Bài thơ “Ông Phỗng Đá” mang đến những suy tư sâu sắc về cuộc sống và con người. Qua từng câu chữ, tác giả khéo léo khắc họa những hình ảnh đầy ẩn dụ. Độc giả sẽ cảm nhận được vẻ đẹp tiềm ẩn trong những điều giản dị.
Ông đứng làm chi đó hỡi ông?
Trơ trơ như đá, vững như đồng.
Đêm ngày gìn giữ cho ai đó,
Non nước đầy vơi có biết không?
Tiêu đề có bản chép là Ông tượng sành đứng trên núi non bộ.Tương truyền khi nhà thơ ngồi dạy học ở nhà Hoàng Cao Khải, một hôm dạo chơi ngoài vườn, thấy ông phỗng đá bên hòn non bộ, liền tức cảnh mà làm bài này.
Bài thơ “Ông Phỗng Đá” khắc họa hình ảnh một nhân vật độc đáo, mang đậm nét văn hóa dân gian. Qua đó, tác giả thể hiện sự trân trọng những giá trị truyền thống và tâm hồn người Việt. Bài thơ không chỉ gợi nhớ về quá khứ mà còn khơi dậy tình yêu quê hương sâu sắc.
Từ khóa:
bài thơ ông phỗng đá
ông phỗng đá
Hoàn cảnh sáng tác và ý nghĩa
Nguyễn Khuyến (1835–1909), quê Hà Nam, đỗ đầu cả ba kỳ thi nên được gọi là Tam nguyên Yên Đổ, cáo quan về quê năm 1884. Tương truyền khoảng 1891–1893, khi bị mời ra dạy học tại dinh Kinh lược sứ Bắc Kỳ Hoàng Cao Khải, ông dạo vườn thấy ông phỗng đá bên hòn non bộ, tức cảnh viết bài này. Bài thuộc mảng thơ Nôm trào phúng, hiện dùng trong sách bài tập Ngữ văn 8 tập 1, bộ Kết nối tri thức.
Bài viết theo thể thất ngôn tứ tuyệt. Phỗng đá là tượng người bằng đá đặt chầu ở đền chùa hay non bộ. Hai câu đầu hỏi và tả: ông đứng làm gì mà trơ như đá, vững như đồng. Hai câu sau đẩy câu hỏi lên tầm thời cuộc: gìn giữ cho ai, non nước đầy vơi có biết không. Hai câu hỏi tu từ vừa châm biếm hạng quan lại vô cảm hưởng lộc khi đất nước đổi thay, vừa là lời tự trào của người có học mà bất lực.
Bài phù hợp với học sinh lớp 8 khi học thơ trào phúng.