Thôi nôi là lễ mừng em bé tròn một tuổi, tức tròn 12 tháng sau ngày sinh, nên câu hỏi thôi nôi là mấy tháng có đáp án gọn: 12 tháng. Tên lễ lấy từ ý bé đã lớn, thôi nằm nôi để tập đứng, tập đi. Lễ thôi nôi thường có phần cúng tạ theo phong tục dân gian, trò cho bé chọn đồ vật và bữa tiệc mừng sinh nhật đầu tiên.
Khi gặp lại khái niệm câu nệ trong bài học khác, bạn có thể tra nhanh phần giải nghĩa riêng.
| Nghĩa | Lễ mừng trẻ tròn một tuổi, như sinh nhật đầu đời |
| Tên gọi khác | Lễ đầy năm |
| Thời điểm | Quanh ngày bé tròn 12 tháng; nhiều nhà tính theo âm lịch |
| Phần chính | Cúng Mụ, cúng thần linh và gia tiên, trò chọn đồ vật, tiệc mừng |
| Vùng miền | Có ở cả ba miền; cách bày lễ và tính ngày mỗi nơi một khác |
Thôi nôi là gì?
Cả hai chữ đều thuần Việt. Nôi là cái giường nhỏ có thể đưa qua đưa lại để ru trẻ ngủ. Thôi là dừng, không làm nữa, như trong thôi học, thôi việc. Ghép lại, thôi nôi là thôi nằm nôi: đứa trẻ đã cứng cáp, bắt đầu rời chiếc nôi để bò, ngồi, chập chững những bước đầu tiên.
Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê) xếp thôi nôi là tính từ, chỉ trẻ em vừa tròn một tuổi, với ví dụ lễ thôi nôi, bé sắp đến tuổi thôi nôi. Vì vậy nói “bé nhà mình thôi nôi rồi” hay “đi ăn thôi nôi” đều đúng: chữ này vừa chỉ cái mốc tuổi, vừa chỉ buổi lễ mừng mốc ấy.
Từ tục thờ Mụ đến bữa tiệc sinh nhật đầu đời
Thôi nôi gắn với tín ngưỡng dân gian về các bà Mụ. Theo lời truyền, mười hai bà Mụ nặn nên hình hài đứa trẻ, mỗi bà lo một phần việc từ lúc sinh nở đến khi nuôi dưỡng; cùng với các bà là Đức Ông (nhiều nơi khấn ba Đức Ông). Từ đó có chuỗi lễ cúng Mụ trong những năm đầu: đầy tháng, rồi thôi nôi. Một số tài liệu cho rằng tục cúng thôi nôi phổ biến nhất ở Nam Bộ thời trước.
Ngày trước, trẻ sơ sinh dễ ốm, nhiều em không qua khỏi năm đầu. Bé tròn một tuổi khỏe mạnh là chuyện đáng mừng, nên cả nhà làm lễ để cảm tạ và cầu cho con lớn khôn. Đó là ý nghĩa sâu nhất của buổi lễ, dù người ta tin vào bà Mụ nhiều hay ít. Thôi nôi cũng là lần đầu đứa trẻ được giới thiệu đông đủ với họ hàng, hàng xóm, nên thường làm to hơn lễ đầy tháng.
Việc cúng Mụ là phong tục, một phần của đời sống tín ngưỡng dân gian. Nhà có giữ, nhà không; có nhà bỏ phần cúng, chỉ làm tiệc sinh nhật với bánh kem và nến. Cả hai cách đều là mừng con tròn tuổi.
Lễ tạ Mụ không dừng ở thôi nôi; nhiều nhà còn làm lễ cúng căn khi bé tròn 3, 6, 9 hoặc 12 tuổi.
Người xưa còn gọi những đứa trẻ khó nuôi, mất khi còn rất nhỏ là con ranh con lộn, tin rằng chúng cứ đầu thai rồi lại bỏ đi.
Một buổi thôi nôi thường gồm những phần nào
Chọn ngày làm lễ
Nhiều gia đình tính theo âm lịch và làm lễ sớm hơn ngày sinh một chút: phổ biến là bé trai lùi một ngày, bé gái lùi hai ngày. Đây là lệ truyền miệng, có vùng tính khác. Phần tiệc mời khách thì nhà nào cũng chọn ngày cuối tuần cho tiện, không câu nệ.
Cúng Mụ và cúng thần linh
Mâm cúng Mụ thường bày theo số mười hai: mười hai chén chè, mười hai đĩa xôi nhỏ, kèm phần lớn hơn cho Đức Ông, thêm trầu cau, hoa, nhang đèn. Nhiều nhà bày thêm một mâm cúng Thổ Địa, Thần Tài, ông Táo và gia tiên với gà luộc, xôi, hoa quả. Lễ vật nhiều ít tùy điều kiện; cách bày, hướng đặt mâm mỗi vùng mỗi khác.
Bốc thôi nôi: trò chọn đồ vật
Cúng xong, bé được đặt trước một mâm đồ: bút, sách, kéo, lược, gương, tiền, đồ chơi ống nghe hay micro. Món bé cầm lên đầu tiên được người lớn “giải” thành nghề sau này: cầm bút thì học giỏi, cầm micro thì ca hát. Đây là trò vui để cả nhà cười, không đoán được tương lai thật. Một em bé một tuổi thường chọn món nào sặc sỡ, gần tay nhất. Bố mẹ chỉ nên bày đồ an toàn, không có cạnh sắc hay chi tiết nhỏ bé có thể cho vào miệng.
Tiệc mừng
Sau phần lễ là bữa cơm hoặc tiệc nhẹ. Khách mừng tuổi, tặng quà, chụp ảnh với bé. Ở thành phố, nhiều nhà chuyển phần này ra nhà hàng, trang trí bóng bay theo chủ đề.
Trong lời khấn và lời chúc ở buổi thôi nôi, câu quen nhất có lẽ là mau ăn chóng lớn, mong bé khỏe mạnh, ăn ngon ngủ yên.
Thôi nôi, đầy tháng, sinh nhật: ba mốc dễ lẫn
| Tiêu chí | Đầy tháng | Thôi nôi | Sinh nhật |
|---|---|---|---|
| Thời điểm | Bé tròn một tháng | Bé tròn một tuổi | Mỗi năm một lần, từ tuổi thứ hai trở đi |
| Ý nghĩa chính | Bé qua tháng đầu khó khăn; mẹ hết thời ở cữ | Bé qua năm đầu, thôi nằm nôi | Mừng thêm một tuổi |
| Phần cúng | Cúng Mụ (theo phong tục) | Cúng Mụ, thường to hơn đầy tháng | Thường không cúng |
| Nét riêng | Lần đầu ra mắt họ hàng | Trò chọn đồ vật | Bánh kem, thổi nến |
Thực ra thôi nôi chính là sinh nhật lần thứ nhất, chỉ khác là nó mang thêm phần lễ theo phong tục. Đầy tháng đến trước, khi bé mới được khoảng 30 ngày.
Lời ru, đồng dao và những năm đầu đời của em bé
Chiếc nôi trong văn hóa Việt luôn đi cùng tiếng ru. Trước khi đến tuổi thôi nôi, nhiều đứa trẻ đã lớn lên trong những câu hát của bà, của mẹ, như trong tuyển ca dao ru con ngủ. Rời nôi rồi, bé bước sang tuổi chơi trò với người lớn: vỗ tay, nắm tay, đoán đồ, như bài đồng dao Tập tầm vông và cách chơi nhiều thế hệ ông bà vẫn chơi với cháu. Thôi nôi đứng giữa hai giai đoạn ấy.
Thôi nôi cũng là một nghi lễ gia đình như lễ dạm ngõ trước khi cưới: đều đánh dấu một bước ngoặt, đều có trầu cau, đều để người thân hai bên gặp nhau chung vui.
Bố mẹ lần đầu làm thôi nôi thường hỏi gì
Thôi nôi là mấy tháng?
Là 12 tháng, tức khi bé tròn một tuổi. Nhiều gia đình tính theo âm lịch nên ngày làm lễ có thể lệch vài ngày hoặc vài tuần so với ngày sinh dương lịch.
Thôi nôi cúng cần gì?
Phần quen thuộc gồm mâm cúng Mụ (chè, xôi theo số mười hai, trầu cau, hoa, nhang đèn), mâm cúng thần linh, gia tiên và một mâm đồ vật để bé chọn. Lễ vật nhiều hay ít là chuyện mỗi nhà, quan trọng là chuẩn bị chu đáo trong khả năng.
Thôi nôi khác đầy tháng thế nào?
Đầy tháng mừng bé tròn một tháng, thôi nôi mừng bé tròn một năm. Thôi nôi thường làm lớn hơn và có thêm trò chọn đồ vật.
Không cúng, chỉ làm sinh nhật thì có được không?
Được. Cúng Mụ là phong tục, không phải quy định. Nhiều gia đình chỉ tổ chức tiệc sinh nhật nhỏ cho bé; cách nào cũng là mừng con lớn thêm một tuổi.