Ai có lỗi? là bài đọc trong phần Tự đánh giá cuối Bài 8 (Có lí có tình), sách Tiếng Việt lớp 5 Cánh diều tập 1, trang 117–119. Bài viết tóm tắt câu chuyện, gợi ý đáp án 5 câu hỏi và bài tập (có đoạn văn mẫu gạch dưới kết từ), kèm cách tự nhận xét.
A. Đọc và làm bài tập: Ai có lỗi? (trang 117, 118)
Truyện theo nhà văn I-ta-li-a A-mi-xi, Hoàng Thiếu Sơn dịch. Người kể chuyện xưng “tôi” là cậu bé En-ri-cô:
- Đang tập viết, En-ri-cô bị Cô-rét-ti vô tình huých khuỷu tay làm hỏng nét chữ. Bạn cười và bảo không cố ý, nhưng En-ri-cô vẫn giận, cho là bạn kiêu vì vừa được thưởng.
- Tức bạn, En-ri-cô đẩy lại làm hỏng trang vở của Cô-rét-ti. Cô-rét-ti giận, hẹn gặp nhau ở cổng trường.
- Nguôi giận, En-ri-cô nhớ lại cảnh bạn vừa học vừa chăm mẹ ốm, chiếc áo sờn vai vì vác củi, và thấy ân hận. Cậu muốn xin lỗi mà không nói nên lời.
- Tan học, En-ri-cô giơ thước lên khi bạn tới gần, nhưng Cô-rét-ti lại cười hiền và rủ làm lành. Hai bạn ôm nhau.
- Về nhà, En-ri-cô bị bố mắng vì mình có lỗi mà không xin lỗi trước, lại còn doạ đánh bạn.
Giải nghĩa từ:
- Nắn nót: viết cẩn thận từng nét cho thật đẹp.
- Kiêu căng: tự cho mình hơn người, coi thường người khác.
- Sứt chỉ: đường may ở quần áo bị bung chỉ ra.
- Ngây: đờ người ra, không biết nói gì, làm gì.
Gợi ý đọc: giọng kể của En-ri-cô thay đổi theo tâm trạng: bực bội, rồi hối hận, rồi ngạc nhiên, xúc động; lời Cô-rét-ti lúc làm lành đọc hiền hậu; lời bố đọc nghiêm khắc.
Nội dung chính bài Ai có lỗi?
Câu chuyện khuyên chúng ta biết nhường nhịn, rộng lượng với bạn bè, và khi mắc lỗi thì phải dũng cảm nhận lỗi, chủ động xin lỗi, không để cơn giận dẫn tới hành động sai.
Câu hỏi và bài tập (trang 119)
Câu 1 (trang 119): Vì sao En-ri-cô nổi giận với Cô-rét-ti? Tìm ý đúng:
a) Vì En-ri-cô cho rằng Cô-rét-ti vừa được phần thưởng nên kiêu căng.
b) Vì Cô-rét-ti giơ tay doạ En-ri-cô và bảo: “Cậu cố ý đấy nhé!”.
c) Vì Cô-rét-ti chạm khuỷu tay vào En-ri-cô, làm hỏng bài viết.
d) Vì Cô-rét-ti đã làm hỏng bài viết của En-ri-cô mà vẫn cười.
Trả lời: Chọn c. Câu chuyện kể: bạn huých tay làm nét chữ hỏng, và ngay câu sau là “Tôi nổi giận”. Cơn giận đến trước nụ cười và lời giải thích của Cô-rét-ti. Ý a là điều En-ri-cô nghĩ thêm sau đó, khiến cậu bực hơn; ý b xảy ra muộn hơn, sau khi En-ri-cô đẩy bạn.
Lưu ý: các sách giải chọn khác nhau ở câu này (có sách chọn a, có sách chọn d). Em bám vào câu văn nêu đúng lúc En-ri-cô nổi giận để chọn c.
Câu 2 (trang 119): Vì sao En-ri-cô không chủ động xin lỗi bạn? Tìm ý đúng:
a) Vì En-ri-cô vẫn còn tức Cô-rét-ti.
b) Vì En-ri-cô thiếu dũng cảm nhận lỗi.
c) Vì En-ri-cô muốn bạn xin lỗi mình trước.
d) Vì En-ri-cô nghĩ rằng bạn cố ý làm hỏng bài viết của mình.
Trả lời: Chọn b. Lúc ấy En-ri-cô đã hết giận, đã hiểu bạn không cố ý và rất muốn xin lỗi, nhưng câu xin lỗi “cứ tắc nghẹn trong cổ”. Cậu chưa đủ can đảm để nói ra lỗi của mình. Vì thế ý a, d không còn đúng ở thời điểm này.
Lưu ý: có sách giải chọn a. Em đọc lại đoạn En-ri-cô hối hận sẽ thấy cơn giận đã lắng xuống rồi.
Câu 3 (trang 119): Vì sao bố En-ri-cô mắng bạn ấy? Tìm ý đúng:
a) Vì En-ri-cô hiểu nhầm là Cô-rét-ti kiêu căng và giận bạn.
b) Vì En-ri-cô cố ý đẩy Cô-rét-ti, làm hỏng bài viết của bạn.
c) Vì En-ri-cô không xin lỗi Cô-rét-ti trước, còn giơ thước doạ bạn.
d) Vì En-ri-cô hiểu lầm câu nói của bạn: “Lát nữa ta gặp nhau ở cổng.”.
Trả lời: Chọn c. Lời bố nói rõ hai điều: con có lỗi thì con phải là người xin lỗi, đằng này con lại cầm thước doạ đánh bạn.
Câu 4 (trang 119): Qua câu chuyện, em học được ở Cô-rét-ti điều gì?
Trả lời: Em học được ở Cô-rét-ti:
- Lòng rộng lượng: bạn bị đẩy hỏng vở, bị giơ thước doạ, vẫn bỏ qua cho En-ri-cô.
- Sự chủ động làm lành: không chờ bạn xin lỗi mà tự đến rủ làm bạn lại như cũ.
- Biết kiềm chế: thấy thầy nhìn, bạn hạ tay xuống, không đánh nhau trong lớp.
- Biết quý tình bạn hơn cái đúng – sai nhỏ nhặt.
Câu 5 (trang 119): Viết đoạn văn ngắn nêu cảm nghĩ của em về cách ứng xử của Cô-rét-ti và En-ri-cô. Gạch dưới các kết từ trong đoạn văn của em.
Trả lời: Đoạn văn nên nhận xét cả hai bạn: điểm chưa đúng, điểm đáng quý của mỗi bạn và bài học em rút ra. Nhớ dùng một số kết từ (và, nhưng, của, vì, để, nên…) rồi gạch dưới. Đoạn văn tham khảo (kết từ được gạch dưới):
Đọc truyện Ai có lỗi?, em quý Cô-rét-ti và cũng thông cảm với En-ri-cô. En-ri-cô nóng tính nên đã giận bạn vì một chuyện nhỏ, lại còn đẩy bạn hỏng cả trang vở. Nhưng cậu biết hối hận, biết nhớ đến hoàn cảnh vất vả của bạn. Cô-rét-ti lại thật đáng khâm phục: bạn bỏ qua mọi chuyện để giữ lấy tình bạn. Câu chuyện nhắc em phải bình tĩnh khi giận và dám nói lời xin lỗi khi mình sai.
B. Tự nhận xét (trang 119)
Câu 1 (trang 119): Em đạt yêu cầu ở mức nào?
Trả lời: Em đối chiếu bài làm: câu 1 chọn c; câu 2 chọn b; câu 3 chọn c; câu 4 nêu được ít nhất một điều đáng học ở Cô-rét-ti (rộng lượng, chủ động làm lành). Câu 5 đạt khi đoạn văn nhận xét được cả hai bạn và gạch đúng các kết từ. Vở bài tập gợi ý thang 10 điểm: câu 1, 2, 3 mỗi câu 1 điểm; câu 4: 2 điểm; câu 5: 5 điểm. Từ 9 điểm trở lên là tốt, từ 5 đến 8 điểm là đạt, dưới 5 điểm là cần cố gắng.
Câu 2 (trang 119): Em cần cố gắng thêm về mặt nào?
Trả lời: Em có thể cần:
- Đọc kĩ trình tự sự việc: điều gì xảy ra trước, điều gì xảy ra sau, để trả lời đúng câu hỏi “vì sao”.
- Ôn kết từ: và, nhưng, để, của, vì, rằng… và các cặp kết từ.
- Viết đoạn văn nhận xét nhân vật có lí lẽ: nêu việc làm rồi mới nói em đánh giá thế nào.
Ôn lại các bài đọc trong Bài 8: Mồ Côi xử kiện, Người chăn dê và hàng xóm, Chuyện nhỏ trong lớp học, Tấm bìa các tông.