Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Tiết độ sứ là gì? Chức quan nhà Đường và họ Khúc ở Tĩnh Hải quân

Cập nhật 22/10/2026·MMavrick Nguyễn·8 phút đọc
Nội dung chính
  • Tiết độ sứ là chức quan gì?
  • 節度使: cờ tiết trong tay viên sứ
  • Từ quan giữ biên thành lãnh chúa cát cứ
  • Khúc Thừa Dụ và danh hiệu Tĩnh Hải quân tiết độ sứ

Tiết độ sứ là tên một chức quan đặt ra từ thời nhà Đường (Trung Quốc), ban đầu là võ quan coi việc quân ở một vùng trấn giữ biên giới, về sau nắm luôn cả hành chính, thuế khóa của vùng ấy. Với học sinh Việt Nam, chức tiết độ sứ là chức gì sẽ rõ hơn qua sự kiện Khúc Thừa Dụ năm 905: người Việt tự nắm chức quan này, mở đầu thời kì tự chủ.

Nghĩa ngắn Quan đứng đầu một trấn (phiên trấn), cầm quân và dần nắm cả việc cai trị
Gốc từ Hán Việt 節度使
Loại từ Danh từ, thuật ngữ lịch sử
Thời gian tồn tại Đặt từ đầu thế kỉ VIII thời Đường; ở nước ta gắn với Tĩnh Hải quân thế kỉ IX–X
tiết độ sứ là gì
tiết độ sứ là gì? Quan đứng đầu một trấn thời Đường

Tiết độ sứ là chức quan gì?

Hiểu đơn giản, tiết độ sứ là người được triều đình trung ương giao trấn giữ một vùng rộng, gồm nhiều châu, với quyền chỉ huy quân đội ở đó. Lúc mới đặt, chức này chỉ lo việc quân. Càng về sau, người giữ chức còn được tự mộ lính, bổ nhiệm thuộc hạ và thu thuế để nuôi quân. Một tiết độ sứ mạnh vì thế chẳng khác gì một ông vua nhỏ trong vùng mình.

Các từ điển tiếng Việt giải thích chức này gắn với lịch sử nước ta: một chức quan to nắm binh quyền, thường do hoàng đế Trung Quốc phong hoặc thừa nhận. Cách giải thích ấy khớp với giai đoạn cuối Bắc thuộc, khi đất nước ta là Tĩnh Hải quân và người đứng đầu mang danh hiệu “Tĩnh Hải quân tiết độ sứ”.

Trong sách vở, tên chức thường đi kèm tên vùng: Hà Tây tiết độ sứ, Lĩnh Nam tiết độ sứ, Tĩnh Hải quân tiết độ sứ. Đọc thấy cấu trúc “tên vùng + tiết độ sứ” là biết đó là người cầm đầu vùng ấy.

節度使: cờ tiết trong tay viên sứ

Tên chức có ba chữ Hán. Chữ tiết (節) nghĩa gốc là đốt tre, rồi mở rộng thành chừng mực, khí tiết. Thiều Chửu còn ghi một nghĩa xưa rất hợp ở đây: phù tiết, tức tín vật của nhà vua mà người được sai đi phải mang theo để làm tin. Chữ độ (度) là đồ đo, rồi phép tắc, chừng mực, như trong chế độ, pháp độ. Chữ sứ (使) là người được sai đi làm việc, như sứ giả, đại sứ.

Ghép lại, cái tên gợi hình ảnh một viên quan cầm tín vật của vua, được giao quyền xếp đặt, điều khiển mọi việc ở một vùng xa kinh đô. Điều thú vị là hai chữ đầu tiết độ trong tiếng Việt hiện nay còn sống riêng với nghĩa “có chừng mực” (ăn uống có tiết độ), một nghĩa nghe rất hiền lành so với những ông quan cát cứ trong sử.

Từ quan giữ biên thành lãnh chúa cát cứ

Khoảng năm 710–711, để chống những cuộc tấn công từ phía tây, nhà Đường đặt chức tiết độ sứ đầu tiên ở vùng Hà Tây. Đến đời Đường Huyền Tông, dọc biên giới đã có mười trấn có tiết độ sứ.

Quyền lớn kéo theo hiểm họa. An Lộc Sơn từng một mình giữ chức tiết độ sứ ở ba trấn, nắm trong tay quân đội rất đông, rồi chính ông ta khởi binh năm 755, mở đầu cuộc loạn An Sử làm nhà Đường suy hẳn. Sau loạn, triều đình không thu lại được quyền, tiết độ sứ còn đặt thêm ở cả vùng nội địa, nhiều nơi cha truyền con nối. Cuối cùng nhà Đường bị chính một tiết độ sứ là Chu Ôn lật đổ năm 907. Sang thời Tống, chức này chỉ còn là danh hiệu, rồi biến mất ở thời Nguyên.

Khúc Thừa Dụ và danh hiệu Tĩnh Hải quân tiết độ sứ

Năm 866, nhà Đường đổi An Nam đô hộ phủ thành Tĩnh Hải quân, đặt chức tiết độ sứ để cai quản; người đầu tiên giữ chức là Cao Biền. Những người giữ chức sau đó đều là quan người phương Bắc.

Năm 905, nhân lúc nhà Đường rối ren và viên tiết độ sứ ở Tĩnh Hải quân bị triệu về, hào trưởng đất Hồng Châu là Khúc Thừa Dụ đem quân chiếm thủ phủ Đại La, tự xưng tiết độ sứ. Nhà Đường không còn đủ sức can thiệp, đành phong chức cho ông. Trên danh nghĩa, nước ta vẫn là một trấn của nhà Đường. Trên thực tế, người Việt đã tự cai quản đất nước mình.

Chức ấy tiếp tục ở trong tay người Việt qua Khúc Hạo, Khúc Thừa Mỹ, rồi Dương Đình Nghệ. Sau chiến thắng Bạch Đằng năm 938, Ngô Quyền không nhận danh hiệu tiết độ sứ nữa mà xưng vương, chấm dứt hẳn thời Bắc thuộc. Trận đánh ấy về sau được nhắc lại trong bài phú nổi tiếng về sông Bạch Đằng. Bởi vậy, bài kiểm tra Lịch sử lớp 6 hay hỏi việc Khúc Thừa Dụ xưng tiết độ sứ có ý nghĩa gì; câu trả lời ngắn là: giành quyền tự chủ, đặt nền cho nền độc lập.

Tiết độ sứ, thứ sử, đô hộ: đừng lẫn chức này với chức kia

Sách lịch sử về thời Bắc thuộc nhắc nhiều tên chức quan. Bảng sau giúp đặt chúng vào đúng chỗ.

Chức danh Đứng đầu Ghi chú
Thứ sử (刺史) Một châu Có từ thời Hán; lúc đầu là quan đi giám sát, sau thành quan cai trị châu
Đô hộ (đô hộ phủ) Một vùng đất bị cai trị, như An Nam đô hộ phủ Đơn vị nhà Đường dùng ở nước ta từ năm 679 đến 866
Tiết độ sứ (節度使) Một phiên trấn gồm nhiều châu Cầm quân, về sau nắm cả hành chính, tài chính
Vương, đế Cả một nước độc lập Ngô Quyền xưng vương năm 939, bỏ hẳn danh hiệu tiết độ sứ

Đọc tên chức cho đúng cũng là bước đầu của cách nhà sử học đọc sử liệu. Mấy chức trên không có quan hệ đồng nghĩa hay trái nghĩa theo kiểu từ thường; chúng là các bậc khác nhau trong bộ máy cai trị. Gần với tiết độ sứ nhất là phiên trấn, tên gọi vùng đất do một tiết độ sứ cầm đầu. Một chỗ học sinh hay viết sai: “tiết độ xứ”. Chữ ở cuối là sứ trong sứ giả, không phải xứ trong xứ sở.

Tiết độ sứ qua mấy câu ôn bài Lịch sử

Tiết độ sứ là chức gì trong lịch sử Việt Nam?

Là chức đứng đầu Tĩnh Hải quân, tên gọi nước ta thời cuối Bắc thuộc. Lúc đầu do nhà Đường cử người phương Bắc sang; từ năm 905 Khúc Thừa Dụ và các người kế tục là người Việt nắm chức này.

Vì sao Khúc Thừa Dụ xưng tiết độ sứ mà không xưng vương?

Giữ danh hiệu của nhà Đường giúp ông có được sự thừa nhận, tránh cớ cho phương Bắc đem quân sang, trong khi thực quyền đã nằm trong tay người Việt. Đó là cách giành tự chủ khéo léo khi thế nước còn chưa đủ mạnh.

Tiết độ sứ tiếng Anh là gì?

Sách tiếng Anh thường giữ phiên âm tiếng Trung là jiedushi, hoặc dịch là military governor, military commissioner.

Tiết độ sứ còn xuất hiện sau thời Bắc thuộc không?

Có, nhưng chỉ là chức quan bình thường, không còn là người đứng đầu đất nước. Sử thời Trần vẫn ghi một số người giữ chức tiết độ sứ ở các lộ, phủ.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
FB88
FB88
FB88
fb88
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
Hay88
Hay88
Hay88
Hay88
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
33win
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
RR88
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
kèo bóng đá
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5