Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Tiền lệ là gì? Nghĩa chữ 前例, cách dùng và khác án lệ ra sao?

Cập nhật 22/10/2026·MMavrick Nguyễn·7 phút đọc
Nội dung chính
  • Chữ tiền lệ ghép từ đâu?
  • Việc cũ thành khuôn cho việc sau
  • Tiền lệ pháp và án lệ có giống nhau?
  • Tiền lệ, thông lệ, lệ thường khác nhau ra sao?

Tiền lệ là việc đã xảy ra từ trước, rồi được người sau lấy làm cái lệ, làm khuôn để xử những việc giống thế. Tra “tiền lệ nghĩa là gì” trong từ điển, bạn sẽ gặp đúng ý ấy. Hay gặp nhất là các cụm tạo tiền lệ, phá vỡ tiền lệ và chưa có tiền lệ, tức chưa từng xảy ra lần nào.

Ai muốn hiểu rõ khái niệm phép vua thua lệ làng có thể đọc thêm cách giải thích kèm ví dụ dễ nhớ.

Nghĩa ngắn Việc đã có trước, được dựa vào để làm theo hoặc xử theo về sau
Gốc từ Hán Việt 前例: tiền (trước) + lệ (mẫu, thói thường)
Loại từ Danh từ
Sắc thái Trung tính; tốt hay xấu tùy việc được lấy làm khuôn
tiền lệ là gì
tiền lệ là gì? Việc có trước, làm khuôn cho việc sau

Chữ tiền lệ ghép từ đâu?

Chữ tiền (前) ở đây là “trước”, cùng nghĩa với tiền bối, tiền đề, tiền kiếp. Không dính gì tới đồng tiền trong túi. Chữ lệ (例) Thiều Chửu giảng là lấy cái này làm mẫu mực cho cái kia; họ của nó gồm thể lệ, điều lệ, luật lệ, ngoại lệ. Từ điển Trần Văn Chánh còn ghi thêm nghĩa “thí dụ” và nghĩa “thói quen”.

Ghép lại, tiền lệ là “cái mẫu có từ trước”. Người Việt còn dùng chữ lệ trơn trong lời ăn tiếng nói rất quen: lệ làng, thành lệ, phá lệ. Câu “phép vua thua lệ làng” cho thấy cái lệ đã thành nếp thì đôi khi còn mạnh hơn cả luật viết.

Cần phân biệt với chữ lệ là nước mắt (淚) trong giọt lệ, rơi lệ. Hai chữ đọc giống nhau nhưng là hai chữ Hán khác hẳn.

Việc cũ thành khuôn cho việc sau

Từ điển của Viện Ngôn ngữ học xếp tiền lệ là danh từ, chỉ việc xảy ra từ trước và tạo thành cái lệ cho những việc về sau. Wiktionary tiếng Việt giảng sát hơn một chút: việc đã xảy ra và đã được giải quyết, dùng làm dẫn chứng cho những việc tương tự. Điểm chung là có hai lần: một việc đã qua, và một việc mới đang soi vào nó.

Từ này hay đi theo vài cụm cố định:

  • Tạo tiền lệ: làm một việc mà sau này người khác có cớ đòi được như thế. Cho một bạn nộp bài trễ không trừ điểm sẽ tạo tiền lệ cho cả lớp.
  • Phá vỡ tiền lệ: làm khác hẳn cách vẫn làm. Đội bóng tỉnh lẻ lần đầu vô địch, phá vỡ tiền lệ mấy chục năm.
  • Chưa có tiền lệ, chưa từng có tiền lệ: chưa từng xảy ra. Một đợt nắng nóng chưa có tiền lệ.
  • Theo tiền lệ: làm như lần trước đã làm. Theo tiền lệ, buổi lễ tổng kết vẫn tổ chức ở sân trường.

Tiền lệ không mang sẵn nghĩa xấu. Người ta nói “tiền lệ tốt” cũng như “xóa bỏ một tiền lệ xấu”. Nhưng trong câu nói thường, “tạo tiền lệ” thường đi kèm lời e ngại, vì ai cũng biết một lần châm chước dễ thành mười lần.

Tiền lệ pháp và án lệ có giống nhau?

Trong luật học, tiền lệ pháp là việc dùng bản án đã xử làm căn cứ để xử những vụ có tình tiết tương tự. Đây là nguồn luật quan trọng ở các nước theo hệ thống thông luật như Anh, Mỹ; tiếng Anh gọi là precedent.

Ở Việt Nam, dạng tiền lệ này được gọi là án lệ. Đó là những lập luận, phán quyết trong bản án đã có hiệu lực, được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao lựa chọn và Chánh án công bố; thẩm phán phải nghiên cứu, áp dụng khi gặp vụ việc tương tự. Như vậy án lệ là một loại tiền lệ, còn tiền lệ thì rộng hơn nhiều, dùng được cho cả chuyện nhà, chuyện lớp.

Tiền lệ, thông lệ, lệ thường khác nhau ra sao?

Từ Nét chính Ví dụ
Tiền lệ Một việc cụ thể đã xảy ra, được viện ra để làm theo Lần trước đã cho nghỉ, giờ thành tiền lệ
Thông lệ Lệ thường, cái vẫn làm đều đặn, không cần chỉ ra lần đầu Họp phụ huynh đầu năm là thông lệ
Án lệ Bản án được công bố làm khuôn cho tòa xét xử Tòa áp dụng án lệ về hợp đồng
Ngoại lệ Trường hợp nằm ngoài lệ chung Quy định này không có ngoại lệ

Gần nghĩa với tiền lệ còn có tấm gương, mẫu, khuôn (khi nói việc làm theo). Từ đối lập về ý là chưa từng có, độc nhất, lần đầu. Thông lệ và tiền lệ hay bị dùng lẫn: thông lệ đã là nếp quen, còn tiền lệ có thể chỉ là một lần duy nhất nhưng đủ để người sau dựa vào. Muốn hiểu kĩ cái khung mà các lệ đặt ra, có thể đọc thêm bài những khuôn phép cộng đồng ngầm đồng thuận và bài chữ nguyên tắc 原則 trong đời thường.

Một chỗ dễ dùng sai: viết “tiền lệ chưa từng có” là thừa ý, vì tiền lệ đã có nghĩa là việc từng có. Viết gọn “chưa có tiền lệ” là đủ.

Tạo tiền lệ, tiền lệ xấu và chữ precedent

Tạo tiền lệ nghĩa là gì?

Là làm một việc lần đầu khiến người khác có lý do đòi được đối xử như thế ở những lần sau. Ví dụ, sếp duyệt cho một người làm việc ở nhà cả tuần thì những người khác có thể viện vào đó để xin tương tự.

Chưa có tiền lệ là gì?

Là chưa từng xảy ra trước đây, nên không có lần nào để so hay để làm theo. Báo chí hay dùng cho thời tiết, kỉ lục thể thao hoặc một quyết định mới hẳn.

Tiền lệ tiếng Anh là gì?

Danh từ là precedent; “tạo tiền lệ” là set a precedent. “Chưa có tiền lệ” thường dịch bằng tính từ unprecedented.

Tiền lệ xấu là gì?

Là một việc sai hoặc thiếu công bằng đã được để qua, khiến người sau làm theo. Chẳng hạn một lần cho qua chuyện đi muộn mà không nhắc nhở có thể thành tiền lệ xấu cho cả tập thể.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
nổ hũ
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
https://789betlove.com/
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
FB88
fb88
kèo nhà cái
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5