Cúng căn là lễ cúng theo tín ngưỡng dân gian mà cha mẹ làm cho con khi bé tròn 3, 6, 9 và 12 tuổi, để tạ ơn các bà Mụ và cầu cho con khỏe mạnh, bình an. Một số nơi gọi lễ này là cúng đốt. Lần cúng căn năm 12 tuổi được xem là lần cuối, nên còn có tên cúng dứt căn. Đây là tục lệ, nhà còn giữ, nhà đã bỏ, và cách làm mỗi vùng một khác.
| Nghĩa | Lễ cúng tạ bà Mụ theo các mốc tuổi của trẻ |
| Tên gọi khác | Cúng đốt; lần cuối gọi là cúng dứt căn |
| Thời điểm | Bé tròn 3, 6, 9 và 12 tuổi, thường tính theo âm lịch |
| Đối tượng khấn | Mười hai bà Mụ, theo quan niệm dân gian |
| Tính chất | Tục lệ trong gia đình, không bắt buộc |
Chữ “căn” trong cúng căn
Căn là chữ Hán Việt, nghĩa gốc là rễ cây, rồi rộng ra là gốc gác, cội nguồn, như trong căn nguyên, căn cơ, căn bản. Trong tín ngưỡng dân gian, chữ này còn gắn với ý phần số, phần gốc mà con người mang theo từ lúc chào đời.
Cách hiểu thường gặp về tục cúng căn đi theo hướng đó: đứa trẻ mới sinh được các bà Mụ nặn ra và che chở, nên trong những năm đầu đời cha mẹ cúng tạ để con được bảo bọc. Đến năm 12 tuổi, cúng lần cuối, coi như con đã đủ cứng cáp, “dứt” khỏi sự che chở ấy để tự lớn. Đây là cách giải thích dân gian, mỗi người kể mỗi khác, không có văn bản nào quy định.
Tên cúng đốt cũng được nhiều nơi dùng cho cùng lễ này. Còn khi người lớn nói “năm nay cúng căn cho thằng bé”, ý thường là lễ ở một mốc tuổi cụ thể, không phải lễ cúng chung trong năm.
Đầy tháng, thôi nôi rồi đến cúng căn
Trong tục thờ bà Mụ, cúng căn là chặng sau cùng của một chuỗi lễ cho trẻ nhỏ. Đặt cạnh nhau sẽ thấy rõ chỗ khác:
| Lễ | Thời điểm | Điểm riêng |
|---|---|---|
| Đầy tháng | Bé tròn một tháng | Lần cúng Mụ đầu tiên, mẹ hết thời ở cữ |
| Thôi nôi | Bé tròn một tuổi | Thường làm lớn, có trò cho bé chọn đồ vật |
| Cúng căn | Tròn 3, 6, 9, 12 tuổi | Ba năm một lần, lễ nhỏ hơn, thường chỉ trong nhà |
| Cúng dứt căn | Tròn 12 tuổi | Lần cúng Mụ cuối cùng cho trẻ |
So với lễ thôi nôi mừng bé tròn một tuổi, cúng căn ít người biết hơn hẳn. Nhiều gia đình làm đầy tháng, thôi nôi rất chu đáo nhưng tới các mốc 3, 6, 9 tuổi thì chỉ thắp nén nhang, hoặc bỏ qua.
Vì sao cứ ba năm lại cúng một lần?
Tục cúng căn mọc ra từ niềm tin vào các bà Mụ, những vị được dân gian tin là đã nặn nên hình hài đứa trẻ, dạy bé cười, bé lẫy, bé bò. Một số tài liệu xếp tục này vào dòng tín ngưỡng thờ Mẫu lâu đời của người Việt, cùng gốc với lễ đầy tháng và thôi nôi.
Còn chuyện vì sao chọn chu kỳ ba năm và dừng ở tuổi 12, các tài liệu phổ thông không giải thích rõ; người lớn tuổi mỗi nơi kể một kiểu. Điều dễ hiểu hơn là tâm lý đằng sau: ngày trước trẻ con hay ốm, cha mẹ lo con khó nuôi, nên mỗi lần con qua thêm một mốc tuổi bình yên là một lần muốn cảm tạ. Cũng từ nỗi lo ấy mà dân gian có thói quen nói câu trộm vía khi khen trẻ, như một cách giữ con cho lành.
Đến tuổi 12, đứa trẻ sắp bước vào tuổi thiếu niên. Cúng dứt căn vì thế giống một lời đánh dấu: phần chăm bẵm của những năm đầu đã xong.
Mâm cúng căn và cách mỗi nhà làm lễ
Ngày cúng căn thường được tính giống như ngày cúng thôi nôi, theo ngày sinh âm lịch của bé. Lễ vật nhìn chung tương tự mâm cúng Mụ, gồm mấy nhóm chính:
- Xôi, chè, thường bày theo số mười hai phần nhỏ cho các bà Mụ, kèm một phần lớn hơn.
- Gà luộc, hoa tươi, trái cây.
- Trầu cau, nhang đèn, rượu trắng.
Sau khi cúng, cha mẹ khấn tạ, xin cho con ăn ngoan chóng lớn, rồi cả nhà quây quần ăn bữa cơm. Nhiều nhà gộp luôn lễ cúng căn với tiệc sinh nhật của bé cho tiện. Lễ vật nhiều hay ít, bày theo hướng nào, có mời thầy cúng hay không đều tùy phong tục từng vùng và điều kiện mỗi nhà.
Cần nói thêm: cúng căn là một nét tín ngưỡng dân gian, không phải điều bắt buộc. Có gia đình giữ đủ bốn lần, có gia đình chỉ cúng năm 12 tuổi, và cũng có nhà không cúng lần nào mà con vẫn lớn khỏe. Nếu mâm cúng có bày đồ chơi cho bé, nên chọn món an toàn, không có chi tiết nhỏ dễ nuốt, vì đứa trẻ ba tuổi sẽ cầm ngay món đầu tiên trong tầm tay.
Cúng căn ở tuổi 3, 6, 9, 12: những điểm nên biết
Cúng căn là cúng gì?
Là lễ cúng tạ các bà Mụ vào những năm bé tròn 3, 6, 9 và 12 tuổi, cầu cho con bình an, khỏe mạnh. Lễ thuộc chuỗi lễ cúng Mụ cho trẻ, sau đầy tháng và thôi nôi.
Cúng căn cho bé mấy tuổi?
Theo tục lệ, ba năm một lần: khi bé tròn 3, 6, 9 và 12 tuổi. Ngày cúng thường tính theo âm lịch, cách tính giống ngày làm lễ thôi nôi.
Cúng dứt căn 12 tuổi khác các lần trước thế nào?
Đây là lần cúng Mụ cuối cùng cho trẻ, nên nhiều nhà làm chu đáo hơn ba lần trước. Sau lễ này, theo quan niệm dân gian, đứa trẻ coi như đã lớn, không còn cúng Mụ nữa.
Không cúng căn có sao không?
Không. Cúng căn là phong tục, không phải quy định. Làm hay không, làm lớn hay nhỏ là lựa chọn của mỗi gia đình; điều cha mẹ mong qua lễ này, con khỏe mạnh và lớn lên bình an, vẫn có thể gửi gắm bằng nhiều cách khác.