Mở bài Mây và sóng hay nhất – 13 mẫu trực tiếp, gián tiếp

Mây và sóng là bài thơ văn xuôi của Ra-bin-đra-nát Ta-go, in trong tập Trăng non. Qua lời kể ngây thơ của một em bé hai lần khước từ lời mời đi chơi để được ở lại bên mẹ, nhà thơ Ấn Độ ngợi ca tình mẫu tử vừa giản dị vừa thiêng liêng. Đó cũng là điều bài viết muốn đi sâu tìm hiểu.

Ra-bin-đra-nát Ta-go (1861–1941), thường được gọi ngắn là R. Ta-go, quê ở Can-cút-ta thuộc xứ Ben-gan, xuất thân từ một dòng họ quý tộc giàu truyền thống văn hóa. Năm 1913, nhờ tập Thơ Dâng, Viện Hàn lâm Thụy Điển trao cho ông giải Nô-ben văn chương, lần đầu tiên vinh dự ấy thuộc về một cây bút châu Á. Bài thơ Mây và sóng lúc đầu được ông viết bằng tiếng Ben-gan trong tập Si-su (Trẻ thơ, 1909), về sau chính tác giả chuyển sang tiếng Anh và đưa vào tập Trăng non; bạn đọc Việt Nam quen thuộc với bản dịch của Nguyễn Khắc Phi. Chỉ bằng cuộc trò chuyện tưởng tượng giữa em bé với những người trên mây, trong sóng và với mẹ, bài thơ nói lên một điều lớn lao: không niềm vui nào ở chốn xa sánh được với hạnh phúc được ở bên mẹ.

Đầu thế kỉ XX, Ta-go viết một loạt bài thơ cho trẻ nhỏ bằng tiếng mẹ đẻ, gom lại thành tập Si-su, nghĩa là Trẻ thơ. Khi tự chuyển những trang ấy sang tiếng Anh với nhan đề Trăng non, ông đã đưa thế giới tuổi nhỏ của Ấn Độ đến với bạn đọc khắp năm châu. Mây và sóng thuộc số những bài được yêu thích nhất của tập thơ ấy. Bài thơ không vần, không chia khổ, chỉ là lời một em bé thủ thỉ kể cho mẹ nghe về những người bạn kì lạ từng rủ em rời nhà. Từ câu chuyện tưởng như ngây ngô đó, Ta-go gửi gắm một thông điệp sâu xa về tình mẹ con và về hạnh phúc của con người.

Tình mẹ là nguồn cảm hứng chưa bao giờ cạn của thi ca. Ca dao Việt Nam ví nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra; Chế Lan Viên trong Con cò mượn cánh cò trắng để nói rằng con dù lớn khôn vẫn được lòng mẹ dõi theo; Nguyễn Khoa Điềm trong Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ để tình mẹ hòa vào tình yêu đất nước. Ở một phương trời khác, đại thi hào Ấn Độ Ta-go cũng góp vào dòng chảy ấy bài thơ Mây và sóng. Điều đặc biệt là ông không để người mẹ lên tiếng, mà để đứa con bé bỏng tự kể vì sao mình chọn ở lại. Qua lời kể hồn nhiên đó, tình mẫu tử hiện lên vừa ấm áp vừa thiêng liêng.

Ít có nghệ sĩ nào mang nhiều danh xưng như Ra-bin-đra-nát Ta-go: nhà thơ, nhà viết kịch, tiểu thuyết gia, họa sĩ, nhà soạn nhạc, nhà giáo dục. Ông viết hàng chục tập thơ, mấy chục vở kịch, vẽ hơn một nghìn rưỡi bức tranh, và những ca khúc ông sáng tác đến nay vẫn vang lên như quốc ca của Ấn Độ và Băng-la-đét. Thế nhưng giữa sự nghiệp đồ sộ ấy có những trang viết rất nhỏ, rất trong, dành cho trẻ em, như bài thơ Mây và sóng. Đọc bài thơ, ta gặp một Ta-go dịu dàng, biết cúi xuống lắng nghe tiếng nói tuổi thơ để từ đó nói lên chân lí về tình mẫu tử.

Trong cùng một bài học của sách giáo khoa, Mây và sóng của Ta-go được đặt cạnh Những cánh buồm của Hoàng Trung Thông. Một bài kể chuyện hai cha con dạo trên bãi biển, đứa con mơ được đi tới những chân trời chưa ai tới; một bài kể chuyện em bé được mời lên mây, ra biển mà vẫn quyết ở lại cạnh mẹ. Hai ước mơ tưởng ngược chiều nhau nhưng cùng bắt nguồn từ tình thương trong gia đình. Nếu bài thơ Việt Nam cho thấy cha là người chắp cánh cho con bay xa, thì Ta-go lại khẳng định mẹ là nơi khiến con không nỡ rời và luôn muốn trở về. Tìm hiểu Mây và sóng, ta sẽ thấy rõ vẻ đẹp ấy.

Tuổi thơ nào cũng từng mơ được bay lên cùng những đám mây hay chạy ra tận chân trời nơi sóng vỗ. Khi có ai mời gọi đi chơi, một đứa trẻ khó lòng chối từ. Vậy mà trong bài thơ Mây và sóng của Ta-go, em bé đã hai lần nói không với những lời rủ rê đầy sức hút. Lí do thật giản dị: mẹ đang chờ ở nhà, em không nỡ để mẹ một mình. Rồi em tự bày ra các trò chơi vui hơn thế, nơi em và mẹ cùng hóa thân thành trời mây, sóng nước. Câu chuyện nhỏ ấy mở ra một vấn đề lớn: tình yêu thương mẹ giúp con người vượt qua cám dỗ và tìm thấy hạnh phúc ngay bên mình.

Có những hình ảnh thơ chỉ cần đọc một lần là nhớ mãi. Với bài thơ Mây và sóng của Ta-go, đó là lúc em bé nói với mẹ: “Con là mây và mẹ sẽ là trăng.” Mây ôm lấy trăng, sóng tìm về bờ, những cặp hình ảnh thiên nhiên quen thuộc bỗng thành biểu tượng cho sự gắn bó không gì chia cắt giữa người con và người mẹ. Không cần lời giảng giải, nhà thơ để trí tưởng tượng trẻ thơ tự vẽ nên một vũ trụ riêng ngay trong căn nhà nhỏ, nơi tình mẫu tử là trung tâm. Đi vào bài thơ, ta sẽ hiểu vì sao những hình ảnh giản dị ấy lại có sức lay động lớn đến vậy.

Bài thơ Mây và sóng của Ta-go khép lại bằng một câu nói vừa tinh nghịch vừa sâu xa của em bé: “Và không ai trên thế gian này biết mẹ con ta ở chốn nào.” Hai mẹ con không đi đâu cả, vẫn ở trong ngôi nhà quen thuộc, nhưng khi cùng hòa vào trò chơi sóng và bờ, họ như có một thế giới riêng mà người ngoài không thể bước vào. Câu thơ cuối vì thế giống như chiếc chìa khóa mở ra ý nghĩa của cả bài: tình mẹ con có mặt ở khắp nơi, bền chặt và không gì chia lìa được. Để hiểu trọn câu thơ ấy, cần đi lại từ đầu câu chuyện em bé kể với mẹ.

Nhân vật trung tâm của bài thơ Mây và sóng (Ta-go) là một em bé hồn nhiên, ham chơi, giàu trí tưởng tượng như bao đứa trẻ khác. Em say sưa nghe những người trên mây, trong sóng kể về cuộc vui từ sáng sớm tới chiều tà, và còn hỏi cách nào để đến được với họ. Thế nhưng điều làm người đọc xúc động là giây phút em nghĩ đến mẹ và quyết định ở lại. Không chỉ biết thương mẹ, em còn thông minh khi tự sáng tạo trò chơi để niềm vui và tình yêu được song hành. Cảm nhận về em bé chính là cảm nhận về tâm hồn tuổi thơ trong sáng mà Ta-go nâng niu.

Tình mẫu tử là sợi chỉ đỏ xuyên suốt bài thơ Mây và sóng của Ta-go, dù người mẹ không nói một lời nào. Mẹ chỉ lặng lẽ có mặt: trong tâm trí em bé khi em từ chối lời mời gọi, trong vòng tay em ôm khi em làm mây, trong tiếng cười em vỡ òa khi em làm sóng. Với em, mẹ là vầng trăng soi sáng, là bờ bến để em trở về sau mọi cuộc phiêu du. Bằng cách để đứa con tự bộc lộ tình cảm, nhà thơ cho thấy tình mẹ con là mối gắn bó hai chiều, vừa dịu dàng vừa bền vững. Bài viết sẽ làm rõ vẻ đẹp thiêng liêng ấy.

Bài thơ Mây và sóng của Ta-go được dựng trên hai lần thử thách giống nhau mà mỗi lần lại thêm hấp dẫn. Lần đầu, những người trên mây hứa hẹn cuộc chơi kéo dài từ lúc thức dậy tới khi chiều buông; lần sau, những người trong sóng mời em ngao du khắp chốn mà chẳng cần biết điểm dừng. Cả hai lần, em bé đều băn khoăn và đáp lại bằng câu hỏi chứa đầy tình thương: “Làm sao có thể rời mẹ mà đến được?” Phân tích hai lần từ chối ấy, ta sẽ thấy tình yêu mẹ đã giúp em bé đứng vững trước cám dỗ như thế nào, và vì sao lựa chọn của em lại đáng quý.

Con người thường đi tìm hạnh phúc ở những nơi xa xôi: một chân trời mới, một cuộc vui lớn, một điều chưa ai có. Nhưng có khi hạnh phúc lại nằm ngay trong căn nhà mình đang sống, trong vòng tay người thân mà ta vẫn coi là bình thường. Ra-bin-đra-nát Ta-go, nhà thơ mang trong mình chiều sâu suy tưởng phương Đông, đã gửi suy nghĩ ấy vào một bài thơ dành cho trẻ nhỏ: Mây và sóng. Em bé trong bài thơ không phải chọn giữa tự do và ràng buộc; em biến chính tình yêu với mẹ thành một cuộc phiêu lưu kì diệu hơn mọi lời mời gọi. Từ câu chuyện tuổi thơ ấy, bài thơ đặt ra cho người đọc mọi lứa tuổi một câu hỏi lớn: hạnh phúc thật sự ở đâu, và ai là người tạo ra nó?