Tóm tắt Phục hồi tầng ozone: Thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu giúp em nắm nhanh thông tin chính trong bài báo của Lê My (Tuổi Trẻ cuối tuần, 30/10/2021). Văn bản thuộc Bài 8 sách Ngữ văn 10 Kết nối tri thức, tập hai. Dưới đây là 7 mẫu tóm tắt: ngắn nhất, một đoạn, theo bố cục, theo mốc thời gian, theo chuỗi nguyên nhân – giải pháp, chi tiết và để thuyết trình.
Sơ đồ tư duy tóm tắt Phục hồi tầng ozone
Khung ý cần nhớ: vai trò tầng ozone – thủ phạm CFC và các phát hiện khoa học – hành động chung của thế giới – kết quả hôm nay – bài học về hợp tác toàn cầu.
Tóm tắt Phục hồi tầng ozone ngắn nhất – mẫu 1
Tầng ozone từng bị hợp chất CFC bào mòn, tạo lỗ thủng lớn ở Nam Cực. Nhờ các nhà khoa học tìm ra nguyên nhân và các quốc gia cùng thực hiện Nghị định thư Mông-tơ-rê-an, CFC gần như bị loại bỏ, tầng ozone đang hồi phục. Đó là minh chứng hiếm có cho sức mạnh của hợp tác toàn cầu.
Tóm tắt Phục hồi tầng ozone trong một đoạn văn – mẫu 2
Bài viết của Lê My kể lại câu chuyện cứu tầng ozone – lớp khí ở tầng bình lưu giữ vai trò che chắn tia cực tím cho sự sống. Vào thập niên 1970, Mô-li-nơ và Rao-lân phát hiện các chất CFC tưởng là vô hại, khi bay lên cao, sẽ bị bức xạ cực tím bẻ gãy và nhả ra clo – thứ phá vỡ phân tử ozone. Năm 1985, phép đo của Pha-mơn khẳng định Nam Cực đã có lỗ thủng ozone; sau đó Xô-lơ-mơn làm rõ vì sao tốc độ tàn phá lại lớn đến vậy. Liên hợp quốc mở đàm phán từ năm 1986, Nghị định thư Mông-tơ-rê-an có hiệu lực năm 1989, các nước lần lượt ngừng sản xuất CFC. Kết quả, gần như mọi chất gây hại đã biến khỏi sản xuất, và vết thủng được dự báo lành vào khoảng năm 2060. Theo tác giả, thành quả ấy đến từ sự kết hợp giữa khoa học, quyết tâm chính trị và đồng thuận của công chúng.
Tóm tắt Phục hồi tầng ozone theo bố cục – mẫu 3
Phần 1 – Tin vui và ý nghĩa. Ít ai còn nghe tin xấu về tầng ozone vì nó đang dần lành lại. Từ báo động năm 1985 đến hành động nhanh chóng của cộng đồng quốc tế, câu chuyện này gợi mở cách xử lí những khủng hoảng môi trường khác.
Phần 2 – Khoa học lần ra thủ phạm. Tầng ozone ở tầng bình lưu giúp lọc tia UV có hại. Các nhà khoa học lần lượt chỉ ra vai trò của CFC (1974), xác nhận lỗ thủng ở Nam Cực (1985) và giải thích cơ chế clo được giải phóng lặp đi lặp lại khiến ozone suy giảm rất nhanh. Bước “chẩn bệnh” hoàn tất, nhân loại cần “chữa bệnh”.
Phần 3 – Thế giới cùng hành động. Đàm phán bắt đầu năm 1986, hàng trăm giải pháp thay thế CFC được đề xuất, Nghị định thư Mông-tơ-rê-an được mọi quốc gia phê chuẩn. CFC bị khai tử, tầng ozone hồi phục, hàng triệu ca ung thư da được ngăn ngừa. Công việc vẫn tiếp diễn; những người có công được vinh danh; và bài học lớn nhất là sức mạnh của đồng thuận toàn cầu.
Tóm tắt theo các mốc thời gian – mẫu 4
- 1930: hợp chất CFC đầu tiên xuất hiện, được dùng rộng rãi vì rẻ và tiện.
- Thập niên 1970: phát hiện tầng ozone mỏng dần; Mô-li-nơ và Rao-lân chỉ ra CFC là nguyên nhân.
- 1974: nghiên cứu của hai ông được công bố trên tạp chí Nature.
- 1985: nhóm của Pha-mơn xác nhận lỗ thủng ozone ở Nam Cực.
- Những năm sau đó: Xô-lơ-mơn dẫn đầu các chuyến khảo sát Nam Cực, lí giải tốc độ phá hủy.
- 1986: bắt đầu các vòng đàm phán quốc tế; chuyên gia Andersen cùng cộng sự đưa ra hàng trăm phương án thay thế.
- 1989: Nghị định thư Mông-tơ-rê-an có hiệu lực; 2008: được mọi quốc gia phê chuẩn (theo bài viết).
- Thập niên 1990: phần lớn thế giới ngừng sản xuất CFC.
- 2021: giải Tương lai Sự sống vinh danh Pha-mơn, Xô-lơ-mơn, Andersen.
- 2030 – 2060 (dự báo): khoảng 2 triệu ca ung thư da mỗi năm được ngăn ngừa; lỗ thủng ở Nam Cực khép lại.
Tóm tắt theo chuỗi vấn đề – nguyên nhân – giải pháp – kết quả – mẫu 5
Vấn đề: tầng ozone – tấm khiên chống tia UV của hành tinh – bị suy giảm, nhất là ở vùng cực, đe dọa sức khỏe con người và các loài sinh vật.
Nguyên nhân: CFC trong bình xịt, máy lạnh, tủ lạnh bay lên tầng cao, bị tia UV phân hủy, giải phóng clo; mỗi nguyên tử clo phá vỡ rất nhiều phân tử ozone vì được tái sinh sau mỗi phản ứng.
Giải pháp: các nhà khoa học cảnh báo và cung cấp bằng chứng; Liên hợp quốc dẫn dắt đàm phán; chuyên gia vạch lộ trình thay thế CFC trong từng ngành; người tiêu dùng tẩy chay, chính phủ quyết liệt, doanh nghiệp đầu tư công nghệ mới.
Kết quả và bài học: các chất gây suy giảm ozone gần như vắng bóng, tầng ozone đang phục hồi. Muốn giải quyết khủng hoảng môi trường, cần khoa học dẫn đường, chính trị quyết tâm và công chúng đồng lòng.
Tóm tắt Phục hồi tầng ozone chi tiết – mẫu 6
Mở đầu bài viết, Lê My cho biết tin tức về tầng ozone thưa dần chính vì tình hình đã sáng sủa hơn; câu chuyện này chứng minh khi khoa học bắt tay với ý chí chính trị, con người có thể đổi hướng số phận của mình. Năm 1985, giới khoa học khí quyển cảnh báo tầng ozone có nguy cơ biến mất trong vài chục năm tới; thế giới phản ứng nhanh hiếm thấy, và giờ đây lớp ozone đang hồi phục.
Ở phần “Khoa học vào vai thám tử”, tác giả giải thích tầng ozone nằm trong tầng bình lưu, cản tia cực tím vốn có thể gây bỏng nắng và ung thư. Đến thập niên 1970, khi ozone có dấu hiệu mỏng đi ở hai cực, Mô-li-nơ và Rao-lân tìm ra thủ phạm là CFC – hóa chất ra đời năm 1930, rẻ, đa dụng và từng được coi là vô hại. Hai ông chứng minh rằng ở thượng tầng khí quyển, tia UV làm vỡ phân tử CFC, clo tự do tách oxy khỏi phân tử ozone. Phát hiện công bố năm 1974 chưa đủ sức thuyết phục giới chính trị, cho đến khi năm 1985 Pha-mơn đo được lỗ thủng ở Nam Cực – thực chất là vùng ozone loãng đi rất nhiều. Các chuyến khảo sát của Xô-lơ-mơn sau đó cho thấy clo được giải phóng trở lại sau mỗi chu trình, nên một nguyên tử có thể hủy hoại hàng trăm nghìn phân tử khí ozone.
Ở phần “Đồng lòng”, tác giả kể từ năm 1986, Liên hợp quốc mở đàm phán; nhóm của Andersen ở Cơ quan Bảo vệ môi trường Mỹ đưa ra hàng trăm phương án thay CFC cho từng ngành. Nghị định thư Mông-tơ-rê-an có hiệu lực năm 1989 và về sau được mọi quốc gia phê chuẩn. Thập niên 1990, đa số nước ngừng sản xuất CFC. Số liệu của UNEP cho thấy 99% chất phá hủy ozone đã không còn được dùng; lỗ thủng được dự báo liền lại quanh năm 2060, hàng triệu người được bảo vệ khỏi ung thư da, khí hậu cũng được hưởng lợi. Dù vậy, các hội đồng khoa học vẫn tiếp tục theo dõi. Năm 2021, ba gương mặt có công được trao giải Tương lai Sự sống; trước đó Mô-li-nơ, Rao-lân và Crutzen nhận Nobel Hóa học 1995. Tác giả kết luận: cá nhân khởi động thay đổi, nhưng sức bền của cuộc chiến nằm ở công chúng và sự đồng thuận quốc tế.
Tóm tắt Phục hồi tầng ozone để thuyết trình – mẫu 7
Thưa thầy cô và các bạn, bài báo Phục hồi tầng ozone: Thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu kể một câu chuyện có hậu của Trái Đất. Từ những năm 1970 đến 1985, các nhà khoa học như những thám tử đã tìm ra CFC là nguyên nhân làm thủng tầng ozone. Từ năm 1986, Liên hợp quốc và các quốc gia cùng hành động, đỉnh cao là Nghị định thư Mông-tơ-rê-an. Đến nay, gần như toàn bộ chất gây hại đã bị loại bỏ và tầng ozone đang lành lại. Thông điệp của bài: nếu cả thế giới cùng chung tay như vậy, chúng ta có thể vượt qua cả những thách thức môi trường khác như biến đổi khí hậu hay rác thải nhựa.
Kết luận
Khi tóm tắt văn bản này, em nên giữ đúng trình tự: tin vui về tầng ozone – phát hiện khoa học về CFC – nỗ lực quốc tế – kết quả và bài học; ghi chính xác các mốc 1974, 1985, 1986, 1989 và dự báo năm 2060. Để hiểu sâu hơn, em đọc thêm các bài dưới đây.
Xem thêm:
- Soạn bài Phục hồi tầng ozone (Kết nối tri thức 10)
- Tóm tắt Sự sống và cái chết (Trịnh Xuân Thuận)
- Tóm tắt Nghệ thuật truyền thống của người Việt (Nguyễn Văn Huyên)