Soạn bài Những cánh buồm (Hoàng Trung Thông) – Ngữ văn 7 Cánh diều (trang 21–23)

Trả lời:

• Không gian: bãi cát, biển xanh, cát mịn, biển trong – một bờ biển rộng, sáng sủa, trong lành.
• Thời gian: buổi sáng sau trận mưa đêm, dưới “ánh mai hồng” – lúc bình minh tươi mát.
• Khung cảnh thoáng đãng, đẹp đẽ ấy làm nền cho cuộc dạo chơi và trò chuyện ấm áp của hai cha con.

Trả lời:

Trả lời: Trước câu hỏi ngây thơ của con, người cha cười hiền, đưa tay xoa tóc con, ân cần giải thích rằng cứ theo những cánh buồm ra khơi sẽ gặp làng mạc, cây cối, nhà cửa – vẫn là quê hương mình; rồi thật thà tâm sự rằng nơi ấy cha chưa từng đến. Cử chỉ dịu dàng, lời nói chân thành cho thấy người cha yêu thương, tôn trọng con và cũng mang trong lòng một ước mơ chưa thực hiện.

Trả lời: Dấu chấm lửng sau lời xin “Để con đi…” làm câu nói bỏ lửng, ngập ngừng; gợi khoảng không gian rộng mở, xa xăm mà con muốn đến, như ước mơ còn đang kéo dài chưa nói hết. Nó cũng tạo khoảng lặng để người đọc suy ngẫm và chuẩn bị cho cảm xúc của người cha ở khổ cuối.

Trả lời: Dòng thơ “Cha gặp lại mình trong tiếng ước mơ con” cho thấy người cha nhận ra điều con mơ cũng là điều mình từng ấp ủ thuở bé. Ước mơ khám phá, vươn tới những chân trời xa được tiếp nối từ thế hệ này sang thế hệ khác; người cha xúc động, bồi hồi và tin rằng con sẽ đi tiếp con đường mình chưa đi hết.

Chỉ ra đặc điểm hình thức của bài thơ Những cánh buồm thể hiện qua các yếu tố: số tiếng ở các dòng thơ, số dòng ở mỗi khổ thơ, cách hiệp vần,…

Trả lời:

• Số tiếng mỗi dòng: không đều, từ 2 tiếng (“Cha ơi!”) đến hơn 10 tiếng; phần nhiều 6 – 9 tiếng.
• Số dòng mỗi khổ: không cố định: khổ 4 dòng, khổ 8 dòng, khổ 5 – 6 dòng.
• Vần: gieo linh hoạt, chủ yếu vần chân, có vần liền và vần cách (xanh – khênh, trong – hồng, xa – nhà – ta…), có dòng không vần.
• ⇒ Đây là thơ tự do: hình thức linh hoạt giúp diễn tả tự nhiên cuộc trò chuyện và dòng cảm xúc của hai cha con.

Người cha và người con trò chuyện về điều gì? Dựa vào những hình ảnh có trong bài thơ, hãy tưởng tượng và miêu tả lại bằng lời của em về cảnh hai cha con đi dạo và trò chuyện trên bãi biển.

Trả lời:

• Nội dung trò chuyện: về nơi xa phía chân trời, về những vùng đất nơi cánh buồm đi tới, và về ước mơ được ra khơi, khám phá thế giới của người con.
• Đoạn miêu tả gợi ý: Sau một đêm mưa nhỏ, bờ biển buổi sớm sạch tinh, cát mịn mát lạnh dưới chân. Mặt trời nhô lên, nhuộm hồng mặt nước xanh trong. Người cha cao gầy nắm tay cậu con trai bé nhỏ, hai cái bóng in dài trên bãi cát. Bỗng cậu bé kéo tay cha, tò mò hỏi vì sao phía xa chỉ có trời và nước. Người cha cười hiền, xoa đầu con rồi kể về những miền đất ở bên kia biển. Cậu bé chỉ về phía cánh buồm xa, khẽ xin cha cho mình được đi. Người cha lặng im nhìn về chân trời, trong mắt ánh lên niềm xúc động.

Trả lời: Hình ảnh cánh buồm xuất hiện hai lần trong bài (lần đầu trong lời cha kể về những miền đất xa; lần sau khi con chỉ cánh buồm ngoài khơi và xin cha “buồm trắng”) và được nhắc tới trong nhan đề. Cánh buồm tượng trưng cho ước mơ, khát vọng vươn ra thế giới rộng lớn, khám phá những chân trời mới của con người, đặc biệt là của tuổi thơ.

Trả lời: Qua câu hỏi về nơi xa và lời xin cha mượn buồm trắng, người con bày tỏ mong muốn rời bến ra khơi, tìm tới những miền đất cha chưa từng đặt chân. Đó là ước mơ đẹp, hồn nhiên mà lớn lao, thể hiện trí tò mò, lòng ham hiểu biết và khát vọng vươn lên của tuổi thơ – rất đáng trân trọng và nuôi dưỡng.

Ước mơ của người con gợi cho người cha nhớ đến điều gì? Em hãy đóng vai người cha, diễn tả lại những cảm xúc, suy nghĩ của nhân vật này trước lời đề nghị của người con.

Trả lời: Ước mơ ấy gợi người cha nhớ đến chính mình thuở nhỏ, khi chính mình cũng từng mong được tới những chân trời xa.

Đoạn đóng vai gợi ý: Nghe con khẽ nói muốn mượn cánh buồm trắng để đi, tôi bỗng lặng người. Tiếng con hòa vào tiếng sóng, mà sao nghe như tiếng của chính lòng tôi từ những năm xa lắm. Ngày còn bé, tôi cũng từng đứng trên bãi cát này, ngóng theo những cánh buồm và mơ được đến tận cuối chân trời. Cuộc đời cuốn tôi đi theo những bổn phận khác, ước mơ ấy cứ nằm yên ở một góc lòng. Giờ đây, nhìn đôi mắt sáng lấp lánh của con, tôi vừa xúc động vừa tự hào. Tôi biết mình sẽ không cười ước mơ ấy, mà sẽ là người đầu tiên giúp con căng buồm. Những nơi tôi chưa từng đến, con sẽ thay tôi đi tới.

Trả lời (gợi ý): Em thích nhất hình ảnh hai cái bóng ở khổ đầu: bóng cha dài, bóng con tròn. Chỉ vài nét giản dị mà gợi được dáng người cha cao lớn che chở và dáng đứa con bé bỏng, khỏe khoắn; hai cái bóng đi bên nhau như tình cha con gắn bó. Hình ảnh ấy cũng gợi sự tiếp nối giữa hai thế hệ – điều mà khổ thơ cuối khẳng định khi cha “gặp lại mình” trong ước mơ của con.