Quý nhân là người xuất hiện đúng lúc để che chở, giúp đỡ mình khi gặp khó khăn; theo quan niệm dân gian và sách tử vi, người ấy như đã “có sẵn trong số”. Nghĩa gốc của từ thì khác: người ở bậc cao sang, được kính trọng, nay ít dùng. Những cách nói quen như quý nhân phù trợ hay gặp quý nhân đều xoay quanh nghĩa thứ nhất.
| Nghĩa ngắn | Người giúp mình qua cơn khó (theo quan niệm số mệnh); nghĩa cũ: người cao sang |
| Gốc từ | Hán Việt 貴人: quý (sang, đáng trọng) + nhân (người) |
| Loại từ | Danh từ; cũng viết quí nhân |
| Thường đặt đối với | Tiểu nhân, kẻ gây hại cho mình |
Quý nhân từng là một tước vị?
Chữ 貴 theo Thiều Chửu có nghĩa là sang, quý hiển; cũng là đắt, và là quý trọng. Ghép với 人 (người), 貴人 trước hết là người sang: kẻ có chức tước, dòng dõi, được thiên hạ kính nể. Từ điển tiếng Việt vẫn giữ nghĩa ấy nhưng ghi chú là từ cũ, ít dùng, với ví dụ kiểu “có cốt cách của một bậc quý nhân”.
Người hay xem phim cung đấu còn biết quý nhân như một bậc trong hậu cung nhà Thanh. Xếp từ trên xuống, dưới hoàng hậu là hoàng quý phi, quý phi, phi, tần, rồi mới tới quý nhân, thường tại, đáp ứng. Ba bậc cuối không giới hạn số người, khác hẳn các bậc phía trên vốn có định số. Nói cách khác, tên nghe sang nhưng trong cung lại là phận khá thấp.
Từ người sang đến người giúp mình qua cơn bĩ
Nghĩa thứ hai mới là nghĩa người Việt dùng hằng ngày. Từ điển ghi rõ đây là người luôn che chở, giúp đỡ khi gặp hoạn nạn “như đã định trong số mệnh, theo mê tín”, với ví dụ số có quý nhân phù trợ. Cái gốc ấy đến từ nghề xem số: lá số tử vi, tứ trụ có những sao được gọi là sao quý nhân, và thầy bói hay đoán người có sao tốt chiếu mệnh thì gặp nạn có người cứu. Đó là quan niệm tín ngưỡng dân gian, không có gì kiểm chứng được.
Ra khỏi chuyện bói toán, từ này đã thành một cách nói biết ơn rất đời thường. Bạn nói “chị ấy là quý nhân của tôi” không có nghĩa là bạn tin số mệnh, mà là muốn nhấn rằng người đó đến đúng lúc mình cần nhất:
- Cô chủ nhiệm cho mượn tiền đóng học phí năm lớp 12.
- Người sếp đầu tiên dám giao việc lớn cho một nhân viên mới ra trường.
- Bác xe ôm đưa bạn đến bệnh viện lúc nửa đêm mà không lấy tiền.
Điều thú vị là chữ “quý” ở đây đã chuyển từ địa vị sang tấm lòng. Quý nhân thời nay có thể là một người hoàn toàn bình thường, chẳng sang trọng gì, chỉ quý ở chỗ đã giúp mình. Cách nhìn này gần với chữ duyên trong bài hữu duyên, chuyện gặp gỡ có duyên: gặp đúng người, đúng lúc.
Ân nhân, quý nhân, tiểu nhân đứng ở đâu?
| Từ | Nghĩa | Sắc thái |
|---|---|---|
| Quý nhân | Người giúp mình lúc khó, thường đến bất ngờ | Có màu may mắn, số phận; nói về tương lai cũng được (“mong gặp quý nhân”) |
| Ân nhân | Người đã làm ơn lớn cho mình | Nhấn vào món ơn đã nhận; chỉ dùng khi việc đã xảy ra |
| Người đỡ đầu | Người dìu dắt lâu dài trong học tập, nghề nghiệp | Quan hệ bền, có chủ đích, không mang màu số mệnh |
| Tiểu nhân | Kẻ nhỏ nhen, hay hại người | Đối lập với quý nhân trong lời bói, lời chúc |
Cặp quý nhân và tiểu nhân hay đi cùng nhau trong lời chúc đầu năm: mong gặp người giúp, tránh kẻ hại. Ý nghĩa của chữ tiểu nhân có ở bài chữ 小人 và người quân tử.
Gặp quý nhân nhờ số hay nhờ mình?
Sách báo đời sống rất chuộng chủ đề “kiểu người dễ gặp quý nhân”. Bỏ phần tử vi đi, phần lớn lời khuyên ấy thật ra là chuyện cách sống: biết ơn, giữ lời hứa, làm việc tận tâm. Người như vậy dễ được tin, và khi có cơ hội người khác nghĩ đến họ trước. Còn có hay không một “số mệnh” sắp đặt sẵn thì mỗi người một niềm tin; ai muốn đi sâu hơn vào chuyện ấy có thể đọc bài định mệnh và số phận.
Một lưu ý nhỏ khi viết: quý nhân là người, không phải vận may. Câu “năm nay tôi gặp nhiều quý nhân” thì ổn, nhưng “tôi được quý nhân nên trúng tuyển” nghe lủng củng; phải nói “được quý nhân giúp”.
Quý nhân phù trợ, gặp quý nhân và mấy cách nói quen
Quý nhân phù trợ là gì?
Phù trợ nghĩa là giúp đỡ, nâng đỡ. “Quý nhân phù trợ” là được người tốt giúp đúng lúc, thường dùng trong lời chúc hoặc khi kể chuyện mình vượt qua khó khăn nhờ người khác.
Gặp quý nhân là gì, có thật không?
Gặp quý nhân là gặp được người giúp mình đổi vận, mở ra cơ hội. Theo tử vi đó là chuyện “có số”; còn nhìn theo đời thường, ai sống tử tế và chịu khó thì cơ hội được giúp đỡ cũng nhiều hơn.
Quý nhân trong cung nhà Thanh là bậc gì?
Là một bậc phi tần đứng dưới tần và trên thường tại, đáp ứng. Bậc này không giới hạn số người, trong khi hàng phi, tần có định số rõ ràng.
Quý nhân và ân nhân khác nhau thế nào?
Ân nhân là người đã làm ơn cho mình, nhìn về việc đã qua. Quý nhân thiên về sự xuất hiện đúng lúc, mang màu may mắn, và có thể nói cả về người mình mong sẽ gặp.