Rất nhiều Mặt Trăng là bài đọc trong phần Tự đánh giá cuối Bài 1 (Trẻ em như búp trên cành), sách Tiếng Việt lớp 5 Cánh diều tập 1, trang 17–18. Bài viết tóm tắt câu chuyện, gợi ý đáp án 5 câu hỏi và bài tập (có đoạn văn mẫu), kèm cách tự nhận xét.
A. Đọc và làm bài tập: Rất nhiều Mặt Trăng (trang 17, 18)
Truyện theo nhà văn Mĩ Phơ-bơ, Phạm Việt Chương dịch. Câu chuyện có thể chia làm ba đoạn:
- Đoạn 1 (từ đầu đến chỗ chú hề xin hỏi ý công chúa): cô công chúa nhỏ bị ốm và chỉ mong có Mặt Trăng. Vua hỏi các quan và các nhà khoa học, ai cũng bảo không làm nổi.
- Đoạn 2 (tiếp theo đến chỗ công chúa chạy khắp vườn): chú hề hỏi công chúa xem Mặt Trăng to cỡ nào. Cô bé nghĩ nó chỉ nhỉnh hơn móng tay. Chú hề liền cho làm một Mặt Trăng nhỏ bằng vàng gắn vào dây chuyền, công chúa khỏi bệnh ngay.
- Đoạn 3 (còn lại): vua sợ đêm trăng lên con gái sẽ biết món quà là giả. Chú hề lại hỏi công chúa, và cô bé tự giải thích theo cách của mình rồi yên giấc.
Giải nghĩa từ:
- Vời: cho gọi người dưới quyền đến, một cách trang trọng.
- Đại thần: vị quan to, giữ chức vụ quan trọng trong triều.
- Chú hề: người làm trò mua vui trong cung vua.
- Phi lí: trái lẽ thường, không thể có hoặc không thể làm được.
Gợi ý đọc: giọng kể nhẹ nhàng; lời vua và các quan lo lắng, lời chú hề ân cần, lời công chúa hồn nhiên, tự tin. Câu cuối đọc chậm, nhỏ dần như lúc cô bé thiếp đi.
Nội dung chính bài Rất nhiều Mặt Trăng
Câu chuyện cho thấy trẻ em nhìn thế giới rất khác người lớn: hồn nhiên, giản dị mà cũng rất thông minh. Muốn giúp trẻ, người lớn cần lắng nghe và hỏi xem các em thật sự nghĩ gì, như chú hề đã làm.
Câu hỏi và bài tập (trang 18)
Câu 1 (trang 18): Vì sao nhà vua và các đại thần, các nhà khoa học lúng túng trước nguyện vọng của cô công chúa nhỏ? Tìm ý đúng nhất:
a) Vì mọi người đều nghĩ Mặt Trăng ở quá xa, không đem về được.
b) Vì mọi người đều nghĩ Mặt Trăng quá to, không thể đem về được.
c) Vì mọi người đều cho rằng mong muốn của công chúa là phi lí.
d) Vì mọi người đều không biết công chúa nghĩ về Mặt Trăng thế nào.
Trả lời: Chọn c. Người lớn cho rằng Mặt Trăng vừa ở rất xa, vừa lớn hơn cả vương quốc hàng nghìn lần, nên điều công chúa ước là chuyện không ai làm nổi. Ý a và ý b mỗi ý chỉ nêu một lí do; ý c gói được cả hai, vì thế là ý đúng nhất.
Lưu ý: có sách giải chọn b. Đề yêu cầu tìm ý đúng nhất, nên em chọn ý bao quát được cách nghĩ của tất cả mọi người.
Câu 2 (trang 18): Chú hề làm cách nào để đáp ứng được nguyện vọng của công chúa? Tìm ý đúng:
a) Hỏi ý kiến các quan đại thần, các nhà khoa học.
b) Hỏi công chúa để biết ý nghĩ của cô về Mặt Trăng.
c) Hứa làm cho công chúa một Mặt Trăng bằng vàng.
d) Đem cho công chúa một sợi dây chuyền có rất nhiều Mặt Trăng.
Trả lời: Chọn b. Khác với nhà vua, chú hề không tự đoán mà đến hỏi thẳng cô chủ nhỏ: Mặt Trăng to chừng nào? Nhờ câu trả lời của công chúa, chú mới biết cần làm món quà gì. Chú hứa mang Mặt Trăng về chứ không hứa làm Mặt Trăng bằng vàng (c), và sợi dây chuyền chỉ có một Mặt Trăng (d).
Câu 3 (trang 18): Sau khi công chúa khỏi bệnh, nhà vua lại lo lắng về điều gì?
Trả lời: Nhà vua lo rằng tối hôm ấy trăng sẽ lên. Thấy Mặt Trăng thật vẫn sáng trên trời, công chúa sẽ biết chiếc Mặt Trăng mình đang đeo là giả. Khi đó cô bé sẽ buồn, thất vọng và có thể lại ốm.
Câu 4 (trang 18): Tại sao công chúa không thất vọng về món quà của nhà vua? Tìm các ý đúng:
a) Vì công chúa không muốn làm vua cha buồn.
b) Vì công chúa có cách nghĩ về Mặt Trăng khác với người lớn.
c) Vì công chúa cho rằng có nhiều Mặt Trăng, cái này mất thì cái khác lại mọc lên.
d) Vì công chúa thích sợi dây chuyền nên không cần lấy Mặt Trăng thật xuống nữa.
Trả lời: Chọn b, c.
- c) Công chúa so sánh: răng rụng thì răng mới mọc, hươu rụng sừng thì sừng mới mọc; Mặt Trăng cũng thế. Vậy Mặt Trăng trên trời chỉ là cái mới mọc ra.
- b) Lời giải thích ấy cho thấy cô bé nghĩ về Mặt Trăng theo cách riêng của trẻ con, rất khác cách nghĩ của vua và các nhà khoa học.
Trong bài không có chi tiết nào cho thấy công chúa sợ vua cha buồn (a) hay chỉ cần sợi dây chuyền (d).
Lưu ý: có sách giải chỉ chọn c. Em nên chọn cả b vì chính cách nghĩ hồn nhiên ấy là lí do sâu xa giúp công chúa không thất vọng.
Câu 5 (trang 18): Theo em, câu chuyện muốn nói với người lớn điều gì về trẻ em? Người lớn cần làm thế nào để hiểu trẻ em? Viết một đoạn văn trình bày suy nghĩ của em.
Trả lời: Đoạn văn cần trả lời đủ hai ý: (1) trẻ em có cách nghĩ riêng, khác người lớn; (2) người lớn nên làm gì để hiểu các em. Đoạn văn tham khảo:
Câu chuyện Rất nhiều Mặt Trăng nhắn với người lớn rằng trẻ em không suy nghĩ giống như người lớn. Với nhà vua và các nhà khoa học, Mặt Trăng là thứ khổng lồ, không thể với tới. Còn với cô công chúa nhỏ, Mặt Trăng chỉ bé bằng móng tay, mất cái này sẽ có cái khác. Vì thế, muốn hiểu trẻ em, người lớn đừng vội nghĩ thay các em mà hãy hỏi, hãy kiên nhẫn lắng nghe như chú hề trong truyện. Khi được lắng nghe, chúng em sẽ mạnh dạn nói ra mong muốn của mình, và người lớn cũng tìm được cách giúp đỡ đúng nhất.
B. Tự nhận xét (trang 18)
Câu 1 (trang 18): Em đạt yêu cầu ở mức nào?
Trả lời: Em so bài làm của mình với gợi ý ở trên rồi tự xếp mức:
- Tốt: câu 1 chọn c, câu 2 chọn b, câu 4 chọn đủ b và c; câu 3 nêu được nỗi lo của vua (đêm có trăng, công chúa phát hiện quà giả, buồn và ốm lại); đoạn văn câu 5 trả lời đủ hai ý, câu văn rõ ràng.
- Đạt: đúng phần lớn các câu; đoạn văn có ý nhưng còn ngắn hoặc mắc vài lỗi.
- Cần cố gắng: sai nhiều câu trắc nghiệm hoặc chưa viết được đoạn văn.
Câu 2 (trang 18): Em cần cố gắng thêm về mặt nào?
Trả lời: Em xem lại câu mình làm chưa đúng để biết cần luyện gì, ví dụ:
- Với câu hỏi “Tìm ý đúng nhất”, đọc hết bốn ý rồi chọn ý bao quát nhất, không dừng ở ý đầu tiên thấy hợp.
- Với câu hỏi “Tìm các ý đúng”, xét từng ý một, tìm chi tiết trong bài làm căn cứ, tránh chọn thiếu.
- Khi viết đoạn văn trình bày suy nghĩ, đọc kĩ đề xem có mấy câu hỏi nhỏ và trả lời đủ từng câu.
Ôn lại các bài đọc trong Bài 1: Thư gửi các học sinh, Chuyện một người thầy, Khi bé Hoa ra đời, Tôi học chữ.