Relatable là tính từ tiếng Anh, nghĩa là dễ đồng cảm, đọc hay xem thấy giống hệt mình. Một đoạn clip, một câu caption hay một nhân vật được gọi là relatable khi người ta gật gù “đúng mình luôn”. Trên mạng, giới trẻ Việt hay bình luận “relatable quá”, “so relatable”, hoặc chỉ một chữ “relatable” kèm biểu tượng mặt cười.
| Nghĩa ngắn | Gần gũi, dễ đồng cảm vì giống trải nghiệm của chính mình |
| Gốc từ | Tiếng Anh: relate (liên hệ) + -able (có thể) |
| Phát âm | /rɪˈleɪtəbl/, đọc gần như “ri-lây-tơ-bồ” |
| Sắc thái | Thân mật, thường là lời khen; dùng nhiều trên mạng xã hội |
Relatable: relate cộng thêm -able
Từ này ghép từ động từ relate và hậu tố -able (có thể). Relate có hai hướng nghĩa: nối điều này với điều kia, và cảm thấy hiểu, thấy gần với ai đó. Vì vậy relatable cũng có hai nghĩa.
Nghĩa thứ nhất khô hơn, hay gặp trong văn bản học thuật: có thể liên hệ với, có liên quan. Từ điển Oxford Learner’s lấy ví dụ sự phát triển của nhà nước phúc lợi “relatable to” sự phát triển của dân chủ, tức hai chuyện có thể đặt cạnh nhau để giải thích.
Nghĩa thứ hai mới là nghĩa người trẻ dùng: một thứ khiến ta cảm thấy hiểu và đồng cảm được với người hay sự việc ấy. Cả Oxford Learner’s và Wiktionary đều ghi nghĩa này. Khi người Việt chêm chữ relatable, họ gần như chỉ dùng nghĩa thứ hai, và thu hẹp hơn nữa: “thấy chính mình trong đó”, thường là những thói quen nhỏ, hơi buồn cười, ít khi nói ra.
Relatable khác đồng cảm, same, real ở đâu?
| Từ | Nói về ai/cái gì | Ví dụ |
|---|---|---|
| Relatable | Tính chất của nội dung, nhân vật: giống trải nghiệm của mình | Clip này relatable ghê |
| Đồng cảm | Cảm xúc của người xem/nghe hướng về người khác | Mình rất đồng cảm với bạn |
| Same | Câu đáp “tôi cũng vậy” trong tin nhắn | “Sáng nay dậy muộn.” – “Same.” |
| Real | Khen điều vừa nói là thật, chuẩn, không làm màu | Câu này real quá |
Chỗ dễ lẫn nhất là relatable với đồng cảm. Ta nói “tôi đồng cảm với bạn”, nhưng không nói “tôi relatable với bạn”; relatable là tính từ gán cho thứ được xem, không phải cho người xem. Còn “same” chỉ là một lời đáp nhanh, nghĩa gần y hệt nhưng đứng ở vị trí khác trong câu, như bài chữ same trong tin nhắn hằng ngày có phân tích. Nếu muốn hiểu sâu chữ đồng cảm 同感 trong tiếng Việt, xem bài cảm cùng một nhịp với người khác.
Khi một chiếc clip giống mình đến mức muốn nhận luôn, dân mạng còn gõ gọn hai chữ it me; câu meme it me cũng là một câu meme có cách dùng riêng.
Gặp chữ relatable ở đâu trên mạng?
Chữ này xuất hiện dày nhất ở phần bình luận dưới các video ngắn và ảnh chế. Vài tình huống quen thuộc:
- Dưới clip tắt báo thức năm lần: “Relatable kinh khủng, sáng nào cũng thế.”
- Trong caption tự đăng: “Ôn thi kiểu mở sách ra là buồn ngủ, ai thấy relatable thì thả tim.”
- Khi bàn về phim: “Nhân vật cô em gái relatable nhất phim, cãi mẹ y như mình.”
- Trong nhóm bạn: “Gửi cái meme này cho mày vì nó quá relatable.”
- Ở công sở, nói nửa đùa: “Content của bên mình cần relatable hơn, đọc phải thấy đúng chuyện của khách.”
Nhiều trang mạng còn làm hẳn loại bài “relatable content”, gom những tình huống đời thường ai cũng từng gặp. Kiểu nội dung này đi rất gần với ảnh chế; muốn hiểu ảnh chế lan truyền ra sao có bài ảnh chế lan truyền trên Facebook, TikTok.
Có một lưu ý nhỏ: relatable là cảm nhận riêng. Một clip làm người này cười “đúng mình” có thể chẳng gợi gì ở người kia. Nói “phim này không relatable” vì thế không hẳn là chê phim dở, chỉ là nó không chạm vào trải nghiệm của mình.
Viết văn thì thay relatable bằng gì?
Trong bài làm văn, báo cáo hay thư từ trang trọng, nên dùng tiếng Việt: gần gũi, dễ đồng cảm, chân thực, giống với trải nghiệm của nhiều người. Ví dụ, thay vì “nhân vật này rất relatable”, có thể viết “nhân vật gần gũi, khiến người đọc dễ nhận ra bóng dáng của chính mình”. Chữ relatable hợp với tin nhắn, bình luận; đặt vào bài nghị luận nó lạc giọng ngay.
Thấy mình trong một chiếc clip
Relatable nghĩa là gì trên TikTok, Facebook?
Là “đúng mình”, “giống mình y hệt”. Người xem để lại chữ này khi một video hay bài đăng chạm đúng thói quen, cảm xúc mà họ từng có.
So relatable là gì?
So relatable là “quá đúng luôn”, “giống mình cực kỳ”. Chữ so chỉ để nhấn mạnh mức độ. Người Việt hay nói xen thành “relatable quá” hoặc “relatable xỉu”.
Unrelatable là gì?
Là không thấy đồng cảm, không thấy giống mình. Từ này hiếm gặp hơn, thường dùng khi chê một nhân vật xa rời đời thường hoặc một lời khuyên chẳng hợp với ai.
Relatable có phải từ lóng không?
Không hẳn. Relatable là từ tiếng Anh chuẩn, có trong các từ điển lớn. Nó chỉ mang màu lóng khi người Việt chêm vào câu tiếng Việt trên mạng.