Tóm tắt Sự sống và cái chết giúp em nắm nhanh các thông tin chính trong văn bản thông tin của nhà vật lí thiên văn Trịnh Xuân Thuận, trích Từ điển yêu thích bầu trời và các vì sao. Văn bản học ở Bài 8 sách Ngữ văn 10 Kết nối tri thức, tập hai; câu 2 phần Sau khi đọc (trang 77) cũng yêu cầu em tóm tắt thông tin chính và chỉ ra cách tác giả sắp xếp chúng. Dưới đây là 6 mẫu tóm tắt từ ngắn đến chi tiết.
Sơ đồ tư duy tóm tắt Sự sống và cái chết
Trình tự thông tin cần nhớ: hai hướng phát triển (phức tạp hơn – đa dạng hơn) – ngược dòng thời gian qua ba mốc 3 tỉ, 500 triệu, 140 triệu năm – các loài cùng tồn tại nhưng có loài tuyệt chủng – đấu tranh sinh tồn và cái chết thúc đẩy tiến hóa – vật vô sinh thì không tiến hóa.
Tóm tắt Sự sống và cái chết ngắn nhất – mẫu 1
Văn bản cho biết sự sống trên Trái Đất ngày càng phức tạp và đa dạng; các loài cùng tồn tại nhưng nhiều loài đã diệt vong. Vì phải đấu tranh sinh tồn và đối mặt với cái chết, các loài không ngừng tiến hóa; cái chết vì thế là động lực của sự sống.
Tóm tắt Sự sống và cái chết trong một đoạn văn – mẫu 2
Theo Trịnh Xuân Thuận, sự sống tiến triển theo chiều dọc (cơ thể sinh vật ngày càng phức tạp) và chiều ngang (số loài ngày càng nhiều). Nếu quay lại 3 tỉ năm trước, ta chỉ gặp vi khuẩn; 500 triệu năm trước đã có tảo, bọt biển, rêu, nấm, bọ ba thùy, tôm cua; 140 triệu năm trước lại thêm hoa, bướm, ong, chim, cá, thú nhỏ và cả những con khủng long đáng sợ. Loài mới ra đời không xóa bỏ hết loài cũ, nhưng cũng có những loài biến mất như bọ ba thùy hay khủng long, để lại chỗ cho loài khác. Chính áp lực sinh tồn và cái chết đã buộc các loài tiến hóa, hoàn thiện. Vật vô sinh như nguyên tử, hạt ánh sáng thì không thay đổi, vì chúng không phải tranh đấu để tồn tại.
Tóm tắt Sự sống và cái chết theo bố cục – mẫu 3
Đoạn 1. Lịch sử sinh giới tiến lên theo hai chiều: mức độ phức tạp tăng dần và sự đa dạng loài mở rộng dần.
Đoạn 2. Hành trình ngược thời gian cho thấy: thuở 3 tỉ năm trước chỉ có vi khuẩn đơn sơ; đến 500 triệu năm trước đã có thực vật bậc thấp, nấm và nhiều động vật biển; ở 140 triệu năm trước, Trái Đất rực rỡ hoa lá, côn trùng, chim muông, có thú có vú nhỏ và những loài bò sát khổng lồ.
Đoạn 3. Các dạng sống đơn giản và phức tạp cùng tồn tại; tuy nhiên có loài bị đào thải hoàn toàn do biến cố tự nhiên (giá lạnh cuối kỉ Péc-mi, tiểu hành tinh va vào Trái Đất 65 triệu năm trước), mở ra chỗ trống cho loài khác phát triển.
Đoạn 4. Sức ép phải sống sót và cái chết rình rập khiến các loài phải tiến hóa; trước nguy cơ diệt vong, sự sống càng sáng tạo. Ngược lại, hạt cơ bản và nguyên tử không tiến hóa vì không chịu đe dọa nào.
Tóm tắt thông tin chính và cách sắp xếp – mẫu 4
- Thông tin 1: sự sống phát triển theo hai hướng – ngày càng phức tạp và ngày càng đa dạng.
- Thông tin 2: diện mạo sự sống ở ba mốc thời gian trong quá khứ (3 tỉ năm, 500 triệu năm, 140 triệu năm).
- Thông tin 3: các loài cùng chung sống nhưng không loài nào tồn tại mãi; tuyệt chủng giải phóng ổ sinh thái.
- Thông tin 4: đấu tranh sinh tồn và cái chết là nguyên nhân của tiến hóa; vật vô sinh không tiến hóa.
- Cách sắp xếp: từ khái quát đến cụ thể, theo trình tự thời gian (lùi về quá khứ) rồi đến quan hệ nhân quả và kết luận về ý nghĩa của cái chết.
Tóm tắt Sự sống và cái chết chi tiết – mẫu 5
Văn bản mở đầu bằng nhận định: sự phát triển của sinh giới trên Trái Đất đi theo hai hướng đồng thời. Hướng thứ nhất là độ phức tạp tăng dần theo thời gian – từ vi khuẩn chỉ có một tế bào đến cơ thể con người vô cùng tinh vi. Hướng thứ hai là sự phong phú, đa dạng của muôn loài ngày càng mở rộng.
Để minh họa, tác giả đưa người đọc đi ngược thời gian. Ba tỉ năm trước, hành tinh chỉ có hai dạng vi khuẩn, đời sống còn đơn điệu. Năm trăm triệu năm trước, cảnh vật đã khác: tảo, bọt biển, rêu, nấm, một số côn trùng, bọ ba thùy, tôm, cua và động vật thân mềm xuất hiện. Một trăm bốn mươi triệu năm trước, ngoài những sinh vật ấy (bọ ba thùy đã không còn) là sắc màu của hoa, những cánh bướm, tiếng ong, tiếng chim, các loài cá sinh sôi, thú có vú nhỏ ẩn trong rừng và những con khủng long ăn thịt khiến ta khiếp sợ.
Tác giả lưu ý: loài thích nghi hơn ra đời không có nghĩa loài kém tiến hóa hơn phải biến mất; sinh vật đơn giản như trùng đế giày vẫn sống cùng sứa, nhím biển, chim, chuột và con người. Nhưng cũng không loài nào bất tử. Bọ ba thùy chết vì giá rét cuối kỉ Péc-mi, khủng long bị diệt vong khi một tiểu hành tinh lao vào Trái Đất 65 triệu năm trước. Những cuộc tuyệt chủng ấy để lại các ổ sinh thái trống cho loài khác nhanh chóng chiếm chỗ.
Cuối cùng, tác giả lí giải: các loài tiến hóa vì phải giành giật sự sống và vì cái chết đang chờ phía trước. “Cái chết cho phép sự sống tiến lên.” Trước hiểm họa diệt vong, sự sống luôn kháng cự mãnh liệt và sáng tạo ra cách vượt qua. Vật vô sinh thì khác: hạt cơ bản, nguyên tử không cần đấu tranh, không bị đào thải nên không tiến hóa – hạt ánh sáng sinh ra ngay sau Big Bang chẳng khác gì hạt ánh sáng sinh ra hôm nay.
Tóm tắt Sự sống và cái chết để thuyết trình – mẫu 6
Bài viết của Trịnh Xuân Thuận giống một chuyến tham quan bảo tàng sự sống. Đầu tiên, ông chỉ cho ta thấy sự sống lớn lên theo hai hướng: tinh vi hơn và phong phú hơn. Sau đó, ông dắt ta lùi qua từng chặng thời gian để chứng kiến Trái Đất đổi thay, từ thế giới vi khuẩn đến thời của hoa, chim và khủng long. Ông cho biết các loài chung sống nhưng cũng lần lượt có loài biến mất, nhường chỗ cho loài khác. Và điểm dừng cuối cùng là một bài học: cái chết không chỉ là dấu chấm hết, nó là lí do khiến muôn loài phải vươn lên, tiến hóa không ngừng.
Kết luận
Khi tóm tắt Sự sống và cái chết, em nên bám vào 4 đoạn đánh số của văn bản và giữ đúng trình tự: khái quát – mốc thời gian – tồn tại và tuyệt chủng – ý nghĩa của cái chết. Mẫu 4 có thể dùng trực tiếp cho câu 2 phần Sau khi đọc trong SGK.
Xem thêm:
- Soạn bài Sự sống và cái chết (Kết nối tri thức 10)
- Soạn bài Phục hồi tầng ozone: Thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu
- Soạn bài Nghệ thuật truyền thống của người Việt