Trạm tỷ là cách đọc Hán Việt của chữ 站姐 trong giới fan Trung Quốc, chỉ người lập và điều hành một “trạm” (fansite) chuyên chụp ảnh thần tượng, thường theo chân nghệ sĩ ra sân bay, sự kiện, phim trường rồi đăng ảnh lên mạng. Fan Việt mê phim, nhạc Hoa ngữ hay gặp chữ này khi đọc tin Cbiz; viết “trạm tỉ” cũng là cùng một từ.
| Nghĩa ngắn | Chủ fansite chuyên chụp và đăng ảnh thần tượng |
| Gốc từ | Tiếng Trung 站姐: 站 (trạm) + 姐 (chị) |
| Tương đương | Gần với “master” của fansite trong giới fan K-pop |
| Sắc thái | Trung tính trong fandom; có lúc mang ý chê khi trạm tỷ bám theo quá mức |
Trạm tỷ nghĩa là gì?
Trong tiếng lóng của fan Trung Quốc, trạm (站, đọc là zhàn) không phải trạm xe mà là “trạm hình”, tức một tài khoản mạng xã hội hay trang web chuyên đăng ảnh, lịch trình của một nghệ sĩ. Người Trung gọi các tài khoản này là 站子. Tỷ (姐) là chị. Ghép lại, trạm tỷ là “chị phụ trách trạm”: người đứng ra lập trang, cầm máy chụp, chỉnh ảnh rồi đăng lên Weibo cho fan khác xem.
Chữ “chị” có từ việc phần lớn người làm trạm là nữ. Dù vậy, trong cách dùng hiện nay, chữ này gắn với vai trò hơn là giới tính.
Fan Việt mượn nguyên âm Hán Việt, nên ta có “trạm tỷ”, “trạm tỉ”, cạnh những từ cùng gốc như “trạm hình”, “mở trạm”. Trang tổng hợp thuật ngữ Cbiz của Hoatieu cũng giải thích trạm tỷ là người đứng đầu fansite, tương tự master fan bên K-pop.
Một trạm tỷ thường làm những việc gì
Công việc của trạm tỷ khá giống phóng viên ảnh tự phát, chỉ khác là “chủ đề” luôn là một nghệ sĩ:
- Theo dõi lịch trình công khai của thần tượng, có mặt ở sân bay, buổi diễn, họp báo, phim trường.
- Chụp ảnh bằng máy ảnh ống kính dài, chỉnh màu rồi đăng lên trang, thường là nhanh nhất có thể để kéo lượt xem.
- Tổ chức các hoạt động ủng hộ cùng hội fan, có trạm lớn còn làm photobook, lịch, đồ lưu niệm in ảnh tự chụp.
Ảnh của trạm tỷ giúp nghệ sĩ có thêm hình ảnh đẹp trên mạng, nhất là những buổi không có phóng viên chính thức. Vì vậy trong mắt fan, một trạm có “tay máy” giỏi là niềm tự hào chung. Đồ lưu niệm do trạm làm cũng là một dạng hàng fan sưu tầm về nhóm nhạc, ca sĩ, dù không phải hàng chính hãng của công ty quản lý.
Những ngôi sao đông fan, kéo lượng tìm kiếm cao nhất showbiz Hoa ngữ thường được gọi là đỉnh lưu 顶流, và cũng là người có nhiều trạm tỷ theo chân nhất.
Khi trạm tỷ bị chỉ trích
Báo chí Trung Quốc nhiều lần nhắc tới mặt trái của nghề này. Một số người biến việc chụp ảnh thành nghề kiếm tiền, bán ảnh, góp quỹ, khiến các trạm chạy đua giành tấm hình độc quyền.
Chuyện chen lấn ở sân bay, chĩa ống kính vào đời tư nghệ sĩ cũng thường bị lên án. Ranh giới khá rõ: chụp ở sự kiện công khai là một chuyện, bám theo đến nơi ở, chỗ riêng tư là chuyện khác. Ở bên K-pop, kiểu hâm mộ vượt giới hạn ấy còn bị gọi bằng những cái tên nặng hơn. Người đọc muốn hiểu các cấp độ hâm mộ có thể tham khảo bài về chữ stan và kiểu fan cuồng.
Trạm tỷ trong câu chuyện của fan
Chữ này thường xuất hiện khi fan bàn chuyện ảnh, lịch trình, hoạt động ủng hộ:
- Bình luận dưới bài đăng: “Ảnh sân bay hôm nay đẹp xỉu, trạm tỷ nhà nào chụp vậy?”
- Nhóm chat của hội fan: “Trạm tỷ mới mở đặt photobook, ai muốn góp thì nhắn mình nhé.”
- Bài tin giải trí: “Nam diễn viên lên tiếng nhắc các trạm tỷ không theo xe riêng của anh.”
- Tự giới thiệu trên trang cá nhân: “Một trạm tỷ nghiệp dư, chỉ chụp ở sự kiện công khai.”
Viết cho người ngoài fandom đọc, có thể nói rõ hơn: “người lập trang ảnh của fan”, “chủ fansite”. Ai mới làm quen với thế giới này nên đọc thêm về cách giới trẻ gọi người nổi tiếng là idol.
Fan các nhóm như TFBOYS, TNT còn hay nhắc tới các thế hệ TF Family cùng các chữ tứ đại, nhị đại để chỉ từng lứa thực tập sinh.
Thắc mắc của fan mới khi đọc tin Cbiz
Trạm tỷ là gì trong fandom Trung Quốc?
Là người điều hành một trạm ảnh của fan, chuyên chụp và đăng hình thần tượng ở các sự kiện. Họ thường có máy ảnh chuyên nghiệp và có lượng người theo dõi riêng khá đông.
Trạm tỷ và fansite khác nhau thế nào?
Fansite (trạm) là trang hay tài khoản đăng ảnh, tin tức về nghệ sĩ. Trạm tỷ là người đứng sau trang ấy. Nói gọn: fansite là cái trạm, trạm tỷ là người giữ trạm.
Trạm tỷ có phải là fan cuồng không?
Không hẳn. Phần lớn chỉ chụp ở nơi công khai và coi đây là cách ủng hộ thần tượng. Chỉ những người bám theo đời tư, gây phiền cho nghệ sĩ mới bị cộng đồng chê trách.
Viết trạm tỷ hay trạm tỉ?
Cả hai đều gặp trên mạng. Âm Hán Việt của 姐 thường viết là “tỷ” hoặc “tỉ”, cùng một nghĩa là chị, như trong “tỷ muội”.