Tháp tùng là đi cùng để giúp việc, phục vụ cho một nhân vật quan trọng, thường là lãnh đạo cấp cao, trong một chuyến đi hay chuyến công du. Từ này mang sắc thái trang trọng, gần như chỉ gặp trên bản tin và văn bản hành chính. Người làm việc đó gọi là người tháp tùng; cả nhóm đi theo gọi là đoàn tháp tùng.
| Nghĩa ngắn | Đi cùng để giúp việc cho một nhân vật có địa vị cao |
| Loại từ | Động từ (“tháp tùng thủ tướng”); dùng kèm danh từ như tính từ (“nhân viên tháp tùng”) |
| Sắc thái | Trang trọng, chính thức; ít dùng trong lời nói thường ngày |
| Gần nghĩa | Hộ tống, tùy tùng, theo hầu, đi cùng |
Tháp tùng nghĩa là gì?
Các từ điển tiếng Việt phổ thông ghi tháp tùng là đi cùng để giúp việc cho một nhân vật lãnh đạo cao cấp, kèm nhãn “trang trọng”. Hai ví dụ điển hình là tháp tùng thủ tướng trong chuyến công du và nhân viên tháp tùng. Wiktionary tiếng Việt mô tả thêm: người tháp tùng làm nhiệm vụ hỗ trợ, hướng dẫn, bảo vệ những nhân vật có tầm ảnh hưởng khi họ đi thăm nơi khác.
Có hai điều kiện để dùng từ này cho đúng. Thứ nhất, người được đi cùng phải có vị thế: nguyên thủ, bộ trưởng, đại sứ, vị khách quý của một tổ chức. Thứ hai, người tháp tùng đi theo vì công việc, có phần việc riêng, chứ không phải bạn đồng hành ngang hàng. Một bộ trưởng tháp tùng chủ tịch nước sang thăm nước bạn vẫn là người có chức vụ, nhưng trong chuyến đi ấy ông ở vai người đi theo.
Cũng vì vậy, nói “em tháp tùng mẹ đi chợ” là dùng sai nghĩa, trừ khi cố tình nói đùa. Lấy một từ rất “quan” để kể việc rất thường, câu nghe buồn cười ngay.
Tháp tùng trên bản tin và trong câu thường ngày
Đây là mấy câu tự đặt, mỗi câu một hoàn cảnh, để thấy từ này đứng ở chỗ nào thì vừa:
- Tin thời sự: Cùng tháp tùng Thủ tướng trong chuyến thăm có lãnh đạo nhiều bộ, ngành.
- Tin ngoại giao: Phu nhân đại sứ tháp tùng ông trong buổi tiếp đón tại nhà hát.
- Thông báo của trường: Hai giáo viên sẽ tháp tùng đoàn học sinh đi thi học sinh giỏi quốc gia.
- Bài viết về thể thao: Bác sĩ đội tuyển tháp tùng các cầu thủ trong suốt giải đấu.
- Câu nói đùa: Cả nhà phải “tháp tùng” ông nội đi khám răng như đi công du.
Câu ba và câu bốn cho thấy nghĩa đã nới ra đôi chút: người được đi theo không nhất thiết là quan chức, miễn đó là một chuyến đi có tổ chức và người đi cùng có nhiệm vụ. Câu cuối lại dựa vào chính độ trang trọng của từ để gây cười. Còn cách xưng hô với vợ của một vị nguyên thủ trên những chuyến đi như vậy thì xem ở bài chữ phu nhân và cách xưng hô cho đúng.
Tháp tùng, hộ tống, tùy tùng khác nhau chỗ nào?
| Từ | Nhấn vào | Ví dụ |
|---|---|---|
| Tháp tùng | Đi cùng để giúp việc cho người có địa vị; trang trọng | Thứ trưởng tháp tùng bộ trưởng |
| Hộ tống | Đi kèm để bảo vệ, giữ an toàn; dùng cả cho người lẫn tàu xe, hàng hóa | Xe cảnh sát hộ tống đoàn xe |
| Tùy tùng | Danh từ: những người đi theo hầu một nhân vật | Ông quan cùng đám tùy tùng |
| Đồng hành | Cùng đi, ngang hàng, không ai phục vụ ai | Bạn đồng hành trên chuyến tàu |
Từ điển xếp hộ tống là từ đồng nghĩa của tháp tùng, và trong nhiều câu hai từ thay được cho nhau. Nhưng hộ tống thiên về an ninh: một tàu chiến hộ tống đoàn tàu hàng thì không ai nói “tháp tùng”. Tùy tùng lại khác ở loại từ, nó chỉ người chứ không chỉ việc, và nghe hơi cổ, gợi cảnh vua quan ngày trước. Thời phong kiến còn có lớp từ tả hữu, chỉ người hầu cận hai bên, cũng thuộc trường nghĩa ấy.
Đi cùng một cách ngang hàng thì nên chọn chữ đồng hành. Trái nghĩa của tháp tùng không có một từ riêng; muốn nói ngược lại người ta dùng cách diễn đạt như đi một mình hay đi riêng. Nghe ai nói “tháp tùng cho vui” thì cứ hiểu là họ đang đùa: chuyến đi ấy chẳng có ai cần được phục vụ.
Người tháp tùng làm gì trong một chuyến đi?
Người tháp tùng là ai?
Là người được cử đi theo một nhân vật quan trọng trong chuyến công tác: có thể là cán bộ cấp dưới, phiên dịch, thư ký, bác sĩ hay nhân viên an ninh. Mỗi người lo một phần việc để chuyến đi diễn ra suôn sẻ.
Đoàn tháp tùng là gì?
Là toàn bộ những người đi theo phục vụ một vị khách cấp cao trong một chuyến thăm. Trên bản tin, cụm này thường đứng sau tên vị khách: “Tổng thống và đoàn tháp tùng đã đến sân bay”.
Tháp tùng tiếng Anh là gì?
Động từ thường dịch là accompany. Đoàn người tháp tùng một nhân vật lớn trong tiếng Anh hay gọi là entourage hoặc retinue.
Có thể nói “tháp tùng bạn bè” được không?
Về nghĩa thì không hợp, vì bạn bè đi cùng nhau là ngang hàng. Câu ấy chỉ dùng được khi cố ý nói đùa, lấy vẻ trịnh trọng của từ để làm duyên cho câu chuyện.