Bàn về nhân vật Thánh Gióng là văn bản nghị luận văn học của nhà nghiên cứu Hoàng Tiến Tựu, học ở Bài 8 (Những góc nhìn cuộc sống), sách Ngữ văn 6 Chân trời sáng tạo tập hai. Sau khi đã đọc truyền thuyết Thánh Gióng ở Bài 1, em sẽ gặp lại người anh hùng làng Gióng dưới con mắt của một nhà nghiên cứu: vì sao Gióng vừa kì vĩ, vừa gần gũi với mỗi người dân? Bài viết dưới đây giúp em nắm nhanh tác giả, xuất xứ, bố cục, hệ thống ý kiến – lí lẽ – bằng chứng, giá trị nội dung, nghệ thuật và sơ đồ tư duy của văn bản.
Nội dung văn bản Bàn về nhân vật Thánh Gióng
Văn bản gồm sáu đoạn ngắn, in trong SGK tập hai (khoảng trang 44 – 46, gồm cả câu hỏi). Văn bản vẫn còn trong thời hạn bảo hộ bản quyền, nên Văn VN chỉ tóm lược ý từng đoạn và trích vài câu tiêu biểu. Lời giải các câu hỏi SGK có trong bài soạn bài Bàn về nhân vật Thánh Gióng.
Đoạn 1 – Ý kiến chung. Ngay câu mở đầu, tác giả đánh giá: “Truyện Thánh Gióng là tác phẩm lớn đầu tiên về đề tài giữ nước chống xâm lược.” Theo ông, dân gian đã khắc họa Gióng với hai vẻ đẹp đi liền nhau: vẻ kì vĩ của một vị anh hùng lí tưởng và vẻ mộc mạc của một con người giữa đời thường.
Đoạn 2 – Gióng là người anh hùng phi thường. Điều khác lạ có ngay từ trước khi Gióng ra đời: bà mẹ ướm chân vào một dấu chân to lạ thường rồi có mang, phải đến mười hai tháng mới sinh con. Lớn lên, Gióng mang trong mình sức khỏe lẫn ý chí hơn người, đến mức có thể nhổ cả những bụi tre đằng ngà để tiếp tục đuổi đánh quân Ân. Những chi tiết kì ảo ấy được dân gian dựng lên để tôn vinh người anh hùng, cho Gióng một nguồn gốc thần thánh.
Đoạn 3 và 4 – Gióng cũng là một con người bình thường. Tác giả nhận xét: cái kì lạ dù nổi bật vẫn không che lấp được cái đời thường ở Gióng. Gióng có quê quán, thời đại hẳn hoi – sinh ra ở làng Phù Đổng thuộc nước Văn Lang, vào đời Hùng Vương thứ sáu. Gióng cũng “nằm trong bụng mẹ”, cũng ăn cơm, uống nước như bao người, mặc quần áo may từ vải dân làng góp lại; còn ngựa sắt, roi sắt cùng bộ giáp sắt đều do những thợ rèn giỏi trong nước đúc theo lệnh vua.
Đoạn 5 – Gióng là hình ảnh sức mạnh của nhân dân. Tác giả so sánh: khi đất nước yên bình, sức mạnh chống giặc của dân tộc lặng lẽ ẩn trong nhân dân, giống như cậu bé lên ba chẳng nói chẳng cười. Khi giặc kéo đến, tiếng gọi cứu nước đánh thức toàn bộ sức mạnh ấy, và chính sự thức tỉnh đó đã làm nên người anh hùng.
Đoạn 6 – Vẻ đẹp nên thơ của nhân vật. Khép lại, tác giả nhìn lại cả hành trình của Gióng – từ đứa trẻ nằm im, đến lúc vụt lớn nhận việc nước, đánh thắng giặc rồi bay lên trời – và trầm trồ: “Quá trình phát triển nhân vật Thánh Gióng dồi dào ý nghĩa nhân sinh và nên thơ, nên họa biết bao!”
Thông tin tác giả Hoàng Tiến Tựu
Hoàng Tiến Tựu (1933 – 1998; có tài liệu ghi năm sinh 1934) là người Thanh Hóa. Ông là nhà giáo, nhà nghiên cứu chuyên sâu về văn học dân gian, từng giảng dạy tại Trường Đại học Vinh. Các tài liệu hướng dẫn học SGK đều giới thiệu ông là một trong những người có tiếng nói uy tín trong ngành nghiên cứu văn học dân gian Việt Nam.
Phần lớn bài viết của Hoàng Tiến Tựu là những trang bình giảng: đọc thật kĩ từng chi tiết của ca dao, truyện cổ rồi giảng giải cho người học thấy cái hay, cái đẹp ẩn bên trong. Cuốn Bình giảng truyện dân gian (NXB Giáo dục, 2003) – nơi in văn bản em đang học – là một ví dụ tiêu biểu cho lối viết ấy.
Học sinh còn gặp ông ở nhiều văn bản nghị luận khác trong sách giáo khoa mới, như Vẻ đẹp của một bài ca dao (Ngữ văn 6 Cánh diều) hay Hình ảnh hoa sen trong bài ca dao “Trong đầm gì đẹp bằng sen” (Ngữ văn 7 Chân trời sáng tạo).
Văn của Hoàng Tiến Tựu có lập luận mạch lạc, đi từ nhận xét chung đến phân tích chi tiết; lời văn trong sáng, giàu cảm xúc nên học sinh nhỏ tuổi vẫn đọc hiểu dễ dàng.
Thông tin tác phẩm Bàn về nhân vật Thánh Gióng
Xuất xứ của văn bản Bàn về nhân vật Thánh Gióng
Văn bản được trích từ cuốn Bình giảng truyện dân gian của Hoàng Tiến Tựu, NXB Giáo dục, 2003. Trong sách Ngữ văn 6 Chân trời sáng tạo, văn bản là bài đọc thứ hai của Bài 8, học sau văn bản Học thầy, học bạn.
Thể loại và phương thức biểu đạt
- Thể loại: văn bản nghị luận (nghị luận văn học – bàn về một nhân vật trong truyện dân gian).
- Phương thức biểu đạt chính: nghị luận; có xen yếu tố biểu cảm ở câu kết.
Vấn đề được bàn luận trong văn bản
Văn bản bàn luận về những vẻ đẹp ở nhân vật Thánh Gióng. Ý kiến bao trùm của tác giả: Gióng vừa là bậc anh hùng phi thường, đẹp như một hình mẫu lí tưởng, lại vừa là con người bình thường, gần gũi; và chính sự kết hợp ấy khiến Gióng trở thành biểu tượng cho sức mạnh giữ nước của cả dân tộc.
Bố cục: Bàn về nhân vật Thánh Gióng có mấy phần?
Văn bản có thể chia thành 3 phần:
- Phần 1 (đoạn 1): Nêu vấn đề – giới thiệu truyện Thánh Gióng và ý kiến chung về hai vẻ đẹp của nhân vật.
- Phần 2 (đoạn 2 đến đoạn 5): Giải quyết vấn đề – dùng lí lẽ, bằng chứng làm rõ vẻ phi thường, vẻ bình thường của Gióng và ý nghĩa sức mạnh nhân dân.
- Phần 3 (đoạn 6): Kết thúc vấn đề – khẳng định quá trình phát triển của nhân vật giàu ý nghĩa và đầy chất thơ.
Ý kiến, lí lẽ và bằng chứng trong văn bản
| Ý kiến | Lí lẽ | Bằng chứng |
|---|---|---|
| Gióng là người anh hùng phi thường | Gióng mang nhiều nét khác thường, thể hiện mơ ước của người xưa về một vị anh hùng cứu nước | Mẹ ướm chân vào dấu chân khổng lồ mà mang thai, mười hai tháng mới sinh; Gióng nhổ tre đằng ngà đánh giặc |
| Gióng là con người trần thế, gần gũi | Gióng có lai lịch rõ ràng; sự ra đời, lớn lên và chiến thắng đều gắn với người dân bình dị | Gióng là người làng Phù Đổng, đời Hùng Vương thứ sáu; ăn cơm, mặc áo của dân làng; vũ khí do thợ rèn đúc |
| Gióng là hình ảnh sức mạnh nhân dân | Sức mạnh giữ nước tiềm ẩn trong nhân dân, chỉ bùng lên khi Tổ quốc cần | Cậu bé nằm im không nói, nghe tiếng gọi của sứ giả thì vụt lớn, nhận nhiệm vụ đánh giặc |
Giá trị nội dung
Văn bản giúp người đọc hiểu sâu hơn về nhân vật Thánh Gióng: một người anh hùng kì vĩ nhưng rất đỗi thân thuộc, sinh ra từ nhân dân và đại diện cho sức mạnh chống ngoại xâm của nhân dân. Qua đó, tác giả bày tỏ niềm trân trọng với kho tàng truyện dân gian và lòng yêu nước của cha ông.
Giá trị nghệ thuật
- Ý kiến rõ ràng, được nêu ngay ở đoạn đầu rồi lần lượt chứng minh.
- Lí lẽ chặt chẽ, bằng chứng lấy trực tiếp từ truyện nên rất thuyết phục.
- Kết hợp nghị luận với biểu cảm; lời văn giàu hình ảnh (cách so sánh sức mạnh nhân dân với cậu bé nằm im).
- Câu cảm thán ở cuối bài để lại ấn tượng về vẻ đẹp nên thơ của nhân vật.
Tóm tắt nội dung văn bản Bàn về nhân vật Thánh Gióng
Hoàng Tiến Tựu xếp truyện Thánh Gióng vào hàng tác phẩm lớn mở đầu cho chủ đề đánh giặc giữ nước trong văn học dân gian. Gióng phi thường vì chào đời một cách lạ lùng và có sức mạnh hơn người, nhưng vẫn là một con người cụ thể của làng Phù Đổng, được dân làng nuôi lớn và được thợ rèn trong nước trang bị vũ khí. Hình ảnh cậu bé lặng im rồi vụt lớn khi nghe tiếng gọi của đất nước tượng trưng cho sức mạnh tiềm ẩn của nhân dân. Vì thế, nhân vật Gióng vừa giàu ý nghĩa vừa rất nên thơ. Xem thêm nhiều mẫu khác trong bài tóm tắt riêng của văn bản.
Sơ đồ tư duy Bàn về nhân vật Thánh Gióng
Sơ đồ dưới đây giúp em ôn nhanh kiến thức trọng tâm của văn bản trước giờ học.
Lời kết
Khi học Bàn về nhân vật Thánh Gióng, em cần nhớ: tác giả là nhà nghiên cứu văn học dân gian Hoàng Tiến Tựu; văn bản trích từ Bình giảng truyện dân gian; thể loại nghị luận văn học; ý kiến chính là Gióng vừa phi thường vừa bình dị và là hình ảnh sức mạnh nhân dân. Đọc văn bản này cùng truyện Thánh Gióng sẽ giúp em hiểu cách một bài nghị luận dùng lí lẽ, bằng chứng để làm sáng tỏ một nhân vật văn học.
Xem thêm:
- Soạn bài Bàn về nhân vật Thánh Gióng (Chân trời sáng tạo 6)
- Thánh Gióng – tác phẩm, bố cục, nội dung, nghệ thuật
- Phân tích nhân vật Thánh Gióng – dàn ý và bài văn mẫu
- Soạn bài Học thầy, học bạn