Tiếng nói của văn nghệ là tiểu luận nổi tiếng của Nguyễn Đình Thi, từng được học trong sách Ngữ văn 9 tập hai chương trình cũ và đến nay vẫn thường được dùng làm ngữ liệu nghị luận văn học (các bài khác của khối 9 xem tại chuyên mục Ngữ văn lớp 9). Bài viết tổng hợp những điều cần nắm: nội dung văn bản, tác giả, hoàn cảnh ra đời, thể loại, bố cục, hệ thống luận điểm, giá trị nội dung và nghệ thuật, ý nghĩa nhan đề, sơ đồ tư duy và hai mẫu tóm tắt.
Nội dung văn bản Tiếng nói của văn nghệ
Mở đầu tiểu luận, Nguyễn Đình Thi khẳng định mọi tác phẩm nghệ thuật đều lấy chất liệu từ hiện thực, nhưng người nghệ sĩ còn muốn nói điều mới mẻ, gửi gắm một phần tâm hồn mình vào đời sống. Ông dẫn hai câu thơ tả cảnh xuân trong Truyện Kiều và cảm giác bâng khuâng khi gấp lại Truyện Kiều hay An-na Ca-rê-nhi-na để chứng minh: điều văn nghệ đem lại không phải mấy lời răn dạy đạo đức hay ý triết học khô cứng, mà là cả một thế giới cảm xúc, ước mơ, những vẻ đẹp ta chưa từng nhận ra. Ông viết: “Những nghệ sĩ lớn đem tới được cho cả thời đại họ một cách sống của tâm hồn.”
Tiếp đó, tác giả nói về sự cần thiết của văn nghệ, nhất là với những cuộc đời lam lũ, tăm tối. Một câu ca dao, một buổi chèo đủ khiến những người phụ nữ nông thôn lam lũ thuở trước được cười, được khóc, được sống trọn vẹn hơn. Từ đó ông đi đến nhận định: “Lời gửi của văn nghệ là sự sống.”
Phần cuối bàn về con đường riêng của văn nghệ. Văn nghệ nói với cả tâm hồn con người, trước hết là với cảm xúc; tư tưởng trong nghệ thuật không phơi bày lộ liễu mà lặng lẽ thấm qua hình ảnh, câu chuyện. Tác phẩm là kết tinh tâm hồn người sáng tác và là sợi dây truyền sự sống ấy sang người đọc, giúp con người tự bồi đắp tâm hồn mình.
Thông tin tác giả Nguyễn Đình Thi
Nguyễn Đình Thi (1924 – 2003) sinh ở Luang Prabang (Lào), quê gốc làng Vũ Thạch, Hà Nội; năm 1931 gia đình về nước. Từ rất trẻ ông đã viết sách triết học, đồng thời tham gia phong trào Việt Minh, là cán bộ chủ chốt của Hội Văn hóa cứu quốc, đại biểu dự Quốc dân Đại hội Tân Trào năm 1945.
Ông là nghệ sĩ đa tài hiếm có: viết tiểu thuyết (Xung kích, Vỡ bờ), làm thơ (Đất nước), soạn kịch (Con nai đen, Rừng trúc, Nguyễn Trãi ở Đông Quan), sáng tác ca khúc (Diệt phát xít, Người Hà Nội) và cả những trang lí luận, phê bình. Ông giữ cương vị Tổng Thư ký Hội Nhà văn Việt Nam hơn ba mươi năm và được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 1996.
Ở mảng lí luận, ông có cách viết vừa sắc sảo vừa giàu cảm xúc, nhiều nhận định về nghệ thuật trở thành câu được trích dẫn rộng rãi. Ngoài Tiếng nói của văn nghệ, học sinh còn gặp ông qua tiểu luận Mấy ý nghĩ về thơ. Tiểu sử đầy đủ có ở bài Tác giả Nguyễn Đình Thi.
Thông tin tác phẩm Tiếng nói của văn nghệ
Tiếng nói của văn nghệ được in ở đâu?
Tiểu luận in trong tập Mấy vấn đề văn học của Nguyễn Đình Thi, xuất bản năm 1956.
Hoàn cảnh sáng tác
Văn bản được viết năm 1948, những năm đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Lúc ấy, giới văn nghệ đang tìm cách xây dựng một nền văn nghệ mới gắn với nhân dân và cuộc sống chiến đấu; tiểu luận góp phần trả lời câu hỏi văn nghệ là gì và cần cho con người ra sao.
Thể loại, phương thức biểu đạt
- Thể loại: tiểu luận, nghị luận về một vấn đề văn học nghệ thuật.
- Phương thức biểu đạt: nghị luận là chính, kết hợp biểu cảm.
Bố cục Tiếng nói của văn nghệ có mấy phần?
Văn bản thường được chia làm 2 phần:
- Phần 1 (từ đầu đến “cách sống của tâm hồn”): nội dung phản ánh, thể hiện của văn nghệ.
- Phần 2 (còn lại): vì sao con người cần văn nghệ và văn nghệ cảm hóa con người như thế nào.
Nếu chia theo luận điểm, có thể tách phần 2 thành hai ý: vai trò của văn nghệ với con người, và cách văn nghệ tác động tới người đọc.
Hệ thống luận điểm
- Văn nghệ phản ánh hiện thực, đồng thời chuyên chở điều người nghệ sĩ muốn nhắn nhủ, những suy nghĩ và cảm xúc của họ.
- Con người cần văn nghệ để sống đầy đủ, phong phú hơn; văn nghệ đem ánh sáng đến cả những cuộc đời tăm tối nhất.
- Văn nghệ có sức cảm hóa kì diệu vì nó tác động bằng cảm xúc; tư tưởng của nó lặng lẽ thấm qua hình tượng.
Giá trị nội dung
Văn bản làm rõ nội dung đặc thù của văn nghệ, khẳng định văn nghệ là nhu cầu không thể thiếu của đời sống tinh thần và chỉ ra con đường cảm hóa riêng của nghệ thuật: tác động bằng rung cảm để con người tự hoàn thiện tâm hồn.
Giá trị nghệ thuật
- Bố cục chặt chẽ, luận điểm rõ ràng, nối tiếp nhau một cách tự nhiên.
- Lí lẽ kết hợp nhuần nhuyễn với dẫn chứng phong phú từ văn học trong nước, nước ngoài và đời sống thực tế.
- Giọng văn tha thiết, đầy nhiệt huyết; ngôn ngữ giàu hình ảnh; nhiều câu văn hàm súc như định nghĩa về nghệ thuật.
Ý nghĩa nhan đề Tiếng nói của văn nghệ
Nhan đề coi văn nghệ như một tiếng nói, tức một cách giao tiếp riêng giữa nghệ sĩ với người đọc, người nghe. Tiếng nói ấy không phải lời giảng giải mà là lời của tình cảm, đi thẳng vào tâm hồn. Ngay từ nhan đề, tác giả đã định hướng vấn đề: văn nghệ nói gì, vì sao con người cần nghe, và nó nói bằng cách nào.
Sơ đồ tư duy Tiếng nói của văn nghệ
Tóm tắt Tiếng nói của văn nghệ
Mẫu 1 – Tóm tắt Tiếng nói của văn nghệ ngắn nhất
Tiểu luận khẳng định văn nghệ lấy chất liệu từ hiện thực nhưng luôn gửi theo điều người nghệ sĩ muốn nói, cùng những suy tư, rung động của họ. Con người cần văn nghệ vì nó giúp ta sống phong phú, đầy đủ hơn. Văn nghệ tác động bằng con đường tình cảm, khiến con người tự chuyển biến từ bên trong.
Mẫu 2 – Tóm tắt Tiếng nói của văn nghệ đầy đủ
Nguyễn Đình Thi cho rằng mọi tác phẩm nghệ thuật đều xây dựng từ chất liệu của đời sống, song nghệ sĩ không chép lại hiện thực mà muốn nói thêm điều mới, gửi gắm một phần tâm hồn mình. Qua những trang Truyện Kiều, An-na Ca-rê-nhi-na, người đọc nhận được không chỉ lời răn đạo đức mà cả niềm say mê, nỗi buồn vui, thương ghét và những vẻ đẹp chưa từng thấy. Văn nghệ cần cho con người, nhất là với những ai sống cực nhọc, cách biệt: một câu ca dao, một đêm chèo cũng đủ làm cuộc đời họ sáng lên. Sức mạnh ấy đến từ chỗ văn nghệ tác động bằng cảm xúc; tư tưởng trong nghệ thuật ẩn mình trong hình tượng, khơi gợi người đọc tự suy nghĩ. Tác phẩm vì thế trở thành sợi dây truyền sự sống, giúp con người tự xây dựng tâm hồn mình.
Lời kết
Học Tiếng nói của văn nghệ, em cần nhớ ba luận điểm về nội dung, vai trò và con đường tác động của văn nghệ, cùng nghệ thuật nghị luận giàu cảm xúc của Nguyễn Đình Thi. Đây cũng là văn bản hữu ích để lấy lí lẽ khi làm các đề nghị luận văn học.
Xem thêm: