòng (ABAB, xAxA).

Câu 2

Câu 2: Xác định cách gieo vần trong khổ thơ tự đặt: “Chiều về trên bãi / Gió thổi hiu hiu / Đàn trâu thong thả / Gặm ánh nắng chiều”.

Đáp án: Hiu (dòng 2) hiệp với chiều (dòng 4), vần “iu” và “iêu” gần nhau, cùng thanh bằng. Dòng 1 và 3 kết bằng tiếng trắc (bãi, thả) không vần với nhau. Sơ đồ xAxA, đây là vần cách.

Câu 3

Câu 3: Trong khổ “Sân trường nắng mới / Phượng đỏ thắm cành / Bạn bè gọi tới / Mắt cười long lanh”, hãy ghi sơ đồ vần.

Đáp án: Mới (dòng 1) hiệp với tới (dòng 3), vần “ơi”, thanh trắc; cành (dòng 2) hiệp với lanh (dòng 4), vần “anh”, thanh bằng. Sơ đồ ABAB, cả hai cặp đều là vần cách.

Câu 4

Câu 4: Sửa dòng cuối của khổ sau để có vần cách: “Mẹ đi làm sớm / Con dậy học bài / Ngoài hiên mưa rớt / Một mình con ngồi”.

Đáp án tham khảo: Bài (dòng 2) và ngồi (dòng 4) khác vần nên khổ thơ chưa có vần cách. Có thể sửa dòng 4 thành “Nhớ mẹ thương hoài”. Khi đó bài – hoài hiệp vần “ai”, cùng thanh bằng, cách nhau một dòng.

Câu 5

Câu 5: Vì sao nói cặp “già – qua” trong khổ đầu bài Ông đồ vừa là vần chân vừa là vần cách?

Đáp án: Xét vị trí, hai tiếng nằm ở cuối dòng nên là vần chân. Xét khoảng cách, chúng ở dòng 2 và dòng 4, giữa có dòng 3 chen vào, nên là vần cách. Hai tên gọi thuộc hai cách phân loại khác nhau, không loại trừ nhau.

Gieo vần cách khi tự làm thơ

Gieo vần cách là gì?

Là khi viết, ta chủ động cho tiếng cuối của hai dòng không liền nhau hiệp vần, thường là dòng 2 với dòng 4. Dòng 1 và dòng 3 có thể để tự do hoặc cũng cho hiệp với nhau thành ABAB.

Vần cách là vần gì, vần chân hay vần lưng?

Vần cách không phải tên của một vị trí trong dòng. Trong thơ bốn, năm chữ và thơ mới, vần cách thường nằm cuối dòng nên đồng thời là vần chân.

Bài thơ bốn chữ có bắt buộc phải gieo vần cách không?

Không bắt buộc. Thơ bốn chữ có thể gieo vần liền, vần cách hoặc kết hợp cả hai. Khi tập viết, gợi ý gieo vần cách ở dòng chẵn vì dễ làm mà vẫn giữ được nhạc; xem thêm dàn ý tập làm một bài thơ bốn chữ hoặc năm chữ.

Có cần hai tiếng hiệp vần cách giống hệt nhau không?

Không. Chỉ cần phần vần giống hoặc gần nhau và cùng nhóm thanh, như hiu – chiều, xinh – nghênh. Hai tiếng giống hệt nhau là điệp từ.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
nổ hũ
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
qq88
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5