Giọt sương đêm của nhà văn Trần Đức Tiến là truyện đồng thoại được học ở Bài 4 “Những trải nghiệm trong đời”, sách Ngữ văn 6 Chân trời sáng tạo (tập 1), ngay sau Bài học đường đời đầu tiên. Câu chuyện về một đêm trọ của Bọ Dừa ở xóm Bờ Giậu nhẹ nhàng gửi gắm bài học về quê hương, nguồn cội. Bài viết tổng hợp nội dung văn bản, thông tin tác giả, xuất xứ, thể loại, ngôi kể, bố cục, nhân vật, giá trị nội dung – nghệ thuật, ý nghĩa nhan đề và sơ đồ tư duy.
Nội dung văn bản Giọt sương đêm
Truyện của một tác giả đương đại, còn được bảo hộ bản quyền, nên dưới đây chỉ tóm lược mạch truyện; toàn văn có trong SGK.
Vị khách lạ. Một chiều chạng vạng, có ông khách bay đến, đáp xuống ngọn măng trúc đầu xóm Bờ Giậu. Thằn Lằn sống trong chiếc bình gốm vỡ dưới chân giậu nhanh nhảu ra chào. Khách hỏi chỗ trọ qua đêm; Thằn Lằn cho biết xóm không có nhà trọ và mời khách vào bình của mình. Khách từ chối vì từng mấy lần bị bọn trẻ bắt về làm đồ chơi, nhốt trong lọ, trong hộp, nên rất sợ những chỗ chật và tối. Ông xin ngủ tạm dưới vòm lá trúc và tự giới thiệu mình họ Cánh Cứng, làm nghề buôn.
Cụ giáo Cóc. Thằn Lằn tức tốc chạy đi báo với cụ giáo Cóc – bậc thông thái của xóm. Nghe tả lại, cụ Cóc đoán ngay khách thuộc loài Bọ Dừa và giảng cho Thằn Lằn nghe họ Cánh Cứng đông đúc, đa dạng thế nào. Cụ lo đêm nay mây kéo kín trời, gió lay lá trúc, sâu bọ kêu suốt đêm, e vị khách khó mà ngủ yên.
Đêm không ngủ. Quả thật, đêm ở xóm Bờ Giậu đầy những âm thanh nhỏ: tiếng Tắc Kè gọi cửa, Ốc Sên đi làm khuya lách qua chiếc lá rụng… Nửa đêm, một giọt sương rớt đúng gáy khiến ông khách rùng mình tỉnh hẳn.
Trở về. Sáng hôm sau, Bọ Dừa kể cho Thằn Lằn nghe về đêm mất ngủ rồi khoác ba lô lên vai, chào từ biệt để về quê sau bao năm xa cách. Thằn Lằn lại chạy đến kể với cụ giáo Cóc. Lời trầm ngâm của cụ giáo khép lại câu chuyện bằng một kết thúc mở, để người đọc tự suy ngẫm.
Thông tin tác giả Trần Đức Tiến
Trần Đức Tiến sinh năm 1953, quê ở làng Cao Đà, xã Nhân Mỹ, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam. Ông là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1996; từng làm Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, kiêm Tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ Bà Rịa – Vũng Tàu (1998 – 2007); Trưởng ban Văn học thiếu nhi Hội Nhà văn Việt Nam khóa IX.
Ông viết cả tiểu thuyết, truyện ngắn cho người lớn (Linh hồn bị đánh cắp, Bụi trần, Bão đêm, Mười lăm năm mưa xói…) và rất nhiều tác phẩm cho thiếu nhi: Vương quốc vắng nụ cười, Dế mùa thu, Xóm Bờ Giậu… Tập Lỏng và tuột được Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 2010; Xóm Bờ Giậu được Giải B Giải thưởng Sách Quốc gia năm 2019.
Truyện đồng thoại của Trần Đức Tiến tinh tế, hồn nhiên, nhiều chi tiết quan sát kĩ về đời sống loài vật. Qua thế giới của những con vật nhỏ bé, ông gửi gắm những bài học nhân văn nhẹ nhàng mà sâu sắc.
Thông tin tác phẩm Giọt sương đêm
Các mục dưới đây trả lời những câu hỏi thường gặp khi tìm hiểu truyện.
Xuất xứ
Truyện được in trong tập Xóm Bờ Giậu (NXB Kim Đồng, 2018).
Thể loại, phương thức biểu đạt, ngôi kể
- Thể loại: truyện đồng thoại – loài vật được nhân hóa, mang đặc điểm vừa của con vật vừa của con người.
- Phương thức biểu đạt chính: tự sự, kết hợp miêu tả.
- Ngôi kể: ngôi thứ ba.
- Nhân vật: Bọ Dừa (ông khách), Thằn Lằn, cụ giáo Cóc.
Bố cục: Giọt sương đêm có mấy phần?
Truyện có thể chia làm 3 phần:
- Phần 1 (từ đầu đến khi khách tự xưng là người họ Cánh Cứng làm nghề buôn): người khách lạ xin trọ qua đêm.
- Phần 2 (tiếp theo đến hết cuộc trò chuyện ở nhà cụ giáo): Thằn Lằn báo tin, cụ giáo Cóc đoán ra Bọ Dừa.
- Phần 3 (còn lại): đêm mất ngủ, giọt sương đánh thức nỗi nhớ quê, Bọ Dừa quyết định trở về.
Đặc điểm các nhân vật
- Bọ Dừa: lịch sự, nhã nhặn, cẩn trọng vì từng bị bắt nhốt; mải mê buôn bán xa quê lâu năm, để rồi một đêm trọ khiến ông nhớ về cội nguồn.
- Thằn Lằn: hiếu khách, nhanh nhẹn, nhiệt tình, là cầu nối giữa khách và cụ giáo.
- Cụ giáo Cóc: thông thái, hiểu biết rộng, chu đáo, thấu hiểu lòng người.
Chi tiết giọt sương đêm có ý nghĩa gì?
Giọt sương là một chi tiết rất nhỏ nhưng là bước ngoặt của truyện. Nó rơi trúng cổ khiến Bọ Dừa tỉnh giấc, và trong khoảnh khắc ấy, những âm thanh, hình ảnh quen thuộc của một xóm nhỏ ban đêm gợi lại quê nhà mà ông đã xa cách, lãng quên bấy lâu. Giọt sương đánh thức không chỉ giấc ngủ mà cả tình yêu quê hương trong lòng người khách.
Giá trị nội dung
Qua câu chuyện của Bọ Dừa và những người bạn ở xóm Bờ Giậu, tác giả vừa khắc họa sinh động đặc điểm của các loài vật, vừa nhắn nhủ con người đừng vì cuộc sống mưu sinh bận rộn mà lãng quên mảnh đất đã sinh ra mình.
Giá trị nghệ thuật
- Nghệ thuật nhân hóa, xây dựng nhân vật loài vật vừa chân thực vừa gần gũi với con người.
- Miêu tả tinh tế âm thanh, không gian ban đêm; ngôn ngữ chính xác, giàu hình ảnh.
- Kết hợp điệp từ, so sánh, liệt kê (đoạn cụ Cóc kể về họ Cánh Cứng).
- Kết thúc mở, giàu dư âm.
Ý nghĩa nhan đề Giọt sương đêm
Nhan đề lấy tên chi tiết nhỏ bé nhưng quan trọng nhất truyện. Giọt sương mát lạnh trong đêm là thứ đánh thức Bọ Dừa, khiến ông nhận ra mình nhớ quê và quyết định trở về. Nhan đề nhẹ nhàng, gợi cảm, đồng thời gợi ý rằng đôi khi chỉ một điều rất nhỏ cũng đủ làm thay đổi một con người.
Sơ đồ tư duy Giọt sương đêm
Sơ đồ dưới đây giúp em ôn nhanh các ý chính.
Lời kết
Giọt sương đêm là một truyện đồng thoại giản dị mà sâu lắng. Từ đêm trọ của Bọ Dừa, em hiểu rằng dù đi đâu, làm gì, quê hương vẫn là nơi để ta nhớ về và tìm về.
Xem thêm:
- Soạn bài Giọt sương đêm – Ngữ văn 6 Chân trời sáng tạo
- Tóm tắt Giọt sương đêm
- Bài học đường đời đầu tiên: tác giả, tác phẩm