Uy-lít-xơ trở về là đoạn trích sử thi Ô-đi-xê của Hô-me-rơ, từng học trong sách Ngữ văn 10 tập một chương trình cũ. Bài viết tổng hợp nội dung đoạn trích, thông tin tác giả, tác phẩm, vị trí, bố cục, những điểm đặc sắc về nội dung, nghệ thuật cùng sơ đồ tư duy và hai mẫu tóm tắt. Các bài khác của lớp 10 có tại Ngữ văn lớp 10.
Nội dung văn bản Uy-lít-xơ trở về
Bản dịch trong sách giáo khoa còn trong thời hạn bảo hộ, nên ở đây chỉ tóm lược diễn biến đoạn trích.
Sau khi Uy-lít-xơ trong lốt người hành khất cùng con trai Tê-lê-mác giết sạch bọn cầu hôn, nhũ mẫu Ơ-ri-clê lên báo cho Pê-nê-lốp rằng chồng nàng đã về. Pê-nê-lốp không tin hẳn, cho rằng đó có thể là một vị thần trừng phạt bọn cầu hôn. Nàng xuống nhà, ngồi đối diện người khách, im lặng hồi lâu, khi thì nhìn chàng trìu mến, khi lại thấy xa lạ.
Tê-lê-mác trách mẹ có trái tim sắt đá. Pê-nê-lốp đáp rằng nếu người kia đúng là Uy-lít-xơ thì giữa hai vợ chồng có những điều bí mật mà người ngoài không hay biết. Uy-lít-xơ mỉm cười, bảo con để mẹ thử thách mình, rồi lo việc đề phòng gia đình bọn cầu hôn báo thù.
Tắm rửa xong, Uy-lít-xơ trở lại ngồi trước vợ, trách nàng cứng lòng và nhờ nhũ mẫu kê giường riêng cho mình. Pê-nê-lốp liền sai nhũ mẫu khiêng chiếc giường do chính chàng làm ra khỏi phòng. Uy-lít-xơ giật mình, kể lại bí mật: chiếc giường được làm từ gốc một cây ô liu mọc ngay trong nhà, không thể dời đi. Nghe đúng điều chỉ hai vợ chồng biết, Pê-nê-lốp bủn rủn, khóc chạy đến ôm chồng. Niềm vui của nàng được ví như niềm vui của những người đi biển gặp nạn bỗng thấy đất liền.
Thông tin tác giả Hô-me-rơ
Hô-me-rơ được người Hi Lạp cổ đại coi là tác giả của hai bộ sử thi I-li-át và Ô-đi-xê. Theo truyền thuyết, ông là một nhà thơ mù đi hát rong, sống vào khoảng thế kỉ VIII trước Công nguyên (có ý kiến lùi xuống thế kỉ VII). Nhiều thành phố Hi Lạp từng tranh nhau nhận là quê hương của ông.
Đến nay, giới nghiên cứu vẫn tranh luận về “vấn đề Hô-me-rơ”: có thể đó là một người có thật đã tập hợp, chỉnh lí những khúc ca truyền miệng, cũng có thể là cái tên chung cho nhiều thế hệ nghệ nhân. Dù vậy, hai bộ sử thi mang tên ông được xem là cội nguồn của văn học châu Âu.
I-li-át kể về cuộc chiến thành Tơ-roa, xoay quanh cơn giận của người anh hùng A-sin; Ô-đi-xê là chuyện Uy-lít-xơ vượt biển tìm đường về nhà. Tìm hiểu thêm ở bài Tác giả Hô-me-rơ: người kể I-li-át, Ô-đi-xê.
Thông tin tác phẩm Uy-lít-xơ trở về
Sử thi Ô-đi-xê có nội dung gì?
Ô-đi-xê gồm chừng 12.100 câu thơ trong 24 khúc ca. Sau mười năm cùng quân Hi Lạp vây hãm thành Tơ-roa, Uy-lít-xơ, vua xứ I-tác, lên đường về nhà nhưng phải lênh đênh thêm mười năm vì gặp đủ hiểm nguy: người khổng lồ một mắt, nữ thần giữ chàng lại trên đảo, những tiên nữ hát mê hoặc người đi biển… Ở quê nhà, vợ chàng là Pê-nê-lốp kiên nhẫn chờ đợi, dùng mưu dệt tấm vải liệm cho cha chồng, ngày dệt xong đêm lại gỡ ra, để khất lần bọn cầu hôn. Cuối cùng Uy-lít-xơ trở về, trừng trị bọn chúng và đoàn tụ với gia đình.
Vị trí đoạn trích
Đoạn trích nằm trong khúc ca XXIII, ngay sau trận Uy-lít-xơ cùng con trai tiêu diệt bọn cầu hôn. Tên đoạn trích do người biên soạn sách giáo khoa đặt.
Thể loại, ngôi kể
- Thể loại: sử thi (nguyên tác là thơ; bản dịch trong sách là văn xuôi).
- Ngôi kể: ngôi thứ ba, người kể chuyện toàn tri.
Bố cục Uy-lít-xơ trở về có mấy phần?
- Phần 1 (từ đầu đến “người kém gan dạ”): những cuộc đối thoại giữa Pê-nê-lốp với nhũ mẫu và với con trai; nàng thận trọng chưa nhận chồng.
- Phần 2 (còn lại): phép thử bí mật của chiếc giường và cuộc đoàn tụ của hai vợ chồng.
Giá trị nội dung
- Ca ngợi trí tuệ và lòng thủy chung của Pê-nê-lốp, sự mưu trí, nhẫn nại và tình yêu gia đình của Uy-lít-xơ.
- Gửi gắm niềm khao khát sum vầy, coi trọng sức mạnh của trí tuệ – cũng là quan niệm của người Hi Lạp cổ về vẻ đẹp con người.
Giá trị nghệ thuật
- Kể chuyện chậm rãi, tạo tình huống căng thẳng rồi giải tỏa, giàu kịch tính.
- Khắc họa tâm lí nhân vật qua đối thoại, cử chỉ.
- Dùng định ngữ cố định gắn với nhân vật; phép so sánh mở rộng (so sánh có đuôi dài) ở cuối đoạn.
Sơ đồ tư duy Uy-lít-xơ trở về
Sơ đồ tóm lược sáu ý chính của đoạn trích.
Tóm tắt Uy-lít-xơ trở về
Mẫu 1 – Tóm tắt Uy-lít-xơ trở về ngắn nhất
Uy-lít-xơ về nhà sau hai mươi năm, diệt xong bọn cầu hôn nhưng vợ chàng là Pê-nê-lốp vẫn chưa tin. Nàng mang chiếc giường cưới ra để thử; chàng nói đúng, nàng òa khóc chạy đến ôm chồng.
Mẫu 2 – Tóm tắt Uy-lít-xơ trở về đầy đủ
Nghe nhũ mẫu báo tin chồng đã về và đã giết bọn cầu hôn, Pê-nê-lốp vẫn ngờ vực. Nàng xuống gặp người khách trong bộ áo rách, ngồi im lặng, lúc thân thiết lúc xa lạ. Con trai Tê-lê-mác trách mẹ lạnh lùng; nàng nói vợ chồng có cách riêng để nhận ra nhau. Uy-lít-xơ mỉm cười, bảo con để mẹ thử, rồi dặn con lo đề phòng kẻ thù báo oán. Sau đó chàng ngồi trước vợ, nhờ nhũ mẫu kê giường cho mình ngủ. Pê-nê-lốp liền bảo khiêng chiếc giường chàng làm năm xưa ra ngoài. Uy-lít-xơ hốt hoảng kể rằng chiếc giường ấy đóng từ gốc cây ô liu, không ai dời được. Biết chắc là chồng, Pê-nê-lốp chạy đến ôm chàng, khóc nức nở; niềm hạnh phúc của nàng như người bị đắm tàu bỗng thấy bờ.
Lời kết
Uy-lít-xơ trở về là trang sử thi giàu chất nhân văn: hạnh phúc đoàn tụ chỉ trọn vẹn khi trí tuệ và lòng thủy chung cùng lên tiếng. Nắm chắc bố cục, phép thử chiếc giường và nghệ thuật kể chuyện của Hô-me-rơ, em sẽ làm tốt các đề phân tích nhân vật Pê-nê-lốp, Uy-lít-xơ.
Xem thêm: