Các phong trào thi đua của Đội là bài đọc trong phần Tự đánh giá cuối Bài 13 (Chủ nhân tương lai), sách Tiếng Việt lớp 5 Cánh diều tập 2, trang 48–49. Bài viết tóm tắt văn bản, gợi ý đáp án 5 câu hỏi và bài tập (có bảng tổng hợp và đoạn văn mẫu), kèm cách tự nhận xét.
A. Đọc và làm bài tập: Các phong trào thi đua của Đội (trang 48)
Văn bản thông tin theo Chi Mai, giới thiệu bốn phong trào thi đua lớn của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, mỗi đoạn nói về một phong trào:
- Đoạn 1: phong trào đầu tiên mang tên người anh hùng nhỏ tuổi Trần Quốc Toản, ra đời năm 1948 theo lời kêu gọi của Bác Hồ. Thiếu nhi giúp đỡ gia đình bộ đội và thương binh, cùng tăng gia sản xuất, mở lớp xoá mù chữ cho người lớn.
- Đoạn 2: phong trào Kế hoạch nhỏ được thiếu nhi Hải Phòng và Sơn Tây khởi xướng năm 1958. Tiền làm kế hoạch nhỏ góp lại xây được nhiều công trình mang tên thiếu nhi.
- Đoạn 3: năm 1963, phong trào Thiếu nhi làm nghìn việc tốt khởi đầu từ một trường ở Bắc Ninh rồi lan ra cả nước, xuất hiện rất nhiều tấm gương tốt.
- Đoạn 4: từ năm 2017, Hội đồng Đội Trung ương phát động phong trào học và làm theo Năm điều Bác Hồ dạy, giúp thiếu nhi rèn luyện những đức tính tốt.
Giải nghĩa từ (theo chú thích SGK và lời giải thích thêm):
- Trường Phổ thông cấp II Liên Sơn: nay là Trường Trung học cơ sở Tam Sơn, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh.
- Hội đồng Đội Trung ương: cơ quan chỉ đạo, hướng dẫn công tác Đội và phong trào thiếu nhi cả nước.
- Kế hoạch nhỏ: việc làm vừa sức của thiếu nhi như thu gom giấy vụn, sắt vụn để góp tiền làm việc chung.
- Thi đua: cùng nhau cố gắng làm tốt nhất một việc.
Gợi ý đọc: giọng rõ ràng, rành mạch; đọc đúng các mốc năm 1948, 1958, 1963, 2017 và tên các phong trào.
Nội dung chính bài Các phong trào thi đua của Đội
Văn bản giới thiệu các phong trào thi đua tiêu biểu của Đội từ năm 1948 đến nay. Qua đó, ta thấy thiếu nhi Việt Nam ở thời nào cũng chăm ngoan, làm nhiều việc tốt, góp sức cho đất nước.
Câu hỏi và bài tập (trang 48, 49)
Câu 1 (trang 48): Văn bản viết về điều gì? Tìm ý đúng nhất:
a) Viết về các phong trào thi đua trước đây của Đội.
b) Viết về các phong trào thi đua hiện nay của Đội.
c) Viết về các phong trào thi đua từ trước đến nay của Đội.
d) Viết về kết quả các phong trào thi đua của Đội.
Trả lời: Chọn c. Văn bản đi từ phong trào đầu tiên năm 1948 đến phong trào đang diễn ra từ năm 2017. Ý a và b chỉ đúng một phần; ý d chỉ nói đến kết quả nên chưa bao quát.
Câu 2 (trang 49): Dựa vào bài đọc, hãy hoàn thành bảng tổng hợp theo mẫu sau:
| Tên phong trào thi đua | Thời điểm phát động | Người (hoặc cơ quan, tổ chức) phát động | Các hoạt động thi đua |
| Trần Quốc Toản | 1948 | Bác Hồ | Giúp đỡ việc nhà cho gia đình chiến sĩ, thương binh; tham gia lao động sản xuất; dạy chữ cho đồng bào chưa biết chữ;… |
Trả lời: Em điền tiếp ba phong trào còn lại:
| Tên phong trào thi đua | Thời điểm phát động | Người (hoặc cơ quan, tổ chức) phát động | Các hoạt động thi đua |
| Kế hoạch nhỏ | 1958 | Thiếu nhi Hải Phòng và Sơn Tây (nêu sáng kiến) | Làm kế hoạch nhỏ, góp tiền xây dựng các công trình thiếu nhi: Nhà máy nhựa Tiền Phong, Đoàn tàu mang tên Đội, Khách sạn Khăn Quàng Đỏ |
| Thiếu nhi làm nghìn việc tốt | 1963 | Trường Phổ thông cấp II Liên Sơn, tỉnh Bắc Ninh (nơi khởi đầu) | Làm việc tốt: chăm học, chăm làm, sống thật thà, dũng cảm, giữ gìn của công,… |
| Thiếu nhi Việt Nam thi đua làm theo Năm điều Bác Hồ dạy | 2017 | Hội đồng Đội Trung ương | Học tập và làm theo Năm điều Bác Hồ dạy, rèn luyện, phát triển các phẩm chất tốt đẹp |
Ghi chú: bài đọc không kể riêng hoạt động của phong trào năm 2017, chỉ nói phong trào giúp thiếu nhi rèn luyện phẩm chất tốt. Vì vậy ô cuối em ghi theo ý đó.
Câu 3 (trang 49): Các phong trào thi đua của Đội nói lên điều gì về thiếu nhi Việt Nam? Tìm các ý đúng:
a) Thiếu nhi Việt Nam tích cực tham gia bảo vệ Tổ quốc.
b) Thiếu nhi Việt Nam xứng đáng là chủ nhân tương lai của đất nước.
c) Thiếu nhi Việt Nam luôn được gia đình và xã hội quan tâm, chăm sóc.
d) Thiếu nhi Việt Nam là những bông hoa đẹp trong một vườn hoa đẹp.
Trả lời: Chọn a, b, d.
- Ý a: thời kháng chiến, thiếu nhi giúp đỡ gia đình bộ đội, thương binh, góp sức cho công cuộc bảo vệ đất nước.
- Ý b: qua mọi phong trào, thiếu nhi đều chăm ngoan, biết góp sức xây dựng đất nước.
- Ý d: tác giả so sánh những tấm gương tốt với bông hoa đẹp nở khắp nơi.
- Ý c đúng với thực tế nhưng bài đọc không nói đến, nên không chọn.
Câu 4 (trang 49): Trong đoạn văn sau, những từ nào được viết hoa để thể hiện sự tôn trọng đặc biệt?
Trẻ em là hạnh phúc của gia đình, là chủ nhân tương lai của Tổ quốc. Vì vậy, các em cần được yêu thương, chăm sóc, giáo dục và bảo vệ, như lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Cái mầm có xanh thì cây mới vững, cái búp có xanh thì lá mới tươi, quả mới tốt; con trẻ có được nuôi dưỡng, giáo dục hẳn hoi thì dân tộc mới tự cường, tự lập.”.
Trả lời: Các từ được viết hoa để tỏ sự tôn trọng đặc biệt là Tổ quốc và Chủ tịch (trong “Chủ tịch Hồ Chí Minh”).
- Tổ quốc: chữ T viết hoa để bày tỏ tình yêu, sự kính trọng với đất nước.
- Chủ tịch: viết hoa khi đi kèm tên Bác để tỏ lòng kính trọng.
- Hồ Chí Minh là tên riêng nên các chữ đầu tiếng vốn đã phải viết hoa theo quy tắc viết tên người.
Câu 5 (trang 49): Viết đoạn văn ngắn giới thiệu một hoạt động của em (hoặc chi đội em) tham gia phong trào thi đua của Đội.
Trả lời: Đoạn văn nên nêu: tên hoạt động và phong trào; thời gian, cách làm; kết quả; cảm nghĩ của em. Đoạn văn tham khảo:
Hưởng ứng phong trào Kế hoạch nhỏ, tháng trước chi đội lớp 5A của em tổ chức thu gom giấy vụn. Cả tuần, chúng em gom sách báo cũ, vỏ hộp giấy ở nhà, buộc thành từng bó gọn gàng. Sáng thứ Bảy, các bạn mang giấy đến sân trường để cân. Lớp em góp được gần 80 ki-lô-gam, đứng thứ hai toàn khối. Số tiền bán giấy được nhà trường dùng để mua sách vở tặng các bạn có hoàn cảnh khó khăn. Em thấy rất vui vì việc làm nhỏ của mình đã giúp được bạn bè.
B. Tự nhận xét (trang 49)
Câu 1 (trang 49): Em đạt yêu cầu ở mức nào?
Trả lời: Em đối chiếu bài làm: câu 1 chọn c; câu 2 điền đủ ba dòng của bảng; câu 3 chọn a, b, d; câu 4 tìm đúng hai từ Tổ quốc, Chủ tịch. Câu 5 đạt khi đoạn văn giới thiệu rõ một hoạt động có thật và nói được cảm nghĩ. Vở bài tập gợi ý thang 10 điểm: câu 1: 1 điểm; câu 2 và câu 3 mỗi câu 2 điểm; câu 4: 1 điểm; câu 5: 4 điểm. Từ 9 điểm trở lên là tốt, từ 5 đến 8 điểm là đạt, dưới 5 điểm là cần cố gắng.
Câu 2 (trang 49): Em cần cố gắng thêm về mặt nào?
Trả lời: Em có thể cần:
- Đọc văn bản thông tin: tìm nhanh mốc thời gian, tên người, tên sự việc để lập bảng.
- Ôn cách viết hoa tên người, tên địa lí và các từ viết hoa để tỏ sự tôn trọng.
- Viết đoạn văn giới thiệu theo trình tự: hoạt động gì, làm thế nào, kết quả ra sao.
Ôn lại các bài đọc trong Bài 13: Cậu bé và con heo đất, Hè vui, Hoa trạng nguyên, Ngôi nhà thiên nhiên.