Soạn bài Lễ rửa làng của người Lô Lô – Ngữ văn 7 Kết nối tri thức

Đề bài: Hãy kể ngắn gọn một phong tục thể hiện nếp sống gắn bó với thiên nhiên của người Việt Nam (xưa hoặc nay) mà em được biết.

Trả lời:
Em xin kể về tục cúng cơm mới (lễ mừng lúa mới) ở nhiều làng quê Việt Nam. Sau mỗi vụ gặt, gia đình chọn những bông lúa chắc hạt nhất để giã gạo, nấu nồi cơm đầu tiên hoặc làm cốm, bánh. Mâm cơm mới được dâng lên bàn thờ tổ tiên và thần Đất, thần Lúa để cảm ơn trời đất đã cho mưa thuận gió hòa, cầu mong mùa sau tiếp tục bội thu. Xong lễ, cả nhà quây quần thưởng thức hạt gạo do chính tay mình làm ra. Phong tục này cho thấy người nông dân luôn biết ơn thiên nhiên và quý trọng thành quả lao động.

Đề bài: Hẳn em đã từng được nghe giới thiệu về quy tắc hoặc luật lệ của một trò chơi hay hoạt động nào đó. Hãy nêu một vài ấn tượng của em xung quanh việc giới thiệu này.

Trả lời:
Em từng được thầy giáo thể dục giới thiệu luật chơi kéo co trước hội khỏe Phù Đổng của trường. Em ấn tượng ở ba điểm:

• Thầy nói rất rõ ràng, theo thứ tự: số người mỗi đội, vạch giới hạn, hiệu lệnh bắt đầu, cách tính thắng thua, những lỗi bị phạt.
• Thầy vừa nói vừa làm mẫu, nhờ vậy cả lớp hình dung được ngay, không ai thắc mắc.
• Luật chơi tưởng đơn giản nhưng có nhiều quy định nhỏ để bảo đảm công bằng và an toàn. Nghe xong, em thấy muốn tham gia hơn và hiểu vì sao phải tôn trọng luật.

Trả lời:
Ở nhiều vùng miền, lễ hội thường được tổ chức vào lúc nông nhàn: đầu năm mới (mùa xuân) hoặc sau khi thu hoạch xong mùa vụ. Lễ rửa làng cũng vậy: người Lô Lô nghĩ đến việc làm lễ khi đã xong xuôi việc đồng áng, có thời gian rảnh rỗi để cả làng cùng tham gia.

Trả lời:
Tác giả dẫn dắt từ rộng đến hẹp: mở đầu bằng khung cảnh sau mùa vụ; tiếp theo giới thiệu người Lô Lô (dân tộc có số dân rất ít, sống chủ yếu ở Hà Giang, Cao Bằng, có tính cộng đồng cao); kể tên vài lễ khác của đồng bào (nhảy cây, cầu mưa, thờ thần đá); cuối cùng mới đưa người đọc đến lễ rửa làng. Cách dẫn này giúp người đọc hiểu bối cảnh trước khi đi vào thông tin chính.

Trả lời:

• Thời điểm: “cứ ba năm một”, vào khoảng tháng 5, tháng 6 âm lịch.
• Chuẩn bị: dân làng ngồi lại chọn ngày, thống nhất mời thầy cúng, chia việc sắm đồ lễ. Một ngày trước lễ, người dân sắm một con gà trống, ít hương, một chén nước và giấy trúc. Tối hôm trước, thầy cúng thắp hương, đặt chén nước cùng tờ giấy trúc ở góc nhà để xin phép tổ tiên. Nếu bọc giấy lên chén mà nước không tràn ra thì coi như tổ tiên đã chấp thuận; thầy cúng đốt tờ giấy trúc để kết thúc lễ xin.

Trả lời:
Đồ lễ được kể rất tỉ mỉ. Đứng đầu là hai con dê, vì người Lô Lô tin mùi của dê đuổi được tà ma; sau đó là “một con gà trống trắng, rượu ngô, hạt ngô, cỏ, kiếm gỗ, kiếm sắt, ba cành lau, ba cành đào, ba cành mận, miếng vải đỏ, đôi sừng trâu và cây tre to”. Riêng cây tre được làm công phu: khoét giữa thân, đổ đất vào, cắm những hình nhân bằng giấy màu (dáng giơ tay xin tha, tượng trưng cho ma quỷ sợ người) và cắm hương thành hàng; cây tre ấy được coi như một con ngựa. Sự miêu tả chi tiết giúp người đọc hình dung rõ lễ vật và thấy được nét độc đáo trong tín ngưỡng của đồng bào.

Trả lời:

• Đoàn hành lễ: thầy cúng đi trước; hai con dê do hai người dắt; số còn lại chia nhau vác cây tre “ngựa”, cầm hạt ngô vừa đi vừa quấy, xách con gà trống trắng, mang cành lau, cành đào, cành mận và vải đỏ; cả đoàn gõ chiêng, đánh trống suốt đường đi, ghé vào từng nhà trong bản.
• Gia chủ: nhà nào có đoàn ghé qua phải sắm sẵn hình nhân cùng củi và cỏ (mỗi thứ hai bó), coi như cách kín đáo trả công cho thầy cúng, đón đoàn với thái độ “cung kính, thành khẩn”.

Trả lời:
Sau lễ, mọi người thấy lòng nhẹ nhõm, tin rằng bản làng đã sạch bóng điều xui xẻo và tương lai sẽ thuận lợi, may mắn. Không khí cả bản trở nên vui tươi: các cô gái mặc váy áo đẹp, các chàng trai chúc rượu nhau, người già vui khi thấy con cháu sum vầy. Lễ giúp cả cộng đồng có thêm niềm tin để bước vào ba năm làm ăn yên ổn.

Trả lời:
Trong 9 ngày sau lễ cúng, người lạ không được vào làng, vì đồng bào tin rằng người lạ có thể mang tà ma theo, khiến lễ mất linh nghiệm. Nếu lỡ có người lạ vào, người đó phải tự sắm lễ cúng lại cho làng, bù cho lễ đã bị phá.

Đề bài: Nêu những thông tin chính về lễ rửa làng mà em tiếp nhận được từ văn bản (có thể trình bày dưới hình thức một sơ đồ với các phần: thời điểm diễn ra hoạt động; sự chuẩn bị và diễn biến của hoạt động; ý nghĩa của hoạt động;…).

Trả lời:

Đề bài: Theo em, mục đích của tác giả khi viết văn bản này là gì? Tác giả đã thực hiện mục đích đó như thế nào?

Trả lời:

• Mục đích: giới thiệu cho người đọc biết về một phong tục đặc sắc của người Lô Lô, giúp mọi người hiểu và trân trọng giá trị văn hóa của một dân tộc rất ít người.
• Cách thực hiện: tác giả sắp xếp thông tin theo trình tự thời gian (trước lễ – trong lễ – sau lễ); kể và tả tỉ mỉ từng việc làm, từng món đồ lễ; giải thích lí do của các nghi thức (vì sao dắt dê, vì sao cấm người lạ vào làng); cuối bài nêu ý nghĩa của lễ. Văn bản còn có ảnh minh họa, giúp người đọc dễ hình dung.

Đề bài: Văn bản nhắc đến nhiều hoạt động diễn ra trong lễ rửa làng của người Lô Lô. Hoạt động nào trong đó phải được thực hiện theo luật lệ, hoạt động nào nằm ngoài luật lệ?

Trả lời:

• Hoạt động theo luật lệ: tổ chức ba năm một lần vào khoảng tháng 5, tháng 6 âm lịch; cùng chọn ngày, mời thầy cúng, sắm đồ lễ; làm lễ xin phép tổ tiên vào tối hôm trước; đoàn hành lễ mang đủ đồ lễ đi khắp các nhà; gia chủ sắm hình nhân, củi, cỏ để đón đoàn; không cho người lạ vào làng trong 9 ngày sau lễ, ai vi phạm phải cúng lại.
• Hoạt động ngoài luật lệ: các cô gái diện váy áo đẹp, trò chuyện vui vẻ; các chàng trai chúc rượu; người già ngắm con cháu sum họp; mọi người ăn tiệc, uống rượu mừng. Đây là phần vui chơi tự do sau phần lễ.

Đề bài: Tính cộng đồng của các hoạt động trong ngày lễ đã được tô đậm qua những thông tin cụ thể nào?

Trả lời:

• Người Lô Lô sống quần tụ thành bản làng cố định, lúc rảnh rỗi thường quây quần cùng thực hiện các nghi thức cổ truyền.
• Cả làng cùng ngồi lại bàn bạc chọn ngày, cùng quyết định mời thầy cúng và chia việc chuẩn bị đồ lễ.
• Đoàn hành lễ gồm nhiều người, mỗi người một việc, đi qua tất cả các nhà trong bản; nhà nào cũng có trách nhiệm đón đoàn.
• Kết thúc lễ, cả bản cùng vui chơi, ăn tiệc, chúc tụng nhau trước khi ai về nhà nấy.
• Quy định cấm người lạ vào làng là luật chung, cả cộng đồng cùng giữ.

Đề bài: Qua đọc văn bản Lễ rửa làng của người Lô Lô, em rút ra được kinh nghiệm gì về cách tạo lập loại văn bản giới thiệu về quy tắc hoặc luật lệ của một trò chơi hay hoạt động?

Trả lời:

• Mở đầu nên giới thiệu khái quát hoạt động (tên gọi, của ai, ở đâu) và dẫn dắt hợp lí.
• Phần chính trình bày theo trình tự rõ ràng: thời gian, công việc chuẩn bị, các bước tiến hành, những điều bắt buộc hoặc bị cấm.
• Thông tin phải cụ thể, chính xác (con số, đồ vật, người tham gia) và giải thích lí do của từng quy định để người đọc hiểu.
• Có thể dùng thêm tranh ảnh, sơ đồ cho trực quan.
• Kết thúc bằng ý nghĩa, giá trị của hoạt động; lời văn khách quan nhưng vẫn thể hiện sự trân trọng.