Romcom là cách gọi tắt của romantic comedy, tức hài kịch lãng mạn, hay phim hài tình cảm: những câu chuyện xoay quanh một mối tình, kể bằng giọng vui, nhiều tình huống dở khóc dở cười và thường khép lại có hậu. Chữ này còn được viết là rom-com hoặc rom com, dùng cho phim điện ảnh, phim bộ lẫn tiểu thuyết.
| Khái niệm | Thể loại kết hợp chuyện tình yêu với yếu tố hài |
| Nghĩa tiếng Việt | Hài kịch lãng mạn, phim hài tình cảm |
| Thuộc | Một nhánh của hài kịch (comedy) và truyện tình cảm (romance) |
| Dấu hiệu nhận biết | Cặp đôi trung tâm, xung đột hài hước, kết thúc vui |
Hiểu thế nào cho đúng về romcom?
Về mặt chữ, romcom là kiểu rút gọn âm tiết: lấy phần đầu của romantic ghép với phần đầu của comedy. Wiktionary ghi nhận đây là dạng viết tắt theo âm tiết của “romantic comedy”. Người Việt đọc là “rôm-côm” và dùng y nguyên chữ tiếng Anh, nhất là trong bài giới thiệu phim.
Về nội dung, từ điển thuật ngữ văn học Oxford (được Wikipedia dẫn lại) mô tả hài kịch lãng mạn là loại hài kịch chủ yếu kể về những dại dột, hiểu lầm của các cặp tình nhân trẻ, theo lối nhẹ nhàng, kết thúc vui vẻ và thường tránh châm biếm gay gắt. Nói gọn: chuyện yêu là xương sống, tiếng cười là da thịt, cái kết có hậu là lời hứa với khán giả.
Romcom không phải phát minh của Hollywood. Thể loại này có gốc từ hài kịch Hy Lạp cổ đại, truyện tình hiệp sĩ thời trung cổ, rồi hài kịch phong tục ở Anh thế kỉ XVIII, trước khi trở thành một dòng phim lớn ở Mỹ suốt thế kỉ XX.
Những dấu hiệu giúp nhận ra một câu chuyện romcom
Không phải phim nào có cảnh yêu đương và vài câu đùa cũng là romcom. Một tác phẩm thường được xếp vào thể loại này khi hội đủ phần lớn các dấu hiệu dưới đây.
Mối tình là trục chính. Câu hỏi lớn nhất của truyện là “hai người này có đến được với nhau không?”. Công việc, gia đình, bạn bè đều xoay quanh câu hỏi ấy.
Cuộc gặp gỡ đáng nhớ. Tiếng Anh gọi là meet-cute: lần đầu chạm mặt buồn cười hoặc trớ trêu, như làm đổ cà phê lên áo nhau, nhận nhầm người, tranh nhau chiếc taxi cuối cùng. Cảnh này tạo ngay chút va chạm để câu chuyện có đà.
Hiểu lầm và trở ngại. Hai nhân vật hay khác nhau về tính cách, hoàn cảnh; hoặc có người thứ ba, một lời nói dối, một bí mật. Tiếng cười bật ra từ chính những rắc rối ấy.
Giọng kể nhẹ. Dù có lúc buồn, romcom không để khán giả chìm trong bi kịch. Cảm xúc thường được giải tỏa bằng một câu thoại dí dỏm hay một tình huống ngớ ngẩn.
Kết thúc có hậu. Phần lớn khép lại bằng màn tỏ tình, đám cưới hoặc ít nhất là cái nắm tay. Khán giả biết trước điều đó, cái thú nằm ở chỗ xem hai nhân vật đi tới đó bằng đường nào. Yếu tố sự ăn ý giữa cặp diễn viên chính vì thế quyết định khá nhiều sức hút của một phim romcom.
Romcom từ sân khấu Shakespeare đến màn ảnh
Ví dụ 1: Giấc mộng đêm hè của Shakespeare. Bốn người trẻ lạc vào khu rừng, vì một thứ nước phép mà người này đem lòng yêu nhầm người kia, rồi các cặp đôi bị xáo trộn tới mức nực cười. Cuối vở, mọi thứ trở về đúng chỗ và kết bằng hôn lễ. Ở đây có đủ “công thức”: tình yêu là trục, hiểu lầm sinh ra tiếng cười, kết thúc vui. Nguồn tham khảo Oxford xem các hài kịch cuối thập niên 1590 của Shakespeare là những ví dụ nổi tiếng nhất của hài kịch lãng mạn. Muốn xem nhanh các vở này, có thể đọc danh sách kịch nổi tiếng của Sếch-xpia.
Ví dụ 2: Đêm thứ mười hai, cũng của Shakespeare. Cô gái Viola cải trang thành con trai để làm việc cho một vị công tước, rồi thầm yêu ông, trong khi nàng tiểu thư mà công tước theo đuổi lại phải lòng chính “chàng trai” Viola. Mối tình tay ba trớ trêu này là nguồn tiếng cười chính. Tác dụng: chuyện cải trang, nhận nhầm khiến khán giả biết nhiều hơn nhân vật, nên cười trước cả khi nhân vật kịp hiểu ra.
Ví dụ 3: phim romcom hiện đại. Hollywood biến công thức trên thành cả một dòng phim, từ các phim hài “screwball” đầu thế kỉ XX tới những tên tuổi quen như Notting Hill hay When Harry Met Sally…. Phim truyền hình Hàn Quốc, phim chiếu rạp Việt Nam cũng làm nhiều phim hài tình cảm theo khuôn này: nam nữ chính khác biệt, ghét nhau rồi thương nhau, nhiều cảnh hài, cuối phim về bên nhau. Gần đây, các nền tảng phim trực tuyến được xem là nơi giúp thể loại này sống lại sau một thời gian bị chê là cũ.
Romcom có giống phim tình cảm, sitcom hay ngôn tình?
| Thể loại | Trục chính | Giọng điệu | Kết thúc thường gặp |
|---|---|---|---|
| Romcom | Chuyện tình của một cặp | Vui, dí dỏm | Có hậu |
| Phim tình cảm chính kịch (romance drama) | Chuyện tình | Sâu lắng, nhiều nước mắt | Có thể buồn, chia ly |
| Sitcom | Tình huống đời thường của một nhóm nhân vật | Hài | Mỗi tập tự khép lại |
| Ngôn tình | Chuyện tình, thường là tiểu thuyết mạng Trung Quốc | Đa dạng: ngọt, ngược, hài | Tùy truyện |
Một bộ ngôn tình “ngọt” có nhiều cảnh hài vẫn có thể xem là romcom; còn một phim tình cảm có kết bi thì không, dù trong phim có vài cảnh gây cười.
Luyện tập nhận biết thể loại romcom
Câu 1: Một bộ phim kể về hai đồng nghiệp ghét nhau từ ngày đầu, bị sếp bắt đi công tác chung, gặp hàng loạt sự cố buồn cười rồi dần nảy sinh tình cảm và cuối phim thành đôi. Phim thuộc thể loại gì?
Đáp án: Romcom. Phim có trục là chuyện tình, có xung đột ban đầu (ghét nhau), tình huống hài (sự cố khi công tác) và kết có hậu.
Câu 2: Một vở kịch có cặp tình nhân yêu nhau tha thiết nhưng hai dòng họ thù địch, cuối vở cả hai đều chết. Đây có phải romcom không?
Đáp án: Không. Dù trục là chuyện tình, giọng điệu bi thương và kết thúc là cái chết, nên đây là bi kịch. Ví dụ quen thuộc nhất là đoạn trích Rô-mê-ô và Giu-li-ét trong Ngữ văn 9, cũng của Shakespeare, cho thấy cùng một tác giả có thể viết cả hài kịch lẫn bi kịch về tình yêu.
Câu 3: Trong đoạn mở đầu phim, nam chính vội vã va vào nữ chính, làm rơi cả chồng hồ sơ, hai người cãi nhau ngay giữa phố. Cảnh này thuộc mô-típ nào của romcom?
Đáp án: Mô-típ cuộc gặp gỡ trớ trêu (meet-cute). Cảnh này tạo va chạm ban đầu, gây cười và báo hiệu hai người sẽ còn gặp lại nhau.
Câu 4: Kể tên ba yếu tố thường có trong romcom và cho biết yếu tố nào khiến khán giả “biết trước mà vẫn muốn xem”.
Đáp án: Ba yếu tố: chuyện tình là trục chính, tình huống hài (hiểu lầm, trở ngại), kết thúc có hậu. Chính cái kết có hậu là điều khán giả đoán trước được; họ vẫn xem vì muốn theo dõi hành trình hai nhân vật vượt qua rắc rối, và vì tiếng cười dọc đường.
Hỏi đáp quanh chữ romcom
Phim romcom là gì?
Là phim hài tình cảm: kể chuyện yêu đương bằng giọng vui nhộn, nhiều tình huống gây cười và thường kết có hậu. Có thể là phim điện ảnh hoặc phim bộ.
Romcom viết tắt của từ gì?
Của romantic comedy, nghĩa là hài kịch lãng mạn. Các cách viết rom-com, rom com hay romcom đều được dùng.
Romcom khác romance ở chỗ nào?
Romance là chuyện tình nói chung, có thể buồn hay vui. Romcom là một nhánh của romance, bắt buộc có yếu tố hài và thường không để kết thúc bi thảm.
Truyện, tiểu thuyết có được gọi là romcom không?
Có. Ban đầu thuật ngữ dùng cho hài kịch sân khấu, sau phổ biến với phim, và nay cũng dùng cho tiểu thuyết, truyện tranh có cốt truyện tình cảm hài hước.